HANNIBAL

An old friend for dinner

Foto: UIP
Nevenpersonages schoppen zelden keet. Als figuranten is hen in een boek of film maar enkele zinnen of seconden beroemdheid gegund en enkele bladzijden of scènes later zijn ze al weer uit het geheugen gewist. Niet zo met Hannibal Lecter, dokter in de psychiatrie en liefhebber van mensenvlees, die in Thomas Harris' boek Red Dragon heel even mocht opdraven, maar twintig jaar later beroemder en beruchter is dan ooit. Na nog geen half uurtje schermtijd in The Silence of the Lambs mag hij nu alle registers opentrekken in zijn eigen film: Hannibal.

Hij fascineert en charmeert, trekt aan en stoot af, dokter Hannibal Lecter. Omdat hij tot de meest verderfelijke dingen in staat is, maar ook omdat hij een gentleman par excellence is. Als dokter Chilton (Scott Glenn) in The Silence of the Lambs aan Clarice Starling (Jodie Foster) vertelt dat Hannibal een monster is, heeft hij dus maar half gelijk. Hannibal is ook uitermate belezen (zo kent hij Marcus Aurelius en Dante uit zijn duim), beluistert en speelt klassieke muziek, schrijft en heeft een mensenkennis waar menig psycholoog jaloers op zou zijn. Zijn voorliefde voor de Renaissance en Italiaanse kunst maakt van hem een echte aristocraat. Maar tegelijk is hij een soort vampier, een Nosferatu van zijn tijd. Hannibal: een man met twee gezichten.

Zijn beroemdheid heeft Hannibal te danken aan zijn geestelijke vader, Thomas Harris. Geboren in 1940 in Jackson, Tennessee, voormalig journalist voor Associated Press, gespecialiseerd in misdaad en in die hoedanigheid verzeild geraakt op de Olympische Spelen van München, 1972. Palestijnen gijzelen er enkele Israëlische atleten: Harris, met de pen in de hand geboren, ziet er een boek in: Black Sunday. Putnam geeft het uit en een tijdje later maakt John Frankenheimer er een verfilming van. Begin jaren tachtig slaat Harris de wereld met verstomming als hij met Red Dragon op de proppen komt, een boek dat tot op de dag van vandaag geroemd wordt om zijn perfecte analyse van de menselijke psyche. De jacht op een dolgedraaide seriemoordenaar die rijke families vermoordt, maakt het hoofddeel van het boek uit. Maar het markantste personage komt maar heel even aan het woord: een kannibalistische psychiater die, opgesloten in een gekkenhuis, even zijn geniaal licht over de zaak laat schijnen. Zijn naam: Hannibal Lecter. Op zijn erelijst: minstens negen slachtoffers. Vijf jaar later maakt Michael Mann (die later Heat en The Insider zou afleveren) een verfilming van het boek, met Brian Cox in de rol van Lecter. De film krijgt bij zijn release nauwelijks enige aandacht, maar wordt later een cultfenomeen en door sommige adepten geroemd als de beste thriller van de jaren tachtig.

Thomas Harris blijkt intussen geen veelschrijver. Zeven jaar lang doet hij over The Silence of the Lambs. Opnieuw krijgt Hannibal geen hoofdrol. Die eer moet hij laten aan Jame Gumb alias Buffalo Bill, een geflipte moordenaar die met de huiden van zijn slachtoffers een soort vrouwenmantel aan het naaien is. Hannibal krijgt in The Silence of the Lambs FBI-studente Clarice Starling voor zich en helpt haar om Buffalo Bill te pakken. Hannibal zelf weet in een magistraal einde te ontsnappen (hij gebruikt de huid van één van zijn slachtoffers als masker) en belt Clarice van op de Caraïben. 'I'm having an old friend for dinner,' vertelt hij haar in de legendarische slotzin, waarmee Clarice begrijpt dat Hannibal ook zijn gevangenisdirecteur, dokter Chilton, te pakken heeft. Tussen de twee groeit een band voor het leven, eentje die aantrekt en afstoot. Volgens kenners van de boeken en films zijn Lecter en Starling heimelijk verliefd op elkaar.

De verfilming van The Silence of the Lambs blijkt een schot in de roos te zijn. De interactie tussen Anthony Hopkins en Jodie Foster (in feite allebei slechts tweede keus na Gene Hackman en Michelle Pfeiffer), het ijzersterke scenario van Ted Tally en de sobere maar efficiënte regie van Roger Corman-adept Jonathan Demme leveren de prent - in navolging van Frank Capra's It Happened One Night uit 1934 en One Flew Over the Cuckoo's Nest uit 1975 - de vijf belangrijkste oscars op (voor Hopkins, Foster, Demme, Tally en film). Silence kraakt ook de kassa's, met een wereldwijde opbrengst van 130 miljoen dollar. De inmiddels 81-jarige Italiaanse veteraan-producer Dino De Laurentiis (die de rechten heeft op de Hannibal-figuur, maar de rechten voor The Silence of the Lambs verkocht had) trekt zich de nog weinige haren uit het hoofd.

Thomas Harris heeft echter geen haast om weer een vervolg te schrijven. Het is wachten tot 1999 vooraleer hij The Morbidity of the Soul bij elkaar pent. Het boek - dat om commerciële redenen van titel moet veranderen - wordt de hit van het jaar. Meteen schiet de productiemolen voor een verfilming op gang. Harris vangt meteen negen miljoen dollar voor de rechten. Anthony Hopkins keert terug als Hannibal, maar eist wel 24 miljoen dollar (ruim een miljard frank). Jodie Foster keert niet terug, maar niemand weet goed waarom. Vindt ze het einde te gruwelijk? Sommige bronnen fluisteren van wel. Volgens anderen wil ze liever haar eigen film Flora Plum regisseren, maar dat project zit voorlopig in de ijskast. Hoe dan ook, half vrouwelijk Hollywood komt blijkbaar in aanmerking voor de rol van Starling: van Cate Blachett, Gillian Anderson, Calista Flockhart, Ashley Judd, Hilary Swank, Helen Hunt, Sarah Michelle Gellar tot Angelina Jolie. De producenten kiezen uiteindelijk voor Julianne Moore, voormalig soapactrice uit As the World Turns, maar vooral bekend uit Nine Months, The Lost World en Boogie Nights.

De adaptatie van boek naar film verloopt niet van een leien dakje. Een beetje vreemd, aangezien de grootste kritiek op Harris' boek was, dat het leest als een film, compleet met naar het witte scherm transponeerbare dialogen. Maar sommige scènes zijn zo gruwelijk dat ze onverfilmbaar lijken. Silence-regisseur Jonathan Demme weigert om die reden de regie. Ook scenarist Ted Tally houdt de eer aan zichzelf. Voormalig theaterregisseur en wonderboy David Mamet (The Spanish Prisoner, State and Main) neemt het boek onder handen, maar sukkelt met het onvoorstelbare einde. Producer Dino De Laurentiis en zijn vrouw Martha Schumacher laten Steven Zaillian (Schindler's List) de klus nog eens overdoen, maar zijn al wel vijftien miljoen dollar armer nog voor er een seconde gefilmd is. Uiteindelijk geraakt ook schrijver Thomas Harris bij de ontwikkeling van het script betrokken. Samen met Zaillian debateert hij vijf weken lang over boek en film en geeft hij zijn goedkeurig over het scenario én het fel gecontesteerde slot. Het herseneetfestijn dat Hannibal heeft blijft maar de rol van Starling wijzigt ten opzichte van het boek. Ridley Scott (Alien, Blade Runner) komt intussen aan boord als regisseur. Hij lijkt de geknipte man om na het zwaard- en sandalenepos ook Hannibal Lecter uit de dood te laten herrijzen. MGM en Universal schroeven het budget op tot bijna 90 miljoen dollar.

In Amerika maakt de film bij zijn première brokken, maar zowel fans als critici reageren verdeeld. De fans missen enkele personages uit het boek (vooral Margot Verger, de lesbische tweelingszus van Mason Verger). Terwijl het kannibalistische einde (hersentjes à la Lecter) conservatief Amerika schokt, vragen fans over heel de wereld zich af hoe het nu verder moet met hun favoriete seriemoordenaar. Dino De Laurentiis wil, natuurlijk geheel tegen de zin van Michael Mann, een remake van Manhunter. Anthony Hopkins, en ook Ridley Scott, zien wel iets in een sequel. Thomas Harris, die het allemaal verzon, blijft opvallend op de achtergrond, wat kwatongen doet vermoeden dat Hannibal zijn schepper wel eens zou kunnen voorbijlopen. Is een volgende Hannibal-film mogelijk zonder boek? Afwachten maar.