IRIS

Voor studenten literatuur is Iris Murdoch verplichte kost aan de universiteit. In een leven dat volledig in het teken van het geschreven woord stond, schreef de filosofe 28 boeken die haar tot een van de grootste schrijfsters van haar generatie maakten. Murdoch was een vrijgevochten vrouw, wat het des te merkwaardiger maakt dat ze begin jaren vijftig een relatie begon met de schuchtere en stotterende John Bailey. Bailey zou zijn hele leven, grotendeels met opzet, een beetje in de schaduw van Iris blijven staan, maar zou wel dertig jaar lang aan de Universiteit van Oxford doceren en studies schrijven over onder meer Tolstoj, Hardy en Austen. Het koppel trouwde in 1955. Midden jaren negentig sloeg het noodlot toe. Iris Murdoch kwam in de greep van de ziekte van Alzheimer en stief begin 1999.

Dat John Baileys liefde voor zijn Iris immens groot was, bleek al uit de twee boeken die hij voor haar schreef en komt nu ook nog eens tot uiting in de verfilming van de Engelse toneelregisseur regisseur Richard Eyre. De opening, een zwempartij van zowel het jonge als het oude koppel, zet meteen de toon voor de rest van de film. Verwacht je niet aan een chronologisch opgevatte autobiografie, maar wel aan fragmenten uit een leven, waarin Eyre voortdurend schippert tussen de jonge John en Iris uit de jaren vijftig en hun oudere versie uit de jaren negentig. Op die manier krijg je een groot contrast tussen de opgewektheid en levenslust enerzijds, en de aftakeling en depressie anderzijds.

De jonge Iris Murdoch was, zo blijkt uit de verfilming, een bijzonder intelligente vrouw vol pit, humor en energie. Het contrast met haar laatste levensjaren, waarin Iris zich niets meer van vroeger herinnert, is bijzonder groot. In het leven van Iris en John stond niet alleen het geschreven woord centraal, maar ook de liefde. Iris was, zowel met mannen als vrouwen, altijd een stapje voor op haar man, maar het is uitgerekend hij die haar tijdens haar ziekte vol liefde en toewijding blijft verzorgen, tot hij ze, totaal uitgeput, toch naar een verzorgingstehuis moet laten vertrekken. En hoewel dit een film is waarin Iris centraal staat, maakt Jim Broadbent als de oude John in feite het meeste indruk. Al mag Judi Dench er als Iris natuurlijk ook zijn. De knarse knarren spelen zó aangrijpend dat ze hun jonge versies (Hugh Bonneville en Kate Winslet) eigenlijk overvleugelen. Iris is een meeslepende en aangrijpende film. Zowaar poetry in motion.