Eerlijk gezegd zijn we het filmjaar 2001 een beetje moe. Moe van al die lánge films (films van meer dan twee uur zijn tegenwoordig eerder regel dan uitzondering), maar vooral moe van al die hype, al die overdreven aandacht, en deels ook moe van al die teleurstellingen. Laten we het dus kort houden, dit filmjaaroverzicht 2001, want het is echt wel genoeg geweest. Alles is gezegd en geschreven, alles bekeken en herbekeken, alles gemaakt en gekraakt: van de D-cup van Lara Croft tot de Nimbus 2000 van Harry Potter, van de Ene Ring van Frodo Baggins tot de aapsoorten uit Planet of the Apes, van A tot Z, van 1 tot ontelbaar en weer terug. Laat de doodsklokken dus maar luiden; breng hier die bloemen en kransen. Dit is het requiem van weer een filmjaar.
Afgaande op de reclameslogans van de filmmakers verscheen er in 2001 elke máánd wel de film van het jaar. Maar ook wij bekennen schuld: hype voedt zichzelf, maar vindt dankbare slachtoffers in pers en media. Lang voor we ons zorgen hoefden te maken om Potter of De Ring, hadden we andere dingen om over te schrijven. Het lijkt eeuwen geleden, maar in het voorjaar stond de filmwereld op z'n kop toen seriemoordenaar Hannibal Lecter tien jaar na Silence of the Lambs de stilte doorbrak. Meer dan over de kwaliteit van de film zelf, voedden de vele urban legends hongerige recensenten. Ja, in Italië werd de film gecensureerd nadat vier vrouwen van pure angst waren flauwgevallen tijdens de gruwelijke finale. Inderdaad, in Duitsland mocht je onder de achttien niet binnen. Klopt, ook bij óns kreeg Hannibal een KNT-label. Dat de film zelf een beetje tegenviel, werd op die manier handig omzeild. Want laat ons eerlijk wezen: sfeervol en knap gefilmd was Hannibal wél, maar spannend? Nooit echt.
Hannibal beheerste het eerste kwart van het filmjaar; Pearl Harbor mocht het tweede voor zijn rekening nemen. In het kielzog van The Mummy Returns (triestig, want een kopie van zichzelf) moest de megafilm Pearl Harbor de Titanic van de nieuwe eeuw worden. Überregisseur Michael Bay had het mooi uitgekiend: een groots en tragisch liefdesverhaal tegen de achtergrond van een historische ramp. Dat kón gewoonweg niet mislukken. Maar het drie uur durende relaas van de Japanse verrassingsaanval op de militaire haven in Hawaï verzwolg in eigenwaan en stikte in narcisme. Pearl Harbor nam met zijn overdaad aan explosies en bombardementen, aan vertraagde beelden en opgeklopte dramatiek uiteindelijk een duik neerwaarts. O ja, de kassa's rinkelden uiteindelijk wel, maar tegen welke prijs?
Over hype gesproken: niets anders dan dát (op een wiegend achterwerk, volle lippen en nog vollere boezem na) blies Playstation-girl Lara Croft afgelopen jaar op tot cinemagrote proporties, maar een goeie film was de zoektocht naar een metalen driehoek die de wereld van de ondergang moest redden niet. Idem voor die andere spelletjesadaptatie Final Fantasy: The Spirits Within. Het eerste kwartier viel je mond open van verbazing, maar eens je over de shock van de bijna perfecte realistische animatie heen was, waren het vooral de oogleden die uit pure verveling naar beneden rolden. Veel minder saai was de remake (sorry, re-imagining) van Planet of the Apes. Aan het roer: visualist Tim Burton die met zijn schitterende decors vele fans achter zich kreeg, maar met zijn controversieel einde ook evenveel apenfanaten tégen zich. Geen apen, maar wel dinosauriërs (met de vleesetende Spinosaurus als new kid on the block) stonden centraal in Jurassic Park III, waarmee Joe Johnston (die de fakkel overnam van Steven Spielberg) bewees dat het popcorngehalte niet altijd omgekeerd evenredig met kwaliteit hoeft te zijn. Hoed af voor Johnston: hij bracht tenminste eerlijk no-nonsense-spektakel.
Voor wie dacht dat Godzilla, Independence Day of The Fifth Element de voorbije jaren voor veel deinig zorgden, krabte zich dit najaar de haren van het hoofd. De hypemeter schoot richting sterren in de aanloop naar Harry Potter en Lord of the Rings. De tovenaarsleerling boekte financieel de beste resultaten, maar was wel de minder goede film. Lord of the Rings overtrof op alle vlakken de stoutste verwachtingen: episch, groots en meeslepend. En nu: geen woord meer over Potter of Frodo Ballings. Tot volgend jaar dan toch. Dan is er van Artificial Intelligence waarschijnlijk al lang geen sprake meer. Jammer, want het sprookje dat Steven Spielberg maakte naar de visioenen van zijn leermeester Stanley Kubrick was dit jaar een vreemde eend in de bijt: de film werd béter naarmate je er langer over nadacht. En nadenken was iets wat we uitgerekend in Kubricks magische jaar niet veel moesten doen in de filmzalen.
Toch vonden er, in schril contrast met de opgeblazen event movies, dit jaar ook weer enkele authentieke beeldenstormen plaats. Niet alleen in het alternatieve of kunstzinnige arthouse-circuit (nog steeds een oase van rust voor de liefhebber van de betere film), maar ook in de met popcorn besmeurde multiplexen. Met de cola in de hand konden we ons heerlijk verliezen in de visuele en auditieve wereld van de Moulin Rouge of de sprookjeswereld van Amélie Poulin. We zagen een film van achter naar voor met Memento. We tripten op de waanzin van Requiem for a Dream. En genoten van solide filmwerk als Billy Elliot, Quills, The Mexican, Blow, The Man Who Wasn't There of Amores Perros.
De rest van het filmjaar vegen we snel op een hoopje. Het horrorgenre bleef even morsdood als de afgelopen jaren en dus verliet niemand de zaal met de stuipen op het lijf na het bekijken van bijvoorbeeld Lost Souls, Cherry Falls, The Watcher, Anatomy of The Gift. Wie écht vrijwillig een nachtje slaap aan zich voorbij wou laten gaan, moest naar de director's cut van The Exorcist of Apocalyps Now. Bij het bekijken van de actiefilms van tegenwoordig (neem Vertical Limit, The Fast and the Furious of The One bijvoorbeeld) zou een mens bijna nostalgisch worden en schreeuwen om een comeback van Stallone of Schwarzenegger. Om te lachen? Alleszins méér om te lachen dan de komedies die het afgelopen jaar het tienerpubliek aan het gibberen moest brengen (What Women Want, Miss Congeniality, American Pie II, Scary Movie II, Rush Hour II - iemand?). Alleen naar Bridget Jones' Diary kregen de meisjes hun lief nog mee. Omdat Renée Zellweger erin mee speelde. Neen, geef ons dan maar een goeie tekenfilm. Disney had er dit jaar twee: een hele grappige (The Emperor's New Groove) en een hele saaie (Atlantis: The Lost Empire). Het beste wat het animatiejaar te bieden had, was Shrek van PDI en Dreamworks. Niet alleen door de knappe animatie, maar vooral door het geïnspireerde en knappe verhaal dat de verzamelde sprookjeswereld op z'n kop zette. Shrek bewees wat vele filmmakers nog altijd niet lijken te beseffen: dat een goed verhaal, altijd en overal, op de eerste plaats hoort te komen. Zelfs (en voorál) in tijden waarin je met de computer zowat alles klaar kunt spelen.
Het jaar van de Belgische cinema begon goed. In februari maakte de Amerikaanse filmproducent Miramax bekend dat het Iedereen Beroemd! van Dominique Deruddere had gekocht. De film kreeg ook een oscarnominatie voor beste niet- Engelstalige film, maar moest de duimen leggen voor Crouching Tiger, Hidden Dragon (4 oscars) dat samen met Traffic (ook 4) en Gladiator (5) trouwens de laatste oscaruitreiking in het Shrine Auditorium beheerste. Was 2000 het jaar van Dominique Deruddere, dan was 2001 het jaar van Lieven Debrouwer. Zijn ouderwets eenvoudig Pauline en Paulette won medio mei in Cannes twee prijzen en ging de rest van het jaar rustig op dat elan verder, met vijf Plateau-prijzen op het internationaal filmfestival van Gent als ultieme bekroning. Het was ook op dat festival dat Olivetti 82, Falling en het Nederlandse The Discovery of Heaven hun kans kregen. Vlaanderen boven dus in 2001.
Dat was het zo'n beetje, het filmjaar 2001. Opgeblazen, overhypet en erg vermoeiend. Maar, in alle ernst nu, toch ook weer goed voor talloze uren filmplezier in het donker. En daar doen ze het toch voor, de filmgoden. Voor de camera of erachter, vanuit Hollywood, Australië of vanuit een zitje op de eerste rij in de filmhemel. De poppen moeten nu eenmaal blijven dansen. The show must go on! Ook in 2002!