FILMMUZIEK: THE IRON GIANT

Kat en muis

Animatiefilms hebben muziek nodig. Omdat het tempo van animatiefilms hoger ligt dan van gewone films en de scènes korter zijn, zijn animatiefilms zonder een coherente score heel gefragmenteerd om naar te kijken. De oude Asterix-8mm- filmpjes zonder geluid zijn daar een prachtig voorbeeld van: de actie wordt na enkele minuten nagenoeg onvolgbaar zonder een score die de beelden én de kijker begeleidt.

Elke componist heeft zo zijn eigen stijl om animatie van muziek te voorzien. Jerry Goldsmith (The Secret of NIMH, Mulan) lijkt zich van het animatiemedium weinig aan te trekken en scoort tekenfilms als waren het gewone films. Een componist als Alan Menken (Beauty and the Beast, Aladdin) scoort al zijn films als musicals, waarbij de score in feite één grote variatie is op alle thema's uit de liedjes van de film. En dan heb je nog componisten als Randy Newman (Toy Story, A Bug's Life), die heel dicht blijven bij de actie die op het scherm te zien is en gebruik maken van een techniek die 'mickeymouseing' wordt genoemd. Bij deze manier van scoren bepaalt het ritme van elke beweging op het scherm het ritme van de muziek. Instrumenten volgen nadrukkelijk één of meerdere personages en redupliceren wat op het scherm te zien is in de muziek. Deze laatste techniek is wellicht de meest bekende, omdat het de manier is waarop oude Disney- en Warner Bros.-shorts van muziek werden voorzien.

Mickeymouseing heeft in veel gevallen een komisch effect, omdat de luisteraar het orkest te horen krijgt zoals dat normaalgezien nooit gebeurt wanneer hij naar klassieke muziek luistert. Als mickeymouseing wordt gebruikt in gewone langspeelfilms, dan is dat juist omwille van dat komische effect: de stelregel is dat de beste filmmuziek juist die muziek is die de aandacht niet naar zichzelf toe trekt, terwijl dat bij mickeymouseing steeds nadrukkelijk het geval is.

The Iron Giant is de eerste echte animatiefilm die componist Michael Kamen van muziek voorziet. Hij componeerde eerder al de score van Disney's live- action-versie van 101 Dalmations, en het is dan ook niet te verwonderen dat zijn score voor The Iron Giant in dezelfde lijn ligt: de soundtrack van The Iron Giant is net als die van 101 Dalmations een mengelmoes van stijlen, ritmes en orkestraties: van lichte pianomuziek tot frenetieke passages voor groot orkest, en van jazzy lounge-stijl muziek tot virtuoze staaltjes sologeweld. De reus wordt begeleid door een hele batterij aan slagwerk, terwijl Hogarth een motief meekrijgt voor kopers en violen. Agent Dean krijgt dan weer een bluesachtige stijl mee die vooral in het middengedeelte van de score uitgebreid wordt uitgewerkt.

De motieven voor de personages zijn goed bedacht, maar zijn slechts motieven: de score mist echte thema's waardoor de muziek eerder doelmatig dan memorabel is. En alhoewel goeie componisten zoals John Williams (met Saving Private Ryan) of Thomas Newman (met The Green Mile) al bewezen hebben dat een goeie score niet noodzakelijkerwijs een gemakkelijk herkenbaar, neuriebaar thema hoeft te hebben om een diep emotionele impact te hebben, lijkt dit voor animatiefilms, juist omwille van de narratieve beknoptheid, de kortere scènes en het hogere tempo, veel essentiëler dan voor gewone films. Door voor The Iron Giant een goeie, maar uiteindelijk slechts functionele score te schrijven, ontbeert Michael Kamen de film van een magische touch en een noodzakelijke coherentie die van de uitstekende poging die de film nu is, een klein meesterwerk zou hebben gemaakt.

Wanneer Kamen niet probeert een smeltkroes van stijlen achter de beelden te deponeren, valt hij terug op zijn mickeymouseing-stijl uit 101 Dalmations en wordt de luisteraar getrakteerd op een hectische, vaak nauwelijks geordende lawine aan noten die overdondert maar nauwelijks indruk maakt. En hoewel Kamen er wel degelijk in slaagt om de film met voldoende warmte en emotie te kleuren, banaliseert de mickeymousesing-techniek elk echt gevoel dat in de film besloten zit onmiddellijk door dat gevoel te contrasteren met luide, hectische passages met orkestraal lawaai.

Op de soundtrack met de score (uitgegeven door Varèse Sarabande; Atlantic Records bracht ook een album uit met voornamelijk popsongs) staat een klein uur muziek uit Kamens score, en alhoewel de cd zo af en toe z'n momenten heeft, is de kwaliteit te wisselvallig en de algehele sfeer te chaotisch om deze cd echt geslaagd te noemen.

Toen filmgoeroe Harry Knowles de kans kreeg om een early-review te schrijven over The Iron Giant, was hij sprakeloos over de film. Hij vond 't één van de allerbeste animatiefilms die hij ooit had gezien. Zijn enige kritiek in zijn review had te maken met de muziek en hij schreef dat hij hoopte dat de muziek die hij had gehoord een temptrack was, tijdelijke muziek die nog door een echte score zou worden vervangen. Dat is echter nooit gebeurd. Omdat bij animatiefilms de muziek net één van de essentieelste elementen is, is het jammer dat de producenten met de keuze van Michael Kamen juist op dit vlak enkele steken hebben laten vallen. Met een betere score was The Iron Giant ongetwijfeld een betere film geweest.