Wat er precies mis ging tussen Arnold en de makers van The Patriot is niet precies duidelijk. Volgens de officiële persmededeling was de regisseur over een aantal cues van Arnold niet tevreden, maar kon voor nieuwe muziek geen beroep meer worden gedaan op Arnold omdat die na The Patriot gelijk naar een ander project was overgestapt. Vreemd genoeg werd geen andere componist ingehuurd om de cues die overnieuw moesten worden gedaan te componeren, maar werd alle muziek van Arnold overboord gegooid en ging Emmerich aankloppen bij Williams en vroeg hem een compleet nieuwe score te schrijven. Na Stepmom was dit de tweede keer in korte tijd dat Williams op het nippertje een vervangscore schreef.
The Patriot is een patriottische film, zoveel wordt al duidelijk als je alleen nog maar op de titel afgaat, en Williams heeft in zijn carrière nogal wat muziek geschreven met patriottische ondertonen, van zijn muziek voor de presidentenfilms van Oliver Stone (JFK en Nixon) tot zijn orkestwerk America - The Dream Goes On, en van zijn muziek voor prenten als Born on the Fourth of July en Saving Private Ryan tot zijn scores voor projecten als Spielbergs Unfinished Journey. En het is dan ook niet vreemd dat The Patriot her en der herinneringen oproept aan deze films. Het mooie, elegische vioolthema dat de soundtrack opent verandert na enkele minuten in een bombastisch, opzwepend thema met militair tromgeroffel dat zo uit Saving Private Ryan komt en de kopers die vervolgens het thema van de viool overnemen roepen zonder meer herinneringen op aan de muziek van Nixon en Born on the Fourth of July.
Toch heeft Williams meer gedaan dan alleen maar chauvinistische muziek componeren. The Patriot is in de allereerste plaats een epische film en het epische aspect is aanwezig in elke track van de soundtrack. Van het liefelijke thema dat Williams componeerde voor de familie van Martin tot het speelse, opgewekte thema voor de reis naar Charleston, alle tracks dragen duidelijk de handtekening van de componist van epische scores als Far and Away en Amistad. Het hoofdthema is alom aanwezig, maar Williams heeft voldoende meesterschap om het steeds weer te vermommen in andere orkestraties en tussen verschillende motieven in. In tegenstelling tot Saving Private Ryan kiest Williams bij The Patriot niet voor muziek die bijna subliminaal zijn werk kan doen, maar voor een score die de kans krijgt zichzelf te ontwikkelen tot een onmiskenbaar belangrijk emotief aspect van de film. Hoewel de emotionaliteit wellicht hier en daar iets minder sterk in de verf had kunnen zijn gezet, volgt Williams hier nauwgezet de instructies die hij van het Demmerich-duo kreeg en gaat in veel gevallen voor ongegeneerde manipulatie van het publiek, in plaats van de rationelere - en zonder twijfel interessantere - benadering die hij, onder Spielbergs bezieling, voor Saving Private Ryan kon gebruiken.
John Williams' score voor The Patriot is niet de beste score uit zijn loopbaan, daarvoor heeft de muziek ietwat teveel een soort van kabbelend bandwerk gevoel. Het is allerminst slechte muziek, in tegendeel, alleen zou je van John Williams na honderdvijftig films, vijf oscars en een resem wereldhits misschien iets meer verwachten. De soundtrack, die verschenen is bij Hollywood Records, bevat zo'n 72 minuten muziek uit de film, een riante selectie die je alleen bij grote namen kunt aantreffen. Zoals gewoonlijk bij John Williams opent en sluit de cd met een concertversie van het hoofdthema en heeft Williams de chronologische volgorde van de film slechts ten dele gevolgd.
The Patriot is een mooie score. Voor een film met nogal wat actie bevat de soundtrack relatief veel rustige muziek, alhoewel dit nu ook niet echt een cd is die je met een gerust hart kunt opzitten als je even een uurtje wil knuffelen. Het thema waarmee de cd opent doet je misschien anders vermoeden, maar als de strijd in de film losbarst, trekt ook Williams met zijn muziek mee het slachtveld op en levert een stevige dosis gebalde actiemuziek af zoals alleen hij die kan componeren.