THE SUM OF ALL FEARS

Acht jaar hebben de filmliefhebbers moeten wachten op een nieuw avontuur met CIA-agent Jack Ryan in de hoofdrol. Na The Hunt for Red October (1990), Patriot Games (1992) en Clear and Present Danger (1994) is dit de vierde bewerking voor het witte doek van één van Clancy's bestsellers. In de tussentijd konden de adepten van de paus van de politieke thriller zich zoet houden met Op Center en Netforce, maar dit enkel op het kleine scherm. Als puntje bij paaltje komt, waren elk van die vorige producties best genietbaar. Eén commentaar bleef echter hardnekkig de kop opsteken, zowel in de pers als bij het (lezers)publiek: 'Het boek is toch anders/beter'. Zelfs Clancy himself heeft in het verleden al laten verstaan dat hij niet altijd even gelukkig was met bepaalde kunstgrepen in het script. Bovendien telde deze The Sum of All Fears in de onoverbrugde boekversie om en bij de 800 pagina's; geen klein bier om zomaar eventjes in 120 minuten film te gieten. En dus nam men bij Paramount Pictures liever het zekere voor het onzekere en huurde men dit keer Clancy niet alleen in als adviseur, maar ook als co-producer. Clever manoeuvre waardoor de heren op dat vlak tenminste toch al waren ingedekt. Liep het onverhoopt toch mis, dan hadden ze ineens ook hun bliksemafleider al achter de hand.

Wat heeft dit zoal voor consequenties gehad voor het verhaal? Uiteraard zijn een aantal subplots en nevenpersonages moeten sneuvelen, dat spreekt, maar hier en daar is ook de inhoud wat bijgeschaafd. In de roman infiltreren terroristen uit het Midden-Oosten de VS met de bedoeling een bom te laten ontploffen bij de Super Bowl in Denver. Het laat zich raden dat dit in het post-11/09-tijdperk op al te veel zere tenen zou trappen. En dus werden alvast de Arabieren snel vervangen door neo-nazi's. Niemand (toch?) die hieraan aanstoot neemt en meteen zou ook de ticketverkoop in landen als Syrië en Saudi-Arabië wel eens de hoogte kunnen ingaan. Mooi meegenomen. Maar daar bleef het niet bij. Anno 2002 is Harrison Ford immers niet langer geloofwaardig als de dynamische manus-van-alles die de rol van Jack Ryan met zich mee brengt. Neen, deze keer had men eerder Ben Affleck in gedachten. Nu kun je Affleck veel eigenschappen toeschrijven, maar een teveel aan charisma is daar vooralsnog niet bij. En dat is juist één van de grote troeven van Jack Ryan doorheen de hele reeks. Daar moest dus iets op gevonden worden. De oplossing die uiteindelijk uit de bus kwam, is er eigenlijk geen. Men laat het hele verhaal gewoon afspelen alsof de 3 voorgaande bioscoopfilms er nooit geweest zijn. Zo kon Affleck opgevoerd worden als groentje en is er ineens ook plaats voor een jonge, aantrekkelijke love interest (met verve vertolkt door Bridget Moynahan). Alweer kassa. Who cares dat met deze truc de continuïteit in het gedrang komt? Dat zijn zorgen voor de makers van de volgende Clancy-film.

Maar kom, een kniesoor die daarom maalt. Met The Sum of All Fears hebben we eindelijk nog eens een ouderwetse kraker in de zalen. Eentje met een plot waarvan je tenminste na 10 minuten nog niet weet hoe het binnen 90 minuten zal aflopen. Waarvan je soms zelfs op het puntje van je stoel gaat zitten. De inhoud leent er zich natuurlijk wel toe, maar toch: verhaaltechnisch is dit vakwerk. Het zou zonde zijn al te veel weg te geven, maar toch schetsen we kort even waar het om gaat. De bal gaat aan het rollen wanneer de gevestigde Russische president plots komt te overlijden. Zijn opvolging door een nobele onbekende steekt de lont terug in het kruidvat van het aloude, sluimerende conflict tussen de Verenigde Staten en de voormalige Sovjet-Unie. Kort daarna wordt de hoofdstad van Tsjetsjenië, erfvijand van Rusland, getroffen door een aanval met chemische wapens. Jack Ryan, als nieuwbakken CIA-agent blijkbaar al specialist in politiek geladen dossiers, is ervan overtuigd dat niet de Russen achter deze aanslag zitten, maar wel een of andere terroristische groepering. Zij zouden wel eens garen kunnen spinnen uit een oorlog tussen de VS en Rusland en als de spreekwoordelijke derde hond uit de strijd komen. Wanneer de Superbowl in Baltimore het volgende (dit keer nucleaire) doelwit blijkt, is dat scenario niet meer zo veraf.

Toegegeven, bijster origineel klinkt dit allemaal niet. Maar de uitwerking maakt veel goed. Regisseur Phil Alden Robinson is hier duidelijk niet aan zijn proefstuk toe. Met Field of Dreams (1989) raakte hij al eens een gevoelige snaar van de baseballgekke Amerikanen; zozeer zelfs dat hij 2 oscarnominaties binnenrijfde voor Best Picture en Best Screenplay. Drie jaar later was het opnieuw prijs met Sneakers; ditmaal minder geliefd bij de critici, maar wel fel gesmaakt door bioscoopgangers wereldwijd. De man had dus potentieel, maar zou hij ook dit ingewikkelde script verteerbaar kunnen maken? In onze ogen alvast wel. Op bepaalde momenten moet hij wel erg kort door de bocht gaan, maar over het algemeen blijft de plotlijn intact. Hier en daar wordt er zelfs een minuutje extra uitgetrokken voor wat lichtvoetige humor en onschuldige romantiek. Dit alles wordt trouwens gebracht met een uitgekookte timing.

De cruciale rollen zijn knap ingevuld met een gezonde mix van oude rotten (James Cromwell, Morgan Freeman, Philip Baker Hall), karakteracteurs (Bruce McGill, Alan Bates) en jong geweld (Liev Schreiber, Ben Affleck, Bridget Moynahan). Niemand valt uit de toon, zelfs Affleck doet het verbazingwekkend goed, gesteld de erfenis van Harrison Ford die hij hier te torsen had. Morgan Freeman is weer outstanding, het neerzetten van een dergelijke autoritaire rol kost hem schijnbaar niet de minste moeite. Het zou ons trouwens niet verbazen als we het duo Affleck-Freeman later nog eens tegenkomen. Hun scènes tesamen zijn de memorabelste van de hele film.

Tegenover al deze pluspunten staan ook enkele minpuntjes. Af en toe schort het wel eens aan geloofwaardigheid. Jack en zijn vriendin Cathy vormen een koppel dat net iets te mooi is om waar te zijn. Bijna sprookjesachtig. Verder worden ook de inlichtingendiensten van de VS en Rusland in onze ogen veel te omnipresent afgeschilderd. Zij zijn blijkbaar echt van alles op de hoogte, waar ook ter wereld. De gebeurtenissen van 11 september hebben al pijnlijk duidelijk gemaakt dat dit in de realiteit niet het geval is. Vooral naar het einde toe, wanneer de gebeurtenissen in een stroomversnelling geraken, vallen sommige puzzelstukken nogal snel in elkaar. Dit laat een beetje een geforceerde indruk na.

Maar deze details doen uiteindelijk geen afbreuk aan de totale ervaring. Net als in het boek word je meegesleurd in een voortdurend wilder om zich heen grijpende draaikolk. Iemand suggereerde ons dat het allemaal iets weg heeft van een vrijpartij met een zeer langgerekt voorspel, toegroeiend naar een climax die keer op keer wordt uitgesteld. Die climax op zich mag dan al weinig wereldschokkend zijn, wat eraan voorafging maakt het allemaal meer dan de moeite waard.