SOUNDTRACK: A.I.

De adem van Kubrick

Foto: Warner Bros
A.I. is een film met twee vaders, Stanley Kubrick en Steven Spielberg, en die vreemde dichotomie is niet alleen voortdurend zichtbaar, maar ook hoorbaar in de film. Voor A.I. componeerde John Williams, de componist die al sinds 1974 de muziek schrijft voor de films van Spielberg, een score die vaak op en top klinkt als de muziek die je in een 'echte' Spielbergproductie zou verwachten, maar die soms ook teruggrijpt naar de muzikale erfenis van Stanley Kubrick.

In de handen van Kubrick werd muziek van Wagner en Strauss synoniem voor de onmetelijkheid van het heelal van 2001: A Space Odyssey, verpersoonlijkten de dissonante akkoorden van Stravinsky de waanzin in The Shining en verdween elke vorm van heroïek uit de negende symfonie van Beethoven in A Clockwork Orange. Kubrick hield ervan om met bestaande muziek een nieuwe dimensie toe te voegen aan zijn beelden, en ook voor A.I. had hij al diverse scènes met muziek uitgewerkt.

Zo vertelde John Williams in een interview dat Kubrick - die dol was op walsmuziek - graag de Rosenkavalierwals van Strauss voor de soundtrack van A.I. had gebruikt. Daarom laat Williams de muziek van Strauss heel kort in zijn score opduiken, als een kleine eerbetuiging aan Kubrick, wanneer David and Gigolo Joe de brug oversteken die hen in Rouge City brengt. Eén van Kubricks favoriete componisten was Györgi Ligeti - hij gebruikte Ligeti's experimentele muziek onder meer voor de wervelend finale van 2001: A Space Odyssey en zijn minimalistische pianowerk voor twee noten, Musica Ricercata II, als het terugkerende thema in zijn zwanenzang, Eyes Wide Shut. Voor A.I. greep John Williams terug naar de erfenis van Ligeti en componeerde voor de ziekenhuisscènes in de film dissonante muziek die duidelijk verwijst naar Ligeti.

Maar Kubrick gebruikte niet alleen klassieke muziek als ondersteuning voor zijn films; even gretig als hij zijn films voorzag van Strauss, Beethoven en Ligeti, speelde hij leentjebuur bij het populaire repertoire. Voor het personage van Jude Law koos Williams - geheel in de traditie van Kubrick - populaire muziek uit de jaren dertig: Dick Powell die I Only Have Eyes for You zingt en Fred Astaires versie van Cheek to Cheek. De muziek van Astaire dook eerder al op in A Clockwork Orange en voor films als Dr Strangelove en Lolita grasduinde Kubrick ook al in de muziek uit die tijd. Willliams' keuzes zijn dan misschien niet zo eclectisch als die van Kubrick, maar typeren Kubricks eigenzinnige muzikale smaak voor de muzieklandschappen in zijn oeuvre.

Natuurlijk, A.I. is in de eerste plaats een Spielbergfilm en de invloeden van Spielberg zijn minstens even goed te horen in John Williams' muziek als die van Kubrick. A.I. is een volwassen score, muziek die het veel minder moet hebben van thema's (alhoewel het thema dat hij voor Monica componeerde - in onvervalste Ennio Morricone-traditie - er best mag zijn), maar van een ritmiek die teruggrijpt naar Steve Reich and orkestraties in de beste traditie van John Adams. De basis blijft het symfonie-orkest met een uitvoerige kopersectie en af en toe ondersteund door elektronica. De invloeden van Philip Glass en Erik Satie zijn nooit veraf, maar Williams maakt in deze score ook voldoende ruimte voor de epische Hollywood-sound die hij zelf ontwikkelde voor sciencefictionfilms als Close Encounters of the Third Kind, E.T. en Star Wars. Geen actiemuziek in A.I., maar wel de volle romantische bombast van de seventies space opera en de lyrische orkestklanken van een authentieke Williamsmelodie. Het hoofdthema van de film, For Always, wordt behalve in een instrumentale versie, ook gebracht in een popversie van Lara Fabian en in duetvorm door Fabian en Josh Groban. Het is een mooi wijsje, maar daar houdt het ook op. Interessanter is in dat opzicht de song What About Us? van Ministry, dat speciaal door Ministry gecomponeerd werd voor de Flesh Fair-scènes, maar die niet op de soundtrack werd opgenomen.

De score van A.I. is één van Williams interessantste scores van de laatste jaren, muziek met meer diepgang dan andere recente Williams-scores als The Phantom Menace en The Patriot. De muziek is misschien minder toegankelijk dan Williams' muziek voor eerdere sciencefictionfilms als Star Wars en E.T., maar hetzelfde kan ook zonder meer gezegd worden over deze bijzondere film. A.I. is een film waar de adem van Kubrick door rondwaart, en hetzelfde kan zonder meer gezegd worden van de muziek van Williams. Het is op en top Hollywoodiaans spektakel, het is een op en top Spielberg-Williams-productie, maar de stempel die Kubrick op deze film en deze muziek wist te drukken, is onmiskenbaar en uniek.