PLANET OF THE APES

Van de vele ongeschreven wetten die Hollywood kent, is volgende wel de heiligste: laat een klassieker intact. Maar in tijden waar originaliteit en spitsvondigheid vaak ver te zoeken zijn, zijn het doetjes die zich daar aan houden. Remakes zijn in, zelfs van onaantastbare meesterwerken als Psycho. Van het woord remake ontvlamt regisseur Tim Burton steevast in woede. Hij noemt zijn nieuwe versie van Planet of the Apes een re-imagining, een herwerking of hervertelling. De roman van de illustere Fransman Pierre Boulle en de verfilming van Franklin Schaffner uit 1968 deden daarbij dienst als inspiratiebron. De film van Schaffner, met Charlton Heston, werd een klassieker in zijn genre. Het door Rod Serling (The Twilight Zone) uitgedachte einde met het verzonken Vrijheidsbeeld bleef op ieders netvlies gebrand.

Lange tijd zag het ernaar uit dat productiemaatschappij Fox James Cameron naar voren zou schuiven als regisseur voor een Planet of the Apes van de nieuwe eeuw. Het idee om Arnold Schwarzenegger in de rol van Charlton Heston te casten leek echter te gek voor woorden en het project raakte strop. Tot in februari 2000 Tim Burton aan boord kwam. Volgens velen dé ideale man om met zijn visueel genie Ape City uit het stof te laten herrijzen. Want met zijn verbeelding viel wel wat te doen. Stel je voor: de kostuums uit Beetlejuice, de gotische decors uit Batman, het griezelige uit Sleepy Hollow - allemaal verenigd in één film. De legende uit 1968 zou wel eens op zijn sokkel kunnen gaan wankelen, zo dacht men.

Dat Planet of the Apes anno 2001 het origineel niet slaafs volgt, blijkt al bij de eerste beelden van de film. We zijn in het jaar 2029. Luchtmachtpiloot Leo Davidson (Mark Wahlberg) leidt op de Oberon een project dat met genetisch gemanipuleerde apen experimenteert om hen in de ruimtevaart in te schakelen. Als Leo op een bepaald moment in een elektromagnetische storm verzeild geraakt, wordt hij de toekomst ingeslinderd. Zijn ruimteschip crasht op een onbekende planeet, waar de aap het dominerende ras blijkt te zijn en de mens als slaaf leeft.

Hoewel Sander (David Warner), de senator van Ape City, en zijn dochter Ari (Helena Bonham Carter) de planeet met redelijk zachte hand proberen te leiden, heeft de agressieve chimpansee Generaal Thade de werkelijke macht. Met harde hand wil hij de planeet van mensen zuiveren. Hij wordt in die taak bijgestaan door zijn trouwe rechterhand, de gorilla Attar (Michael Clarke Duncan) en een uitgebreid leger. Leo komt eerst in handen van de malafide slavendrijvende orang-oetang Limbo (Paul Giamatti), maar weet samen met enkele andere mensen te ontsnappen. Onverwachte hulp komt uit de hoek van de minzame Ari, die er alles wil aan doen om Leo uit de klauwen van de apen te houden.

Tim Burton heeft het er tot vervelens toe over dat hij in deze Planet of the Apes niet hetzelfde verhaal wil vertellen als Boulle of Schaffner, die hun boek en film in een heel andere tijdsgeest maakten. Samen met scenaristen William Broyles Jr, Lawrence Konner en Mark D. Rosenthal dacht hij goed na over hoe hij een versie van de nieuwe eeuw kon maken. Wie met het concept tijdreizen meegaat, merkt dat Burtons prent vol logica zit. De apen die perfect Engels praten, de aanwezigheid van paarden, de opgebouwde apencultuur: het valt allemaal wel te verklaren door de eerste grote twist die in het midden van de prent zit. Helemaal op het einde komt de échte big twist and shock, de finale die het verzonken Vrijheidsbeeld van het origineel naar de kroon moet steken. Verbazen doet het einde zeker - en het doet ook heelwat stof tot discussie opwaaien. Wie goed oplet, vindt de sleutel tot het mysterie en weet meteen ook waar de sequel over kan gaan.

Visueel overtreft Planet of the Apes de stoutste verwachtingen. Ape City is een overweldigende jungle die de maatschappelijke ladder van de apen weerspiegelt. Chimpansees, orang-oetangs en gorilla's hebben er allemaal hun plaats en zien er zó levensecht uit dat het soms beangstigend wordt. Zesvoudig oscarwinnaar Rick Baker voorzag in totaal zowat vierhonderd acteurs van een apenpak en laat daarbij elk detail kloppen, in zoverre zelfs dat de apen de menselijke acteurs zonder de minste moeite van het doek spelen. Tim Roth oogt bedreigender dan ooit als generaal Thade, Paul Giamatti heeft de beste lijnen als Limbo en Michael Clarke Duncan en Helena Bonham Carter zijn als respectievelijk Attar en Ari indrukwekkender en beminnelijker dan ooit. Zij stáán er als aap.

Dat kan jammer genoeg niet gezegd worden van de rest van de cast, de echte mensen, zeg maar. Mark Wahlberg wou zijn heldenrol bewust ingetogener spelen dan de wollige Charlton Heston in 1968 had gedaan, maar komt met zijn underacting niet ver. Wahlberg mist precies die uitstraling die de apen vreemd genoeg wél hebben. Het lijkt er trouwens erg sterk op dat Burton zijn menselijke acteurs een beetje uit het oog verloor tijdens de opnames. Kris Kristofferson, die de medevluchter Karubi speelt, en vooral diens dochter Daena lopen er voor spek en bonen bij. Daena, gespeeld door het goddelijk mooie model Estella Warren, zou oorspronkelijk het liefje van Leo worden, maar echt goed komt die verhaallijn niet uit de verf. Misschien omdat Burton niet goed kon kiezen: ook van de beloofde bestiale vonken tussen Wahlberg en Bonham Carter is niet veel te merken.

Blijft de eeuwige vraag: zaten we echt te wachten op een hervertelling van Planet of the Apes? Gezien de onmenselijke populariteit die de originele film nog steeds geniet, misschien niet. Anderzijds ging Amerika voor de nieuwe prent wel overstag: 160 miljoen dollar in vier weken. Het zijn alleen dinosauriërs of Jackie Chan die daar ook in slagen. Zelf gaan kijken en een oordeel vormen blijft het beste idee. Onderwerpen voor discussie achteraf zijn er genoeg: het al dan niet ontbreken van de Burton-touch, de cameo van Heston, de satirische ondertoon en natuurlijk het einde als de aap pas echt uit de mouw komt.