De glorietijden van de geanimeerde musical lijken met The Emperor's New Groove verder weg dan ooit. Mulan en Tarzan waren goedgemaakte, soms zelfs geïnspireerde tekenfilms, maar klassiekers als The Little Mermaid, Beauty and the Beast of Aladdin waren het niet. Dat heeft voor een groot deel te maken met de muziek: de musicalnummers die Alan Menken en Howard Ashman voor de Disneyfilms aan het begin van de jaren negentig componeerden wisten het hart van de Disney-experience perfect te raken, terwijl de popdeuntjes die de laatste jaren aan Disneyfilms worden vastgemaakt, de films dateren en een levensduur geven die amper het hitparadeverblijf van de filmsongs overstijgt.
De film begon zijn bestaan als Kingdom of the Sun in 1994, in het kielzog van het monstersucces van The Lion King. Disney was op zoek naar manieren om zijn exportgebieden te vergroten en zocht - naar analogie van The Lion King's Afrikaanse setting - naar onderwerpen voor tekenfilms om landen als China en continenten als Zuid-Amerika te benaderen. Voor China werd Mulan ontwikkeld, voor Zuid-Amerika schreven Mark Dindal en Randy Fulmer een verhaal dat zich afspeelde in de pre-Columbiaanse periode rond 1400. Het geheel werd opgevat als een muzikaal, romantisch drama en omdat popwonder Sting in een vorig leven heel wat tijd had doorgebracht in Zuid-Amerika en zelfs een album met songs had uitgebracht geïnspireerd door een langdurig verblijf bij een Zuid-Amerikaanse stam, vond Disney hem een uitstekende keuze om de muziek voor de film te maken. Samen met David Hartley componeerde hij zes verhalende songs, die op dezelfde manier moesten werken als Ashman en Menkens muziek voor Aladdin en Pocahontas.
Maar de film liep niet. Hij werkte gewoon niet: Kingdom of the Sun verveelde testpublieken, en ook bij de animatoren was de geestdrift voor de productie algauw zoek. De film leek te veel op een Zuid-Amerikaanse Pocahontas of Little Mermaid, met ongeveer de zelfde spanningsopbouw, personages, sidekicks en plot. Tot overmaat van ramp kwam dan het nieuws dat DreamWorks ook werkte aan een film die zich in Zuid-Amerika zou afspelen, The Road to El Dorado, en dat DreamWorks daarvoor het oscarwinnende team dat The Lion King zijn succes had opgeleverd, Elton John en componist Hans Zimmer, voor zijn wagen had weten te spannen. De aanpak voor Kingdom of the Sun werd helemaal overboord gegooid; in plaats van een episch romantisch drama moest de film een komedie worden. De liedjes die Sting al had gecomponeerd, konden niet langer meer gebruikt worden en in ijltempo moest Sting een aantal nieuwe songs uit zijn mouw schudden.
Het beste liedje van de hele soundtrack van The Emperor's New Groove is, ironisch genoeg, een song die Sting componeerde voor Kingdom of the Sun, dat werd weggelaten uit The Emperor's New Groove en als bonus track op de cd staat. Het is een ontroerend duet tussen Sting en Shawn Colvin, over ontluikende liefde en smachtend verlangen. "One Day She'll Love Me" komt niet in de film voor, maar ligt een tipje van de sluier op van hoe The Emperor's New Groove had kunnen zijn, een romantische meeslepende film in de typische Disneytraditie. Maar het draaide anders uit: de film is een komedie geworden, en best wel een goeie, maar in een komedie is de muziek nu eenmaal ondergeschikt aan de grappen, de komische situaties en de personages, en dat is duidelijk te merken.
De twee meest in het oog springende songs op de soundtrack zijn Perfect World, een hilarisch nummer gebracht door Tom 'Sex Bomb' Jones, het openingsnummer van de film waarin Kuzco zijn macht demonstreert en toont hoe hij de wereld naar zijn hand zet. Het is een up-tempo, jazzy nummer geworden, met veel zuiderse percussie-instrumenten en een salsa-achtig ritme. Net zoals in de muziek van Hercules is hier een grote rol weggelegd voor het koor, dat in dialoog treedt met Jones, wat bijzonder aanstekelijk werkt. My Funny Friend and Me is een song van Sting in de traditie van de vriendschapssongs die zo kenmerkend zijn voor de buddy-movies van Disney (denk maar aan You've Got a Friend in Me uit Toy Story en Friend Like Me uit Aladdin). 'De song gaat over echte vriendschap,' zegt Sting over het nummer,' en dat is wat door die film tussen mij en muzikant David Hartley is ontstaan.' My Funny Friend is een ingetogen ballade geworden; het is het hoofdthema van de film en volgt het verloop van de vriendschap tussen Kuzco en Pacha.
Het thema uit die song is bovendien de kapstok waar componist John Debney zijn score aan heeft opgehangen. Net als Jerry Goldsmith voor Mulan en Mark Mancina voor Tarzan, is ook Debney heel laat bij het productieproces van de film betrokken. Oorspronkelijk - toen de film nog Kingdom of the Sun heette - ging componist Mark Shaiman (bekend van onder meer South Park: The Movie, waarvoor hij een oscarnominatie kreeg) de muziek schrijven. Maar toen de release-datum van The Emperor's New Groove steeds weer verplaatst werd, kon Shaiman zich niet blijvend engageren voor de film en stapte op. John Debney (bekend van onder meer SeaQuest, Cutthroat Island en The Jetsons) werd inderhaast ingehuurd en hij moest op drie weken tijd de muziek voor de film componeren en opnemen. Veel tijd om zich in het verhaal in te werken had hij niet, en in plaats van eigen thema's te componeren, gebruikte hij de thema's die Sting voor de film componeerde als basis voor zijn instrumentale score, waar zo'n half uur van op de soundtrack staat. De invloed van Sting is het duidelijkst te horen in de gevoelige track A New Hope, een instrumentale bewerking van het thema van My Funny Friend and Me, waarin John Debney zich van zijn beste kant laat zien. De rest van de score is doorsnee animatiemuziek, met veel muziek die de actie op het scherm op de voet volgt. De muziek is vaak 'all over the place' en hoewel dat perfect werkt bij de film, is de muziek op de soundtrack hierdoor niet altijd even beluisterbaar. De subtiele zuiderse touches die Debney aan zijn muziek toevoegt, geven de hele score een onmiskenbaar Zuid-Amerikaans gevoel, en dat is zeker het geval bij Run Llama Run, een stukje sneltreinvaart-jazz dat het midden houdt tussen Stings songs en Debney's score.
De soundtrack is een mengelmoes van songs en score in allerlei verschillende stijlen, toonaarden en genres. Een coherent geheel is het niet (maar dat heeft ook te maken met het feit dat er diverse stukken muziek opstaan die net voor de film in roulatie werd gebracht, uit de film zijn geknipt), maar de cd bevat een aantal stukjes muziek die het predicaat 'best wel aardig' toch verdienen. Het halfbakken eindresultaat is ongetwijfeld het gevolg van het verwarde productieproces van de film en voor wie wil weten hoe de film er had kunnen uitzien en hoe de muziek had kunnen klinken, verschijnt eind dit jaar een documentaire van Trudie Styler, de echtgenote van Sting, die het verloop van Sting's werk voor de Disneyfilm vanaf het eerste moment op film heeft vastgelegd. De soundtrack van The Emperor's New Groove is zonder meer één van de zwakste Disney-soundtracks in jaren, en dat moeten ze bij Disney ook beseffen. In een radeloze poging om de cd toch maar aan de man te brengen, wordt de soundtrack verkocht als een heuse 'multimedia experience', met behalve een cd-gedeelte met 12 tracks, ook een cd-rom-gedeelte met info, foto's en de originele trailer van de film.