Tim Burtons nieuwe versie van Planet of the Apes wijkt minstens op één groot punt af van het origineel: de planeet waarop de apen over de mensen heersen, is niét de aarde. Dat wordt meteen al duidelijk door de aanwezigheid van twee manen en de merkwaardige fauna en flora: een jungle en woestijn liggen op de planeet broederlijk naast elkaar. Rick Heinrichs (The Nightmare Before Christmas, Bedazzled) bepaalde mee het uitzicht van de apenplaneet: 'We wilden in al onze locaties een soort dualiteit steken. Enerzijds moest het er allemaal heel animaal uitzien, maar anderzijds zit er in de wereld van de apen ook een soort van beschaving.' Om die look te krijgen werd de volledige apenjungle nagebouwd in een studio in Los Angeles. 'We hadden een paar prachtige locaties op het oog in de regenwouden van Hawaï,' aldus Heinrichs, 'maar algauw beseften we dat het daar heel moeilijk werken zou worden. We wilden het allemaal heel beweeglijk houden. We moesten een set hebben waarin we konden bewegen om de stunts goed in beeld te kunnen brengen. We moesten wel een jungle-gevoel creëren, maar het werd al snel duidelijk dat we maar beter niet in de echte jungle konden opnemen.'
Het was op 20 februari 2000 dat het filmvakblad Variety voor het eerst gewag maakte van de nieuwe Planet of the Apes, met regisseur Tim Burton aan boord. Nog datzelfde jaar, in november, gingen de opnames van start (hoewel er in juni van dit jaar nog reshoots nodig waren). Naast de studioscènes, werd er natuurlijk veel op locatie gefilmd. De lava-achtige rotsen werden op Hawaï geschoten, met de nog steeds actieve vulkaan Mt. Kilauea op de achtergrond. Voor de scènes in het moeras werd in Lake Powell, Arizona, gefilmd, op enkele honderden meters van de plaats waar ook opnames voor Planet of the Apes uit 1968 hadden plaats gevonden. Een ander belangrijke locatie bleek Death Valley te zijn. De interieurs van Ape City werden dan weer allemaal in de studio nagebouwd. Het zijn de plaatsen waar het dagelijkse leven van de apen zijn gang gaat en waar ze slapen, eten, aan politiek doen, zich ontspannen, roddelen en aan sport doen.
Het spreekt voor zich dat de nieuwe versie van Planet of the Apes er niet gekomen was zonder de baanbrekende make-up effecten van veteraan Rick Baker, die dag en nacht in de weer was om zijn acteurs tot echte apen om te toveren (zie ander artikel). De acteurs moesten er echter niet alleen als apen uitzien, ze moesten zich ook zo gedrágen. Om dat effect te verkrijgen, startte Tim Burton voor zijn cast een heuse apenschool, geleid door stuntcoördinator Charlie Croughwell en stuntman Terry Notary, een voormalig lid van het Cirque du Soleil. Notary: 'We moesten de acteurs leren hoe ze hun eigen primitieve instincten konden vinden en hoe ze die dan konden uiten. Zelf heb ik uren met chimpansees doorgebracht. Ik bestudeerde ze in dierentuinen en beeldde me in dat het acteurs in kostuums waren. Het is verbazingwekkend hoe sterk apen op mensen lijken. Door die gedragsstudie ontwikkelde ik voor elke soort aap basisbewegingen die we de acteurs dan in kleine groepjes aanleerden, soort per soort. Zo ontstond er ook een groepsgevoel tussen de verschillende soorten.'
De moeilijkheid voor Notary en zijn team was dat Tim Burtons apen eigenlijk erg ontwikkeld zijn. Ze gedragen zich gedeeltelijk als mens; spreken bijvoorbeeld perfect Engels en rijden te paard. 'Burton wilde dat de acteurs zich voor twintig procent als aap zouden gedagen en voor tachtig procent als mens,' zegt Notary. 'Dat vergt erg veel subtiliteit. De manier van lopen en beweging moest heel aapachtig overkomen, maar de mimiek van het praten moest dan weer heel menselijk zijn.'
Naast zijn werk als begeleider voor de acteurs, deed Notary ook het stuntwerk voor Thade, de dictatoriale aanvoerder van het leger, gespeeld door Tim Roth. Het was de meest fysieke rol van alle apen. Roth: 'Thade staat voor het agressieve van de apen. Hij is absoluut de slechterik van de film, een fascist die alle mensen van de planeet wil vegen. Mensen zijn voor hem simpelweg slecht. Ze zijn echte monsters.' Aan de andere kant van het apenspectrum staat Ari, de mensenrechtenactiviste die naar gelijkheid tussen aap en mens streeft. Helena Bonham Carter: 'Ari is een heel liberale aap die de manier waarop de andere apen met mensen omgaan echt aanvecht. Volgens haar zijn de mensen intelligent en hebben ze ook een ziel. Op haar planeet zijn dat enorm moderne ideeën. Ze worden alleen getolereerd omdat Ari de dochter is van de senator.' Helena Bonham Carter moest, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Roth, proberen zoveel mogelijk rust en sensualiteit in haar rol te leggen, iets waar ze ook wonderwel in slaagde.
Michael Clarke Duncan, de zwarte reus die de volgzame rechterhand van Roth speelt, moest naast de apenschool ook leren paardrijden. Hij kreeg een afzonderlijke opleiding tot gorilla, die zich anders dan chimpansees bewegen. Paul Giamatti, slinkse slavendrijver Limbo, moest in de huid van een orang-oetang kruipen. 'Mijn lichaamsbouw leent zich daar wel goed voor, maar ik moest toch veel leren. Ze hangen bijvoorbeeld altijd graag aan allerlei dingen en liggen veel op de grond. Ze hebben als het ware grote zakken huid onder hun kin hangen die ze dan met lucht opvullen om allerlei rare geluiden mee te maken. Al die details inoefenen: dat was echt leuk,' vertelt Giamatti. Naast de hoofdrolspelers, moesten ook alle figuranten tot aap opgeleid worden. Charlie Croughwell leidde meer dan honderd stuntmannen - waaronder vele ex-gymnasten - op tot apen en huurde enkele ex-mariniers in om hen tot soldaten te drillen. Hun ultieme gevechtsscène op het einde tegen de mensen mag er dan ook best wezen.
Acteur Mark Wahlberg stond voor de bijna onmogelijke opdracht om het tegen de apen op te nemen. Hij wilde met opzet zijn rol minder zwaar geladen spelen dan Charlton Heston in het origineel gedaan had. Een foutieve keuze, want zijn karakter komt bij het bekijken van de film wel erg bleekjes over. De scenaristen hadden best ook meer aandacht mogen besteden aan de andere menselijke karakters, zoals de personages gespeeld door Kris Kristofferson en Estella Warren. Vooral de Canadese nationaal kampioene synchroonzwemmen loopt niet veel meer dan mooi te wezen. Dat leidt tot de bizarre conclusie dat Planet of the Apes inderdáád door de apen geregeerd wordt. Zíj stelen de show, hún decors maken indruk. Voor de zogenaamde held van het verhaal, Mark Wahlberg, is het een onmogelijke opdracht beter te doen. Hij zal het geweten hebben.