REQUIEM FOR A DREAM

Onthou de naam: Darren Aronofsky, 31 jaar, geboren in Brooklyn, New York, opgezadeld met een Joodse erfenis, ex-hiphopper en beïnvloed door mafketels als Kubrick, Tsukamoto, Gilliam, Serling en Dick. Drie jaar geleden maakte hij met 60.000 dollar Pi, een parel in zwart-wit over chaos, obsessie en de sleutel tot het leven. Aronofsky kreeg er het arthouse-circuit mee op de knieën. Met walging en bewondering tegelijk keek men zich de ogen uit naar de extreme close-ups, de obsederende paranoïa en de onmogelijke beeldengymnastiek van de film. De hypersnelle montage en ziekelijk opzwepende technomuziek maakte van Pi een film die bijna niet uit te kijken was. Kenners voorspelden Aronofsky een grote toekomst, maar toch duurde het een tijdje voor hij zijn volgende film rond kreeg. Niemand durfde deze zelfverklaarde gek zijn zin te laten doen. Artisan Entertainment ging begin 1999 dan toch overstag en stopte Aronofsky 4.5 miljoen dollar toe. Een aalmoes voor de meeste filmers, de hemel voor Aronofsky. Daar zou hij de klus wel mee klaren.

Die klus heet Requiem for a Dream, oorspronkelijk een roman uit 1978 geschreven door Hubert Selby (Last Exit to Brooklyn). Aronofsky en Selby veranderden de setting van de roman van de Bronx naar Coney Island, Brooklyn, New York. Het is er zomer en Sara Goldfarb (Ellen Burstyn) slijt haar dagen voor de televisie, sinds de dood van haar man enkel in het gezelschap van een doos pralines. Aan haar saai en uitzichtloos bestaan lijkt een einde te komen als ze wordt opgebeld door een medewerker van haar favoriete tv-programma. Ze is blijkbaar uitgekozen om mee te doen aan de show. De gedachte om op tv te komen haalt Sara uit haar isolement. Met haar tv-optreden in gedachten, wil ze absoluut terug in de rode jurk passen die ze zoveel jaar geleden ook droeg. Maar afvallen valt niet mee. Tot ze naar de dokter stapt en dieetpillen krijgt. Sara's droom verandert in een nachtmerrie als ze aan de pillen verslaafd geraakt. Parallel met het verhaal van Sara loopt dat van haar zoon Harry (Jared Leto). Ook hij is verslaafd. Aan zijn liefje Marion (Jennifer Connelly) en aan cocaïne, die hij samen met zijn beste vriend Tyrone (Marlon Wayans) van straat plukt en dealt. Met hun drieën proberen ze hun grote slag te slaan, maar als de strijd om drugs op straat grimmiger wordt, geraken ook zij verwikkeld in een neerwaartse spiraal. Wanneer de herfst over Coney Island valt, is het leven van het viertal grondig door elkaar geschud.

Stof alle voorgaande drugfilms op een hoopje, want Requiem for a Dream overtreft álles. Formeel bouwt Aronofsky verder op de subjectieve camerastijl die hij al in Pi ontwikkelde. Volgens de regisseur moet elk shot een weergave zijn van hoe een personage zich op dat moment voelt. En dat zullen we geweten hebben: alle trucs uit het Grote Videoclipboek passeren de revue, het hallucinante gebruik van de zogenaamde chest cam (de camera op de borst van de acteurs gemonteerd) incluis. De narratieve beelden worden afgewisseld door hypersnelle drugshots. Hiphop-montage, noemt Aronofsky het zelf. In Requiem for a Dream staken Aronofsky en zijn editor Jay Rabinowitz (Ghost Dog: The Way of the Samurai) meer dan tweeduizend cuts. Bijna het drievoudige van een normale film. Voeg daarbij nog eens het ingenieuze gebruik van overlappende split screens, Aronofsky's obsessie voor details en herhaling en de opzwepende muziek van Clint Mansell en je krijgt een waanzinnige cocktail die nog lang en zwaar op de maag blijft naborrelen. Zo'n bevreemdend beeldenbordeel heb je nog nooit bezocht.

Maar het visuele genie staat niet alleen. In Aronofsky's wereld staan de beelden symbool voor wat hij wil zeggen, voor wat hij wil uitdrukken. De boodschap van Requiem for a Dream is wel duidelijk. Mensen, op zoek naar geluk, kunnen aan álles verslaafd geraken: aan drugs vanzelfsprekend, maar ook aan televisie, koffie, seks, pralines, liefde, roem en elkaar. Als het maar de illusie van een beter leven opwekt. Voor Sara is het haar grote droom om op televisie te komen, een droom waar ze letterlijk alles voor over heeft. Haar prachtige rode jurk staat daarbij symbool voor alles wat ze ooit had, maar nu, zonder dromen en zonder idealen, verloren heeft. Ook voor de drie andere personages opent hun verslaving het venster naar de hoop op een betere toekomst.

Ze hadden beter moeten weten: zoiets loopt zelden goed af, niet in de wereld die Aronofsky uit het boek van Shelby puurde en niet in de werkelijkheid. Voor de vier hoofdrolspelers is er in dit requiem geen kans op catharsis, geen kans op herstel. Requiem for a Dream is, zoals Aronofsky het zelf graag uitdrukt a rollercoaster ride into a wall. In een hallucinant slotakkoord zien we hoe Sara, Harry, Marion en Tyrone - elk op hun manier, elk op een andere plaats - de rekening voor hun daden gepresenteerd krijgen. Mooi is het niet, maar het levert zinderende cinema op. Beelden die zich in het netvlies krassen. Dat einde (en met name een lesbische seksscène met Marion) was verantwoordelijk voor de NC-17 rating die de prent in Amerika kreeg en heel wat stof deed opwaaien, want is dit niet het soort film dat de teens net wél moeten zien? Artisan gooide de film uiteindelijk unrated de zalen in. Zonde.

Requiem for a Dream is puur dynamiet, onversneden waanzin en chaos en zonder twijfel een klassieker in spe. Het leverde zowat de hele cast en crew allerhande prijzen op (voor film, cinematografie, score, montage en regie). Maar het wierrookvat slingerde vooral voor Ellen Burstyn, die voor haar rol als Sara haar zesde oscarnominatie kreeg. Ze wordt voortreffelijk bijgestaan door wandelend lijk Jared Leto, mooie nimf Jennifer Connelly en opvallend serieuze Marlon Wayans. Samen voeren ze een dodenmis op die nog lang zal nazinderen. Darren Aronofsky mag nu gaan bewijzen dat hij ook met een groot budget omkan. We zijn razend benieuwd om te zien hoe hij Batman door zijn gekke cameralens zal trekken.