Toen Peter Jackson enkele jaren geleden aankondigde dat hij Lord Of The Rings zou verfilmen leek het inderdaad onwerkelijk dat een klein effectenhuis als Weta de massaal aanwezige effecten zou kunnen verwerken. Weta Digital, de digitale afdeling van het effectenhuis, was in 1993 opgericht door een groep jonge Nieuw-Zeelandse filmmakers, met onder meer Peter Jackson, Jamie Selkirk, Jim Booth, George Port, Tania Rodgers en Richard Taylor. Eén enkele computer werd toen gehuurd om de effecten voor Jackons film Heavenly Creatures in te blikken. Met het onderschatte The Frighteners (toen waren ze met zo'n 35 artiesten) bewezen ze dat rijp waren voor meer. Even leek het er op dat ze één van de grootste fx-klassiekers zouden mogen hermaken voor hun baas. King Kong stond immers op de verlanglijst van Peter Jackson. Het feest ging echter niet door omdat Universal de film niet wilde uitspelen tegen Mighty Joe Young en Godzilla, maar het research- en developmentwerk zou nuttig blijken voor het volgende project: The Lord Of The Rings.
Meer dan vier jaar zijn de artiesten bij Weta nu al bezig met de effecten van de film. Of beter: van de films, want de drie films werden tegelijkertijd opgenomen, zodat ook een deel van de effecten in parallel doorheen de productiepipeline van de firma lopen. Om de taak aan te kunnen, werd de kleine firma sterk uitgebreid met meer dan honderd fx-artiesten die over heel de wereld werden gerecruteerd. Nu zijn ze met zo'n 240, waarvan een 160-tal artiesten. Om zeker geen gezichtsverlies te lijden bij George Lucas, moest de firma meteen ook op hetzelfde niveau komen als de top fx-huizen uit de Verenigde Staten, zoals ILM, Digital Domain en Sony Pictures Imageworks. Maar uiteindelijk zijn ook ILM en Digital Domain opgebouwd terwijl ze midden in de productie van respectievelijk Star Wars en True Lies zaten. Kwestie van de druk wat op de ketel te zetten.
Een visueel overweldigende klassieker als de LOTR is op zich al een heksentoer, maar wordt bijna een niet te winnen verbeelding-veldslag met miljoenen ongeruste fans. De productie kon echter een beroep doen op Alan Lee en John Howe, die al een populaire boek-editie van het epos hadden geïllusteerd. Bevrijd van de restricties die door dat formaat worden opgelegd konden ze zich laten gaan en spuwden zo honderden tekeningen uit, die later omgezet werden naar storyboards. Zich baserend op die tekeningen begonnen de artiesten van Weta Workshop (het veertien jaar oude zusterbedrijf van Weta Digital) aan de uitputtende taak om elk voorwerp van Midden-Aarde uit het niets te creëeren. De obsessie was zo groot dat men op ambachtelijke wijze harnassen bijeen hamerde. In totaal werden meer dan 900 van dergelijke handgemaakte harnassen en wapens gemaakt. Meer dan 2000 rubberen en veiligheidswapens werden geproduceerd, met daarnaast nog eens een 100-tal speciale wapens. Meer dan 20.000 alledaagse objecten kwamen uit de ateliers gerold, terwijl de diverse wezens en monsters van meer dan 1600 paar voeten of oren werden voorzien. Ook de wezens zelf werden in huis gemaakt. Voor de orcs bijvoorbeeld werden 200 unieke hoofden gemaakt, bestaande uit latex silicone en voorzien van yak-haar.
Om Midden-Aarde te visualiseren baseerde Jackson zich op de productietekeningen van Lee en Howe en trok daarvoor van locatie tot locatie in Nieuw-Zeeland. Talrijke sets op ware grote werden opgetrokken, maar ook heel wat miniaturen zouden de kijker in de illusie trachten mee te slepen. Ook hiervoor werd een beroep gedaan op de Weta Workshop. Twintig mensen onder leiding van Alex Funke maakten 64 uiterst gedetailleerde miniaturen, waarvan het filmen alleen al drie jaar in beslag nam.
Tolkien heeft het de filmers niet gemakkelijk gemaakt. Zijn uitgebreide wereld wordt immers bevolkt met allerhande wezens van verschillende grootte. Hobbits bijvoorbeeld zouden zo'n één meter groot zijn en dwergen iets groter. Vaak worden dergelijke personages gespeeld door heel kleine mensen (het woord dwergen kan tegenwoordig niet meer in de mond genomen worden), maar daar wou Jackson niet van weten. En soms werden acteurs afzonderlijk gefilmd om daarna verkleind terug in het beeld geplakt te worden. Voor LOTR werd hoofdzakelijk een beroep gedaan op geforceerd perspectief, een truc zo oud als de cinema zelf. Wanneer twee acteurs samen in beeld moeten komen wordt de persoon die klein moet over komen verder van de camera geplaatst, zodat die ook kleiner in beeld komt. De acteurs moeten dan maar in het luchtledige tegen hun tegenspelers staan praten. Het probleem hierbij is dat de camera stationair moet blijven. Zodra je immers begint te bewegen zie je immers (door het parallax effect) dat de acteurs op een verschillende afstand van de camera staan. Om hier een mouw aan te passen werd voor de films een speciaal bewegend platform gebouwd waarop de persoon het verst van de camera plaatsnam. Dat platform werd dan in perfecte choreografie bewogen met de beweging van de camera zodat dat parallax effect werd tegengewerkt. Soms werden ook volledige sets in geforceerd perspectief gebouwd of moesten sets in twee schalen opgetrokken worden.
Tolkien was ook helemaal niet gierig geweest met de hoeveelheid personages die in de boeken rondlopen. Zeker niet tijdens de gevechtsscènes. Tegenwoordig doen filmmakers wel vaker een beroep op digitale magie om het scherm te vullen met een mensen of wezens. Denk maar aan Titanic, Star Wars Episode 1: The Phantom Menace of Pearl Harbor. Weta Digital begon daarom zo'n vier jaar geleden al aan een computerprogramma, Massive, waarin elke afzonderlijk wezen een artificiële intelligentie bezit. Elk wezen hoort en ziet wat er rondom hem gebeurt en kan dan ook reageren op de omgeving en op de andere wezens in zijn buurt. De gedragingen zelf haalt hij dan uit een enorme database met vooraf opgenomen motion capture data. Door met parameters te spelen krijgt elk karakter een eigen leven en uitzicht. Naar verluidt zou het grootste gevecht uit de drie boeken uit zo'n 100.000 wezens bestaan, maar daar moeten we dus nog wel even op wachten.
Niet alleen voor grote massascènes bleek de computer een welgekomen hulpmiddel. Ook enkele belangrijke karakters uit de trilogie bestonden enkel uit een gigantische hoeveelheid ééntjes en nullen, onder meer Gollum, Treebeard, Balrog en het oog van Sauron. Gollum, een Hobbit die wegens zijn onmoeting met de Ring tot iets schrikwekkender is getransformeerd, wordt ongetwijfeld het digitale paradepaardje van de trilogie. Om Gollum tot leven te wekken schreven de porgrammeurs van Weta speciale programma's om de huid en de spieren zo realistisch mogelijk op het scherm te krijgen. Om ook de bewegingen van het monster zo natuurgetrouw mogelijk te krijgen, bestudeerden de artiesten anatomieboeken en werden de bewegingen van de gewrichten gebaseerd op spier- en beenstructuren. Maar daarvoor moeten we dus wachten op Lord Of The Rings: The Two Towers.
Terwijl honderden zware Silicon Graphics computers nog dag en nacht bezig zijn met het berekenen van nieuw beelden en de meer dan 30 terabyte opslagcapaciteit langzamerhand opvullen, hebben de mensen van Weta nog geen idee wat er na de derde film zal gebeuren. Door de lange productieperiode zal heel wat aangekocht materiaal tegen dan hopeloos verouderd zijn en zullen de vele artiesten die per sé aan Lord Of The Rings wilden werken waarschijnlijk terug uitzwerven, op zoek naar een nieuwe uitdaging. Misschien wordt Weta Digital opnieuw een klein effectenhuis, zonder ooit nog in de schijnwerpers te staan, maar één grote verdienste kunnen ze voor eeuwig en altijd op hun palmares schrijven: The Lord Of The Rings.