BOEK: MY MOVIE BUSINESS

Wie My Movie Business leest, een boek waarin Irving schrijft over zijn ervaringen in en met Hollywood, krijgt daar geen antwoord op. Irving houdt niet van film en geeft toe er weinig van af te weten (de enige twee films waar Irving het afgelopen decennium naar de bioscoop voor is getrokken waren The English Patient en Schindler's List: 'I saw those particular films because I grew tired of friends telling me that they were better than the books they came from. They weren't.'). Toch geeft de opdracht van het boek ('For my son Colin, who has borne the disappointments of this business with me') al veel weg van een mogelijk antwoord op die vraag. Hoewel Irving het nergens expliciet schrijft, is zijn oudste zoon Colin altijd een stuwende kracht geweest achter het project. Colin Irving probeert al jaren aan de bak te komen in Hollywood, maar is daar tot nu toe nooit in geslaagd. Pappa Irving schreef de eerste versie van het scenario voor The Cider House Rules met zijn zoon Colin als acteur voor de rol van de jonge Wally; omdat het script maar niet verfilmd raakte en toen voor de productie in 1998 Colin te oud geworden was voor de rol van Wally, veranderde Irving de rol van Wally (in het boek de beste vriend van Homer) in een bijrolletje en creëerde hij een nieuw en ouder personage, dat niet in het boek voorkomt (soldaat Winslow) maar dat wel door Colin Irving kon worden gespeeld.

Ongetwijfeld is dat niet de enige reden achter Irvings obsessie om The Cider House Rules verfilmd te zien, maar een andere wordt in dit boek niet gegeven. Sterker nog: het boek leest eigenlijk als één lange verontschuldiging voor waarom de film geworden is zoals hij is, een goedgemaakt maar uiteindelijk veel te schrale doorslag van het boek, waarin alle thema's zijn herleid tot de kwestie van abortus en waar zoveel aan is veranderd dat wie het boek leest en vervolgens de film gaat zien, alleen maar teleurgesteld kan zijn.

Voor alle duidelijkheid: My Movie Business is bedoeld voor mensen die vertrouwd zijn met Irving, zijn oeuvre en vooral met The Cider House Rules. In het boek wordt ingegaan op welke manier en waarom uit het boek uiteindelijk de film is geworden die Lasse Hallström en Irving er hebben van gemaakt. Irving verwijst naar scènes, personages en verhaallijnen uit The Cider House Rules in het besef dat de lezer wel degelijk het boek gelezen heeft; heb je dat niet, dan is My Movie Business voor het grootste stuk onbegrijpelijk. Zoals dat ook al bij zijn eerste memoires het geval was (The Imaginary Girlfriend uit 1996) is niet alles in dit boek hier voor het eerst gepubliceerd (alhoewel het niet gepresenteerd wordt als een verzameling van aparte teksten, maar als een doorlopend essay van 170 bladzijden). Veel van de opiniërende en wetenschappelijke stukken over abortus komen rechtstreeks en letterlijk uit de uitgebreide Author's Notes die aan het eind van The Cider House Rules zijn opgenomen. En ook de stukken over A Son of The Circus zijn letterlijk overgenomen uit de Author's Notes van Trying to Save Piggy Sneed uit 1996 (deze vind je trouwens niet terug in de Nederlandse vertaling). En daar boven op bevat het boek nogal wat fragmenten uit het scenario, en dat is in zijn geheel apart uitgegeven door Miramax Publishing. Om maar te zeggen dat doorwinterde Irvingliefhebbers bij het lezen van dit boek nogal vaak een soort van déjà-vue-gevoel zullen hebben.

Maar goed, wat is dat nou, die 'moviebusiness' van John Irving? Wel, in concreto beslaat die momenteel vier films: de verfilming van The World According to Garp van George Roy Hill (met Robin Williams, John Lithgow en Amanda Plummer), The Hotel New Hampshire van Tony Richardson (met Rob Lowe, Jodie Foster en Nastassja Kinski), Simon Birch (de verfilming van Irvings A Prayer for Owen Meany, met Jim Carrey) en The Cider House Rules. Over Simon Birch praat Irving nauwelijks in dit boek (Irving haatte de adaptatie van Owen Meany, en eiste zelfs dat de titel en de namen van de personages veranderd zouden worden) en op twee andere adapties wordt ook dieper in gegaan: de verfilming van A Son of The Circus (een film die momenteel in India wordt opgenomen met Jeff Bridges en Jessica Lange in de hoofdrollen) en het werk dat hij en regisseur Irvin Kershner in Wenen verrichten om Setting Free the Bears, zijn eerste roman, te adapteren voor het grote scherm (de film zou uiteindelijk nooit worden gedraaid).

In het boek gaat Irving dieper in op de verschillen tussen literatuur en cinema, de beperkingen en mogelijkheden van beide genres en hoe die uiteindelijk het eindresultaat beïnvloeden. Eén van de belangrijkste personages uit het boek, Melony, wiens kindertijd met Homer Wells en haar jarenlange zoektocht naar hem verschillende van de grappigste en tegelijk aangrijpendste passages in de roman opleveren, is hier geheel geschrapt. Boeken kunnen, door verschillende verhaallijnen met elkaar af te wisselen, veel gemakkelijker verschillende hoofdpersonages hebben dan films. Het centrale personage van het boek is Dr. Larch, die we volgen van zijn kindertijd tot aan zijn dood. In twee uur tijd kon zoveel niet verteld worden, dus werd het verhaal grondig ingekort en werden verschillende personages uit elkaar gehaald of samengebracht in één personage. Zo komt het personage van Buster niet voor in het boek - Buster is een 'jonge' versie van Homer; door Buster en Homer in eenzelfde tijdruimte te plaatsen kon Irving iets van het eerste deel van het boek - de kindertijd van Homer - laten plaatsvinden zonder dat personage in leeftijd te moeten laten evolueren. Ook de tijd die Homer van het weeshuis weg is, is sterk ingekort. In het boek gaat Homer vijftien jaar weg van het weeshuis en besteedt Irving ongeveer driehonderd bladzijden aan de opvoeding van Homer en Candy's zoon Angel - die zij in de film niet krijgen - en aan de driehoeksrelatie Homer-Candy-Wally (die ook in de film is weggelaten). In de film blijft Homer iets langer dan een jaar weg van St.-Cloud's (goed voor twee appeloogsten) en concentreren de gebeurtenissen in Ocean View zich rond de situatie van de appelplukkers. Het is alsof Irving op een aantal betrekkelijk korte stukken van het boek heeft ingezoomd en die heeft uitgewerkt tot volwaardige delen van een film. Een voice-over vertelt dan in grote lijnen hoe die situaties met elkaar te verbinden zijn.

Eén van de gevolgen van deze 'samenvatting' is dat een aantal belangrijke thema's uit het boek zijn verdwenen. Het thema van de regels van het ciderhuis, die Homer Wells in het boek vijftien jaar lang telkens weer uittikt (onwetend dat de appelplukkers eigenlijk die regels niet kunnen lezen en zich houden aan de regels van Mr. Rose) dat uitgewerkt wordt tot het thema van het boek (wie bepaalt welke regels? wie bepaalt de regels waar we ons in een samenleving aan houden? en waar zijn die regels op gesteund en hebben we ze eigenlijk nodig?) verdwijnt zo goed als helemaal uit de film. Behalve enkele noodzakelijke scènes om de titel van de film uit te leggen, wordt er niet dieper op ingegaan.

Dat doet Irving gelukkig wel in My Movie Business, maar niet overtuigend. Hij uit teveel kritiek op de film en het medium film in zijn geheel, om zijn argumenten de nodige geloofwaardigheid te geven. Want bij alles wat je leest stel je toch steeds weer de vraag waarom iemand die constant zit te kankeren op het eindresultaat en de moeilijke weg om er te geraken zich sowieso met film bezighoudt? Hij had er zich ook gewoon niks van kunnen aantrekken. Maar dat doet hij dus allerminst.

My Movie Business is een vrij interessant boek voor wie het leest vanuit het perspectief om meer te weten te komen over hoe je een boek naar een filmscenario om kunt zetten, met welke problemen je dan te kampen kunt krijgen en hoe je ze kunt oplossen. En het is een leuk, anekdotisch boek over Irvings aarzelende passen in Hollywood: over de cameo's die hij speelde in twee van zijn films (in The World According to Garp speelt hij de coach van het worstelteam, in The Cider House Rules speelt hij de stationsmeester van St.-Cloud's, die - in tegenstelling tot in het boek - in de film niet sterft), over de manier waarop Michael Winterbottom The Cider House Rules wilde verfilmen en er een heel andere film in zag (een love-story) dan Irving, etc.

Het boek is afgerond in maart 1999 en één van de intrigerendste hoofdstukken gaat over de filmposter. Op het moment dat Irving zijn boek afrondde en naar de uitgeverij verstuurde, was de filmposter nog niet af. Irving had voor deze film een redelijk grote controle: hij mocht de regisseur kiezen, het script schrijven, had zeggenschap over de 'final cut' (een privilege waar heel wat regisseurs een moord zouden voor doen), had 'cast approval', etc. Maar over één zaak had hij geen controle, en dat was de manier waarop voor de film publiciteit zou worden gemaakt. In het hoofdstuk A Terse Speculation on the Movie Poster schrijft Irving hoe hij hoopt dat de trailer voor de film en de filmposter zelf de nadruk zullen leggen op Dr. Larch en niet op de love-story tussen Candy en Homer: 'Dr. Larch, with or without Homer, should be on the movie poster. (...) (Homer's) face might make appropriate poster material, too. My point is (...) nót Homer and Candy's love affair - anything but that.' Ondertussen is de filmposter wel uit en weten we wat Irving toen nog niet wist - maar wel vreesde: op de achtergrond staat het weeshuis van St.-Cloud's, op de voorgrond... Homer en Candy. Maar zoals Irving zelf schrijft: 'That's how it is in the movie business. It's a waste of time to whine about it.'

Het is tijdverlies om er over te zeuren. Dus: waarom doet Irving het? Behalve een ellenlang excuus aan de lezers van The Cider House Rules dat de film heel anders is dan het boek (en jammergenoeg niet beter of zelfs maar evengoed) en enkele interessante hoofdstukken over de techniek van scenarioschrijven, lijkt dit boek weinig of geen echte reden tot bestaan te hebben, en waar die er al zou zijn, wordt hij door Irvings uitspraken keer op keer weer ondermijnd. Bovendien is de 'movie business' van Irving beperkt: aan de scripts voor The World According to Garp en The Hotel New Hampshire heeft hij niet meegewerkt, aan dat van Simon Birch (A Prayer for Owen Meany) al helemaal niet; wat je krijgt is in feite Irvings ervaringen met de adaptatie van The Cider House Rules - en die zijn misschien wat te beperkt om een boek vol veralgemenende conclusies over het medium film en zijn beperkingen te schrijven.

My Movie Business (uitgegeven door Random House) is in feite niet veel meer dan een movie-tie-in, nog maar eens een manier van Miramax om de film te promoten (dat wordt ook duidelijk door de grote hoeveelheid foto's van The Cider House Rules in het boek; hoewel Irving het heeft over al zijn filmervaringen, beperkt het fotomateriaal zich tot The Cider House Rules-productie). Het is een snel bij elkaar geschreven, in een groot lettertype en met dubbele interlinie gedrukt boekje dat een beetje entertainmentwaarde heeft en een beetje informatief is (en dat je uitleest op een namiddag) maar voor de rest weinig substantieels te vertellen heeft. John Irving is een meesterlijke romanschrijver. Hij houdt niet van film en als hij een film wil maken, schrijft hij een boek. Misschien is dat wat Irving had moeten doen met The Cider House Rules: iemand anders het script laten schrijven en verder werken aan The Fourth Hand, zijn volgende boek. Misschien was het beter geweest als zijn movie business gewoon 'their movie business' gebleven was. Schoenmakers blijven beter maar bij hun leest.