TITUS

The Sordid Tale of Titus Andronicus is het eerste drama van William Shakespeare. Geschat wordt dat het in 1594 voor het eerst werd opgevoerd, nog voor het koningsdrama Julius Caesar, zijn Golden Comedies en echt beroemde tragedies als Hamlet, Othello en MacBeth. Redelijk onbekend bij het grote publiek dus en ook de critici zijn het er niet helemaal over eens hoe ze het stuk moeten inschatten. Volgens sommigen zit het rommelig in elkaar en bezondigt The Bard zich aan allerlei beginnersfouten, maar volgens anderen was Titus voor Shakespeare de perfecte vingeroefening voor alle thema's die hij later (in onder meer King Lear, Othello en MacBeth) zou aansnijden. Manipulatie, verraad, wraak: het zit er inderdaad allemaal al in. Ook in theater en bioscoop was Titus geen succesnummer. Sir Laurence Olivier speelde hem ooit eens, maar die speelde dan ook bijna alle Shakespeare-rollen. In 1994 waagde Julie Taymor zich - na wat tv-vingeroefeningen met The Tempest en Oedipus Rex - aan een toneelversie in New York. Het stuk sloeg aan. Na haar escapades met de musical The Lion King bracht Taylor Titus ook naar het witte doek. En hoe.

Centraal staat natuurlijk de titelfiguur. Die wordt in het begin van de film als een held terug in zijn geliefd Rome onthaald. Hij heeft met veel succes de wrede Goten in de pan gehakt. Als beloning krijgt Titus de keizerskroon aangeboden. Maar de krijger voelt zich te oud en laat de eer aan Saturninus. Die ietwat vreemde beslissing zet een reeks gebeurtenissen in gang die alleen maar in een tragedie kunnen eindigen. Omdat de bloedmooie Lavinia, de dochter van Titus, al met Bassianus verloofd is, kiest Saturninus uit wraak Tamora, de koningin van de Goten, als vrouw. En die heeft nog een eitje te pellen met Titus, die haar oudste zoon pas geofferd had. Het spel van de wraak is in gang gezet. De slinkse Moor Aaron speelt daarin een vuil spel.

Titus is een loodzwaar stuk vol chaos en pathos, vol barok en maniërisme. De oorspronkelijke dialogen hameren gedurende bijna drie uur op je in. Om weerwerk te bieden aan de tekst, koos Julie Taymor voor tegengewicht in de vorm. Haar postmoderne aanpak maakt indruk. Het begint al met de proloog, waarin we een jongetje aan een tafel met soldaatjes zien spelen, tot hij plotseling uit de kamer weggerukt wordt en in het Colosseum van Rome belandt. Taymor laat heden en verleden door elkaar lopen en stapelt de anachronismen, in navolging van bijvoorbeeld Baz Luhrmanns MTV-versie van Romeo and Juliet, lustig op. Brommers en auto's gieren door de eeuwige stad terwijl de zonen van Tamora rustig biljart spelen. Op die manier transponeert Taymor Shakespeare naar onze tijd en levert ze meteen wat onderhuidse maatschappijkritiek. Een Stilmischung die lang blijft nazinderen. Ze brengt Shakespeare als de Tarantino van zijn tijd.

In de media werd nogal wat ophef gemaakt rond het rauwe geweld in deze versie van Titus, maar dat valt nogal mee. Taymor kiest vaker voor de suggestie dan voor het beeld, wat niet wegneemt dat het er vaak hard aan toegaat. Naast haar vaak gedurfde regie, vallen vooral de schitterende decors op, een mengelmoes van tijden en bouwstijlen. Soms zie je Rome, maar het fascisme uit Duitsland is ook nooit ver weg. En in haar finale bewijst ze hoe moderne filmtechniek en eeuwenoude ontknoping elkaar de hand rijken. Alleen de laatste beelden van de film laten je als toeschouwer toch wel met enkele vragen achter. Niet iedereen gaat akkoord met Taymors interpretatie van de toekomst.

Anthony Hopkins moest als Titus het onderste uit de kan halen, maar komt triomferend uit de strijd. Geen andere acteur van zijn generatie die met zoveel overtuiging gestalte zou kunnen geven aan zo'n getormenteerd personage. Hij is Titus en als zwanenzang had deze prent best kunnen tellen. Maar al bij al een geluk dat hij later op zijn beslissing terugkwam. We kijken al uit naar zijn herneming in Hannibal en Hearts in Atlantis. Als karakteractrice komt Jessica Lange doorgaans veel minder goed uit de verf, maar als Tamora tornt ze goed tegen haar nemesis op. Aaron de Moor heeft meer touwtjes in handen dan je in het begin zou denken. Hij wordt gespeeld door Harry Lennix, die de rol ook al in 1994 op het toneel bracht.

Niet iedereen houdt van Shakespeare en dat is ieders goed recht. Maar een verfilming als deze moet je eigenlijk gezien hebben. Deze Titus verenigt Rome met Berlijn, Shakespeare met Tarantino, Felini en Melies met de broertjes Wachowski en King Lear met Star Wars. Zwaar en vermoeiend, jazeker, een tikje lang en uitgesponnen, inderdaad, maar absoluut de moeite waard.