THE IRON GIANT

Toch is het betreurenswaardig dat een studio zoveel macht kan hebben over een hypercreatieve kunstvorm als animatie. Al was het maar omdat Disneyfilms, hoe technisch geavanceerd ze ook zijn, de laatste jaren een concept van steeds verdergaande simplificatie op het gebied van karakterontwikkeling en plot hebben doorgemaakt en de mensen van Disney om politiek correcte redenen steeds vaker kiezen voor telkens weer dezelfde morele thema's als achterliggende motieven voor hun films. Hoe indrukwekkend Tarzan ook is geanimeerd, ergens kun je als toeschouwer niet onder stoelen of banken stoppen dat je alles al vele keren eerder hebt gezien; van de matglanzend gepolijste slechterik tot het obligate gevecht aan het einde, van de song waarin de protagonist zich afvraagt wat zijn juiste plaats is in de wereld tot de grote finale die wordt besloten met een van epische koormuziek voorziene droge Disneykus. Het is allemaal wel knap en indrukwekkend gebracht, maar het is een formule die nu al jaren wordt uitgemolken en aan de recette van Tarzan te zien, wijst alles erop dat de koe nog lang niet leeg is.

Het is bewonderenswaardig dat op gezette tijden andere filmstudio's toch nog proberen met een eigen animatieproject door het schild van Disney te breken. 1999 was een heel succesvol jaar voor animatie en twee van de meest winstgevende producties in de Amerikaanse filmzalen kwamen dan ook niet uit de Disneystal. De reden voor hún succes had evenwel veel minder te maken met de kwaliteit: zowel South Park als de Pokémon-film waren animatieprenten die inspeelden op rages en er alleen maar kwamen omdat de hoofdpersonages al bekend genoeg waren van hun respectievelijke tv-series en computerspelletjes. De kritiek was niet altijd even mals over deze films, maar het publiek ging kijken en opnieuw kijken. Andere animatiefilms, zoals de anime-klassieker Princess Mononoke of Warner Bros.' The Iron Giant, kwamen niet of nauwelijks aan de bak, hoewel critici er dol op waren.

In het geval van The Iron Giant was de afwezigheid van het grote publiek eigenlijk niet eens zo verwonderlijk: hoewel de word-of-mouth voor deze film uitzonderlijk positief was, werd de film door Warner Bros. te beperkt in de zalen gebracht en was er weinig of geen publiciteit. Warner Bros. had bovendien het slechte idee om de soundtrack pas enkele maanden na de release van de film uit te brengen en in Warner Bros.- themaparken (zoals Warner Bros. Movie World in Duitsland) wordt veel trager ingespeeld op nieuwe films dan in Disneyparken, zodat ook daar geen extra naamsbekendheid uit kon worden gepuurd. Gevolg: ondanks bijzonder positieve kritieken, flopte de film enorm. Velen geloofden dat de filmstudio met The Iron Giant een film van het kaliber en met het ontroeringniveau van E.T. in handen had, maar de film eigenlijk zo snel mogelijk in en uit de zalen wilde hebben, omdat er wat animatie betreft, veel meer te verdienen valt aan videoverhuur en -verkoop dan aan box- office-opbrengsten.

The Iron Giant draait vanaf deze week bij ons in de zalen, en dat het moeilijk is om een bioscoop te vinden waar je hem in originele Engelstalige versie kunt bekijken (met de stemmen van onder meer Jennifer Aniston uit Friends, John Mahoney uit Frasier en Harry Connick Jr), bewijst meteen al dat de prent ook bij ons niet de release krijgt die hij verdient.

Het verhaal van The Iron Giant is in de Angelsaksische wereld overbekend; het werd geschreven door de vorig jaar overleden Engelse schrijver Ted Hughes. Hughes raakte als student archeologie en antropologie gebiologeerd door sprookjes en legenden. Zijn eerste dichtbundels baadden dan ook in een sfeer van mythen en sagen. Toen zijn vrouw Sylvia Plath in 1963 zelfmoord pleegde, troostte Hughes zijn jonge kinderen dan ook met het vertellen van sprookjes. Hij verzon er ook zelf en één van de favorieten van zijn kinderen was het verhaal van een robot die neerstort op aarde en een jongetje bevriendt. Hij schreef het neer en publiceerde het verhaal als The Iron Man. Toen het boek later in Amerika werd uitgebracht, werd die titel veranderd naar The Iron Giant.

Het verhaal werd in 1986 bewerkt door Pete Townshend tot een concept-album, in de stijl van de musical Tommy van The Who (de rockband van Townshend). In 1993 werd het album in de Londense Old Vic als een musical gebracht. En nu is er dus ook een animatiefilm.

Liefhebbers van het boek zullen onmiddellijk merken dat alleen het basisidee van het verhaal is overgehouden (dat in principe hetzelfde basisidee is als dat van E.T.), ongeveer al de rest van het typisch Britse verhaal is veramerikaniseerd. De setting is verplaatst naar de Verenigde Staten van 1957 (ten tijde van de Koude Oorlog) en nieuwe personages zoals de beatnik Dean en agent Mansley zijn aan het verhaal toegevoegd. Ook thematisch is het thema verlegd: is het boek in wezen een Bildungsroman die met literaire symboliek alle fases van het leven probeert te doorlopen, dan legt de film eerder de klemtoon op de vraag of we in wezen zijn wie of wat we willen zijn en of we iets kunnen veranderen aan het lot dat ons is toebedeeld.

The Iron Giant is een goeie, onderhoudende film, maar wie het boek gelezen heeft zal - zoals gewoonlijk - een lichte teleurstelling moeilijk kunnen onderdrukken en wie naar de prent gaat kijken om animatiekwaliteit te zien die in de lijn ligt van wat Disney dit jaar maakte voor Tarzan of Dreamworks vorig jaar voor The Prince of Egypt, zal eveneens teleurgesteld de zaal verlaten. Ook op andere vlakken laat de film meer dan één steek vallen: zo is de muziek van Michael Kamen te oppervlakkig en ongeïnspireerd en lopen enkele personages in de film er voor spek en bonen bij. Toch is The Iron Giant een aanrader voor wie eens een degelijke, ontroerende animatiefilm wil zien die niet in elkaar is gezet volgens de standaard Disneyformule, waar de personages niet om de vijf minuten in liedjes uitbarsten en die zich nadrukkelijker richt op een ouder publiek dan de meest recente Disneyfilms.