Rachel Portman maakte niet alleen, samen met componisten als Patrick Doyle en George Fenton, deel uit van de Britse filmmuziekrenaissance die aan het eind van de jaren tachtig plaatshad, ze was ook de eerste vrouwelijke componist die doorbrak in Hollywood, grote kaskrakers van muziek mocht voorzien en daarvoor zelfs een oscar in ontvangst mocht nemen (voor Emma, in 1997). Met Rachel Portman verschenen nog een aantal andere Britse componistes aan het firmament, waaronder Anne Dudley, die een jaar na Portman de oscar voor beste filmmuziek won voor The Full Monty, en Jocelyn Pook, die door Stanley Kubrick werd ingehuurd voor de muziek van zijn laatste film, Eyes Wide Shut. Ondanks die 'concurrentie' kon Rachel Portman steeds rekenen op meer bijval in Hollywood en sinds haar oscar ook bij heel wat fans van filmmuziek.
Dat een vrouw de muziek zou schrijven voor The Cider House Rules was een beslissing van Lasse Hallström. Hij wilde de sfeer een 'vrouwelijke' touch geven - de belangrijkste personages in de film zijn allemaal mannen - en ook de productieploeg, van regisseur tot producent, van scriptschrijver tot de set-ontwerper, waren mannen. Om de geloofwaardigheid van een film die het fundamentele recht van de vrouw op zwangerschapsbeëindiging verdedigt hoog te houden, werden daarom voor een aantal sleutelposities binnen de productieploeg vrouwen aangezocht. Rachel Portman was één van hen. Portman had eerder al bewezen voor films als The War of the Buttons, Marvin's Room en Only You intieme scores te kunnen schrijven.
Wie zich erover verbaast dat Rachel Portman voor haar score voor The Cider House Rules een oscarnominatie heeft gekregen - het is best wel een aardige score, dat wel, maar een meesterwerk is het allerminst en Portman heeft zelf al veel beter werk gecomponeerd - doet er goed aan om de soundtrack van Emma nog eens boven te halen. Voor die muziek ontving Portman, zoals gezegd, een oscar, en blijkbaar is dat het genre muziek dat de Academy weet te appreciëren, want The Cider House Rules is een schaamteloos doorslagje van die score. Het thema lijkt als twee druppels water op de openingsmuziek van Emma en de muziek die in Emma te horen is wanneer Emma droomt over Frank Churchill bijvoorbeeld, zou je zo kunnen inpassen in The Cider House Rules en geen kat - zelfs een met verstand van filmmuziek - zou dat ooit opmerken.
Nu is film in Hollywood al lang niet meer een voedingsbodem voor creativiteit en originaliteit: 'never change a winning formula' heet het daar - dus waarom zou je een score die perfect werkt in een gelijkaardige film niet kunnen overbrengen naar een andere? James Horner heeft een hele loopbaan gebouwd op dat principe en in Hollywood wordt zelfs niet altijd nagebootst, soms wordt er ook letterlijk overgenomen (is dat muziek van Thomas Newman uit Unstrung Heroes die opduikt te midden van Carter Burwells score voor Three Kings?). De vraag is alleen of je zo'n werk met een oscarnominatie kunt bekronen. The Cider House Rules is een functionele score die goed werkt bij de film waarvoor hij is gecomponeerd, maar één van de beste vijf scores van 1999 is het allerminst.
De muziek van Rachel Portman voor The Cider House Rules is (net zoals Emma) zo goed als monothematisch. Onder de begingeneriek wordt het thema van de film geïntroduceerd met solopiano, ondersteund door strijkers. Wat is dit thema? Is het 't thema voor het weeshuis? Voor Homer Wells? Voor Dr. Larch? Dat is in elk geval niet duidelijk en het wordt er ook niet duidelijker op: dat ene thema wordt in ongeveer elke scène herhaald; soms worden de akkoorden uit elkaar gehaald in arpeggio's (zoals wanneer Dr. Larch Homer lessen geeft), soms neemt een harp of een gitaar 't eens over van de piano (met name wanneer kleine kinderen in beeld zijn), soms wordt het eens wat trager gespeeld (zoals wanneer Homer het weeshuis verlaat). Maar in se zijn het allemaal bewerkingen van dat ene thema. Het is niet slecht, dat melodietje, en in de bioscoop valt het uitgespreid over ruim twee uur nog te verdragen, maar op cd - waar je elvendertig variaties op dat ene themaatje in nauwelijks veertig minuten moet aanhoren, is de muziek bijna niet te harden. Als zeemzoete achtergrondmuziek kan het cd'tje goed dienstdoen: het is muziek die om weinig aandacht vraagt en weinig contrasten heeft aan ritme of geluidsniveaus. Maar als luisterervaring valt de soundtrack van The Cider House Rules zo vaak in herhaling dat het bijna grappig wordt. Niet bijster originele filmmuziek die nog snel verveelt bovendien - klinkt dat als een score die we zouden aanbevelen voor een oscarnominatie? De film verdiende beter.