MEMENTO

Het einde van Memento kennen we dus al in de eerste seconden: ergens in een verlaten fabriek wordt een man doodgeschoten. Dat beeld wordt vastgelegd op een polaroidfoto. Maar: wie is hij? Waarom werd hij vermoord? En door wie? Om dat te achterhalen gaat scenarist-regisseur Christopher Nolan terug in de tijd. Elke volgende scène gaat aan de vorige vooraf. De man die de kogel uit zijn geweer afvuurde, blijkt Leonard Shelby (Guy Pearce) te heten. Hij leidt aan anterograde amnesie, wat betekent dat hij geen korte termijn-geheugen meer heeft. Om het kwartier wordt zijn geheugen als het ware gewist. Dan weet hij bijvoorbeeld niet meer hoe een conversatie begonnen is, waarom hij op een bepaalde plaats is of wat hij op dat moment aan het doen is.

Om zijn leven enigszins leefbaar te maken legt Leonard alles vast op briefjes en polaroids: het hotel waar hij verblijft, de auto waarmee hij rijdt en de mensen waarmee hij omgaat. De echt belangrijke dingen tatoeëert hij op zijn lichaam. Om niet te vergeten waarom hij steeds alles vergeet, staat op zijn linkerhand 'Remember Sammy Jankis' gegraveerd. In zijn vorig leven was Leonard immers verzekeringsagent en regelde hij de zaak van Sammy Jankis, die ook aan een korte termijn-geheugenstoornis leed. Maar het belangrijkste staat in grote letters op zijn borst: 'John G Raped And Murdered My Wife'.

Dat is nog het enige doel in Leonards leven: de moordenaar van zijn vrouw Catherine vinden. Niet makkelijk als je geheugen zo lek is als een zeef en je niemand echt kan vertrouwen. Twee figuren cirkelen rond Leonards leven: enerzijds is er de figuur van de onbetrouwbare gladde prater Teddy. Onder zijn polaroid schreef Leonard: 'Teddy. Don't listen to his lies. He's the one. Kill him.' Anderzijds is er de mysterieuze Natalie. Wat heeft zij met het geheel te maken? En in hoeverre passen de zwart-wit flashbacks in deze achterwaartse vertelchronologie?

Memento (gebaseerd op een kort verhaal van Jonathan Nolan, broer van de regisseur) is een puzzel zoals je er nog nooit één in elkaar geschoven hebt. De omgekeerde vertelling doet in het begin bijzonder bevreemdend aan, maar na een tijdje gaat het wennen. Dat komt omdat Nolan telkens weer je nieuwsgierigheid aanwakkert. Want telkens weer wil je weten hoé iets gebeurd is. Zie je Natalie bijvoorbeeld met een bebloede lip, dan moet je tot de volgende (vorige) scène wachten om te weten hoé dat exact gebeurd is. Memento is ook even spannend als verbijsterend, zoals bijvoorbeeld de scène waarin Leonard hopeloos op zoek is naar een pen. Of die scène waarin hij een heel verhaal aan de telefoon doet, tot hij een tatoe op zijn lichaam ontdekt waarop staat dat hij nooit de telefoon mag opnemen. Magistraal. Vreemd genoeg zit de clou van de film ook niet op het einde, maar in het begin. Het blijft dus ongemeen spannend en totaal onvoorspelbaar. De laatste scène verklaart alles en laat je, een beetje zoals bij The Usual Suspects, bijna in trance achter.

Voor de 28-jarige Brit Christopher Nolan is Memento nog maar zijn tweede film. De vorige, Following uit 1998, werd een bescheiden culthit en deed het vooral goed op festivals. Hetzelfde staat Memento wellicht te wachten. De prent won al prijzen op de festivals van Sitges en Deauville en werd ook genomineerd voor de prijs van de jury voor het op stapel staande Sundance Film Festival. Al die lof is meer dan verdiend. Guy Pearce zet een intrigerende Leonard neer en wordt stevig ondersteund door Carrie-Anne Moss en Joe Pantoliano. Memento hoort zonder twijfel thuis in het bizarre rijtje van onder meer Pi, Cube en de beste Cronenberghs als Lost Highway. Bevreemdend. Gedurfd. Spannend. Om nooit meer te vergeten.