PEARL HARBOR

Hij vond het zelf een beetje zielig, regisseur Michael Bay. Akkoord, hij had in Armageddon voor 140 miljoen dollar mogen verschieten, maar de film had wél een kolossale 450 miljoen dollar opgebracht. En toch vond hij bij Disney maar geen vervolgfilm. Hij zou dan maar Phone Booth gaan draaien voor Fox, een lowbudget-tussendoortje dat Larry Cohen bij elkaar had gepend. Tot Joe Roth, destijds de grote baas van Disney, dat te horen kreeg en prompt twintig nieuwe projecten aan Bay pitchte. Geen enkel kon Bay echt bekoren, tot Todd Garner met Pearl Harbor op de proppen kwam. Toen ook mega-producer Jerry Bruckheimer en Braveheart-scenarist Randall Wallace bij het project betrokken werden, was Bay verkocht.

Toch zou de productie van de film niet van een leien dakje lopen. Louter artistiek had het triumviraat al gauw de perfecte invalshoek gevonden (alle vingers wezen harmonisch naar Titanic, dat bewezen had dat je een grote ramp best aan een tragische liefdeshistorie koppelt om het publiek geboeid te houden), maar financieel bleek het project strop te geraken. In geen geval zou de Grote Muis de 180 miljoen dollar ophoesten die nodig was om de aanval op Pearl Harbor in beeld te brengen. Om ongeveer veertig miljoen dollar te besparen, verlieten vetbetaalde acteurs als Kevin Costner en Charlize Theron de productie en werd er fel gesnoeid in het loon van de andere acteurs. Regisseur Michael Bay stond naar verluidt zijn loon af en pompte vijf miljoen dollar privé-kapitaal in het project. Hoe dan ook bleef het startbudget van 135 miljoen dollar het hoogste ooit. Bay en co. krijgen hun cheque pas uitbetaald als Pearl Harbor ook écht aan de kassa scoort.

Dat viel verleden week in Amerika nogal tegen. Nadat de film in première gegaan was op het dek van het Amerikaanse vliegdekschip USS John C. Stennis, op ongeveer honderd meter van de plaats waar de Amerikaanse vloot tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Japanners aangevallen werd, bleef de box-office tijdens het officiële openingsweekend wat stokken. Van vrijdag tot zondag tikte de teller aan tot 59 miljoen dollar. Verre van slecht natuurlijk (vooral voor zo'n uitzonderlijk lánge film), maar geen Titanic-toestanden. Geen mens die er nog in gelooft dat Pearl Harbor de 1.8 miljard dollar kan toppen die het bootepos in 1997 opbracht. Eigen schuld, dikke bult, zo oordelen vooral de Amerikaanse filmcritici. Pearl Harbor barst van zoveel eigenwaan en narcisisme dat het niet mooi meer is. Zij sabelden de prent genadeloos neer.

Uitgesponnen over meer dan drie uur vertelt Pearl Harbor het verhaal van de Japanse verrassingsaanval op de militaire haven in Hawaï. Een stille en zonnige zondagmorgen, 7 december 1941, verkoolde letterlijk tot een van de zwartste bladzijden uit de Amerikaanse geschiedenis met meer dan drieduizend doden. Een schandvlek in de geschiedenis van de grootmacht, want niemand had de aanval van de Japanners zien aankomen. De film opent ver voor de aanval, wanneer we kennis maken met de twee jonge piloten Rafe McCawley (Ben Affleck) en Danny Walker (Josh Hartnett). Al van kindsbeen af zijn ze onafscheidelijke vrienden. Terwijl Danny de meest timide van de twee is, gaat het vooral hot-shot Rafe voor de wind. Hij wordt verliefd op de mooie verpleegster Evelyn (Kate Beckinsale) en mag van zijn overste James H. Doolittle (Alec Baldwin) voor Amerika in Engeland gaan vechten tegen de Duitsers. Daarmee gaat zijn grote droom in vervulling.

Tot het noodlot toeslaat: Rafe geraakt verwikkeld in een gevecht en stort neer. In Pearl Harbor groeien Danny en Evelyn, verteerd door verdriet, ondertussen naar elkaar toe en worden verliefd op elkaar. Alles gaat goed, tot het moment dat Rafe - niet dood - terugkeert en met de situatie geconfronteerd wordt. En tot de Japanse admiraal Isoroku Yamamoto (Mako) met zijn leger de haven van de kaart veegt. Terwijl het drietal in de nasleep van het vernietigende bombardement hun eigen oorlog uitvecht in een verscheurende driehoeksrelatie, verklaart president Franklin D. Roosevelt (Jon Voigt) de oorlog aan Japan en bereidt Doolittle zijn wraak voor met een heroïsche vrijwilligersmissie op Tokio.

Regisseur Michael Bay neemt bijna de lengte van een normale film (anderhalf uur) vóór de eerste bom boven Pearl Harbor ontploft. Een wel heel erg lange aanloop, want veel valt er eigenlijk niet te beleven. De driehoeksrelatie tussen Rafe, Danny en Evelyn weet nauwelijks te boeien en is weinig spannend of verrassend. Iedereen die naar Pearl Harbor gaat kijken wéét dat Rafe niet echt dood is. Wat is dan het punt van de hele subplot in Engeland? De aanval op Pearl Harbor zelf duurde in werkelijkheid twee uur en drie kwartier en werd voor de film samengebald in een hyperkinetische veertig minuten van explosies en bombardementen. Bay brengt de aanval in beeld zoals hij de actie in Armageddon bracht. Met zijn welbekende leuze: big is better. Zelden kregen we zo'n overdaad aan speciale effecten op het scherm, zoveel vertraagde beelden en opgeklopte dramatiek. Met de tragiek waarmee de Titanic zinkt, gaat in deze scène onder meer de USS Arizona ten onder, het paradepaardje van de Amerikaanse Navy. Het beeld van de bom die het schip, met 1.177 mandschappen, vernielt, laat je niet snel meer los. Maar hoe indrukwekkend het bombardement ook in beeld is gebracht, het blijft teveel het resultaat van de effectenfabrieken Industrial Light & Magic en Dream Quest Images. Dat was toch wel even anders toen Spielberg ons in Saving Private Ryan gedurende een halfuur liet kennismaken met de hel van Normandië.

De aanval op Pearl Harbor, zo heet het, veranderde de geschiedenis van de wereld, omdat het Amerika wakker schudde uit zijn vreedzame isolatie en onschuld. Admiraal Yamamoto zegt het letterlijk in de film: 'I fear all we have done is to awaken a sleeping giant.' Vandaar dat het derde luik van de prent ons de Wraak van Amerika toont: de luchtwraak van Jimmy Doolittle op Tokio. Een toch wel bizar slotakkoord, dat scenarist Randall Wallace ook nodig had om zijn web van liefdesintriges te ontwarren. Het resultaat daarvan is erg voorspelbaar. Net zoals in Armageddon trekt Über-regisseur Michael Bay nog maar eens zijn stroperige, melige en dromerige trucendoos open. En na de raid van Doolittle? Niks meer. Geen woord bijvoorbeeld over de atoombom.

Randall Wallace mag met Braveheart dan wel puik werk geleverd hebben, Pearl Harbor is een rommeltje van jewelste. Ben Affleck en rising star Josh Hartnett hebben de tronie van ware oorlogshelden, toegegeven, en Kate Beckinsale is even goddelijk als Liv Tyler in Armageddon, akkoord, maar ze blijven personages in een film, geen mensen van vlees en bloed. Vreemd genoeg zijn de nevenpersonages van de film veel interessanter: de figuur van Doolittle bijvoorbeeld, die Alec Baldwin neerpoot, of het personage van Dorie Miller, een zwarte Amerikaan gespeeld door Cuba Gooding Jr. Niet toevallig zijn hun twee personages gebaseerd op historische figuren. Jon Voigt speelt een pathetische President Roosevelt, die zich zelfs uit zijn rolstoel hijst om aan te tonen dat niets onmogelijk is. Bijna lachwekkend in een scène die bloedserieus bedoeld is. En historisch correct? Zelfs Randall Wallace moet toegeven van niet. Maar het opmerkelijkste aan Pearl Harbor is nog de manier waarop de Japanners geportretteerd worden. Ze bereiden hun aanval met zoveel spijt in het hart voor dat je je afvraagt waarom ze hem dan ooit hebben uitgevoerd.

Met Pearl Harbor bewijst Hollywood nog maar eens hoe het zichzelf vaak blind voorbijholt. Nog maar eens wint het visuele van het verhaal. Nog maar eens zijn helden van bordkarton. Nog maar eens is de liefde even plakkerig als siroop. Niet dat dat niet mag. Maar in een film die zich meer dan drie uur uitrekt, was veel meer plaats geweest voor diepgang en nuance. Vooral in een tijd waar niemand nog weet hoe ingewikkeld het kluwen van de Tweede Wereldoorlog was, wáárom Japan Amerika precies aanviel en hoe de grootmacht zich zo in slaap heeft kunnen laten wiegen. Die mysteries worden slechts heel vaag aangeraakt. Veel liever kicken Bay en Bruckheimer op de bombastische manier waarop zij de slachting in beeld brengen. Indrukwekkend, jazeker, maar daarom niet altijd even meeslepend. Big is niet altijd better.