THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING

Peter Jackson is een relatief onbekend regisseur, die vooral met Braindead (1992) en Heavenly Creatures (1996) toch wel faam maakte bij het kleinere cult-publiek. Zijn creatieve regie, de combinatie van horror en absurdistische humor in Braindead, en het ontwapenende drama in Heavenly Creatures maakten hem tot eerste keus voor de verfilming van wat twee jaar geleden tot beste boek van de 20e eeuw gekozen werd: The Lord of The Rings, het Magnum Opus van J.R.R. Tolkien. Immers, Jackson liet met deze twee films zien uit de voeten te kunnen met de hoofdingrediënten van Tolkiens epos. Het project is tevens de grootste gok die het Amerikaanse New Line Cinema ooit heeft genomen. Het mag immers bekend zijn dat The Lord of the Rings, net als de boeken, over drie delen wordt uitgesmeerd. Ruim 350 miljoen euro werd er uitgetrokken om Tolkiens verhaal tot leven te wekken. Het risico is groot: wat als deze eerste film niet aanslaat? Dan zijn de twee volgende delen gedoemd te floppen, en kan New Line Cinema de wonden likken. De aantrekkingskracht van het boek werd echter groot genoeg geacht om de investering te verantwoorden.

Voorlopig lijkt de filmmaatschappij aan het langste eind te trekken. De marketing kwam vroeg op gang en piekte al eerder dit jaar. Vroege teasers en trailers deden de internet-wereld sidderen, en de zorgvuldig om Harry Potter heen geplande reclamecampagnes lijken hun werk uitstekend te doen. Hoewel pas na het openingsweekend in de VS echte conclusies kunnen worden getrokken, ziet het er rooskleurig uit. Een overdonderende meerderheid van de Amerikaanse pers kwam juichend de bioscoop uit, en prees cast en crew zo ver mogelijk de hemel in. Daarmee is het fenomeen The Lord of the Rings niet zomaar een hype; het is, op het oog, een unieke combinatie van kunst en commercie. Er staan echte artiesten aan de basis van deze film. In tegenstelling tot Harry Potter, is er hier voor gekozen om de kunstenaars hun werk te laten doen, en pas daarna de commercie toe te laten. Wat de gok nog groter maakt, maar hopelijk zal de moed van New Line Cinema beloond worden.

Waar het natuurlijk gewoon om draait, is de vraag of The Fellowship of the Ring een goede film is. En ja, The Fellowship of the Ring is een goede film. Een prima film zelfs, maar toch net geen meesterwerk.

De proloog van de film vat de voorgeschiedenis op voortreffelijke en bondige wijze samen: de heerser van het kwade, Sauron, heeft verschillende magische ringen gemaakt, waarvan er één zo krachtig is, dat deze alle anderen de baas is. Sauron raakt deze ring tijdens een gevecht kwijt en verliest bij ditzelfde gevecht ook zijn lichamelijke leven. Sauron is zeer zwak, maar als hij de 'One Ring' in zijn bezit kan krijgen, zal hij opnieuw de gehele wereld in duisternis kunnen hullen. Na duizenden jaren in rust te zijn geweest, vindt de ring zijn weg naar Frodo Baggins (Elijah Wood), een Hobbit uit één van de vredigste gedeeltes van Midden-Aarde. Hij heeft de ring geërfd, maar pas als de ring in het bezit komt van Frodo, wordt duidelijk dat dit de 'One Ring' is. Deze ontdekking wordt gedaan door de magiër Gandalf (Ian McKellen), die al lange tijd bevriend is met het Hobbit-volk. Deze beseft onmiddellijk dat Frodo in gevaar is, want Saurons troepen zijn al onderweg om de ring op te eisen. De enige manier waarop Sauron gestopt kan worden is door de ring te vernietigen op de plaats waar hij ook ooit gemaakt werd: In de Cracks of Doom.

De introductie van de personages en het basisgegeven verloopt niet helemaal gladjes. Het verhaal opent relatief luchtig, maar regisseur Peter Jackson lijkt zich geen raad te weten met de vrolijke openingsscènes. Hij laat deze dan ook snel achter zich om zich te richten op de Ring. En dan bereikt de film voor de eerste keer dat niveau van topcinema: de woorden wijken niet af van die in het boek (zoals wel vaker de letterlijke dialogen van Tolkien worden gebruikt), maar als de inscriptie van de Ring hardop wordt voorgelezen, gebeurt er iets. Jackson weet de Ring werkelijk tot leven te wekken, ja, er zelfs een personage van te maken. Dit is een rode lijn in het boek en het meest geslaagde element van de film. Er gaat een dreiging uit van de Ring die haast voelbaar is. De Ring is immers de vijand in zakformaat, en ook de goedaardige karakters kunnen ten prooi vallen aan de verleidingen van het duistere. Dit is ook één van de elementen die het verhaal van Tolkien zo bijzonder maken: de vijand is constant aanwezig, en het is nooit zeker of de hoofdpersonen wel weerstand zullen kunnen (blijven) bieden aan de Ring. Dat is ook de reden dat de Ring niet vernietigd werd toen Sauron duizenden jaren geleden werd verslagen. Niemand kon weerstand bieden aan de Ring toen deze eenmaal was veroverd. Iedereen ging door de knieën voor de macht die de Ring hen beloofde. Om als slaaf in het leger van Sauron te eindigen. Dit principe is tot in perfectie doorgevoerd in de film, en zorgt voor de sterkste scènes in het epos.

Als de film uit de startblokken is, wordt pas goed duidelijk hoeveel aandacht er is besteed aan elk detail van de film. Geen van de vele acteurs is verkeerd gecast, waarbij twee rollen positief opvallen. Als eerste Elijah Wood, die enkel al door zijn mimiek op elk moment overtuigend is als Frodo, en Liv Tyler, die in de paar minuten dat zij op het scherm is, haar mythische personage op zeer knappe wijze weet neer te zetten. Over de special effects is al veel te doen geweest. George Lucas waarschuwde immers dat alleen zijn eigen ILM een film van deze grootte zou kunnen voorzien van overtuigende beelden. Lucas mag hopen dat een bloemetje voldoende excuus is, want wat het kleine Weta Digital uit de hoge hoed tovert, is zonder overdrijving fenomenaal te noemen. Vrijwel elk shot klopt, de vergezichten zijn adembenemend en met name de door de computer gecreëerde wezens zien er beter uit dan ooit tevoren. Ook het lengteverschil tussen bijvoorbeeld Gandalf en de Hobbits is naadloos ingevoegd. Nooit, zelfs niet in omhelzingen, is te zien dat de acteurs in werkelijkheid van ongeveer dezelfde lengte zijn.

Afgezien van de special effects is Jacksons fotografie sowieso om door een ringetje te halen. Met de manier waarop hij de personages afbeeldt ten midden van alle grandeur treft hij precies de juiste toon, en ook de speciale technieken die hij met name in het bos gebruikt om de beangstigende sfeer af te beelden missen hun doel niet. Om over de landschappen nog maar te zwijgen. De keuze om de film op te nemen in Nieuw-Zeeland blijkt niet alleen financieel aantrekkelijk te zijn, de locatie ziet er ook gewoonweg prachtig uit, en vormt een Midden-Aarde zoals Tolkien het bedoeld moet hebben. Een van de weinige punten van kritiek die je kunt hebben op Jackson is dat de montage niet altijd vlekkeloos verloopt. Hij wisselt iets te vaak (en snel) tussen verschillende scènes en doet dat een enkele keer ook op een erg ruwe manier.

Als Frodo en zijn reisgenoten eenmaal op pad zijn, wordt de film een aaneenschakeling van ontmoetingen met vrienden, vijanden, en andere creaturen. Dat dit niet gaat vervelen mag bijzonder genoemd worden, en opnieuw een teken van vakmanschap, zowel van auteur als regisseur. Het plot mag simpel zijn, de details waarmee dat plot is ingevuld zijn divers genoeg om te blijven boeien. De diversiteit maakt ook dat de strijd tussen goed en kwaad in The Lord of the Rings anders is dan anders. Zoals eerder gezegd, is het nooit zeker dat het goede niet over zal gaan in het kwade, en strijden de hoofdrolspelers niet alleen tegen de vijand, maar vooral ook tegen de donkere kant van hun eigen ziel.

Alles lijkt te kloppen aan The Fellowship of the Ring. De juiste regisseur, een uitmuntende cast, schitterende effecten en natuurlijk het nauw gevolgde verhaal van Tolkien zelf. En toch ontbreekt er iets, dat ene moment dat de film ontegenzeggelijk zou katapulteren tot klassieker. Hierbij moet aangetekend worden dat het eerste boek door velen werd beschouwd als zijnde het minst interessante om te verfilmen. En dat belooft wat voor de komende jaren. Want laat er geen misverstand over bestaan: The Fellowship of the Ring is wel degelijk een zeer goede film, een film die visuele pracht en praal naadloos weet te combineren met een episch verhaal dat bol staat van thema's die wel altijd tot de verbeelding zullen blijven spreken. Als de volgende twee films dat verbijsterend hoge niveau waaraan 'Fellowship' af en toe snuffelt, wat langer weten vol te houden, kunnen we met recht zeggen dat The Lord of the Rings niet langer alleen J.R.R. Tolkien's Magnum Opus is.