ROAD TO PERDITION

Het is algemeen bekend dat er slechts één ding moeilijker is dan een geslaagd debuut: een geslaagde opvolger. Vele schrijvers en regisseurs stoppen zoveel moeite en energie in hun eerste project, dat het daarna maar al te vaak fout loopt. Geld en creativiteit blijken dan omgekeerd evenredig, de nek begint te zwellen, de sokkel wankelt. Sam Mendes (37) had dan ook alles om te mislukken. De theaterregisseur (hij regisseerde onder meer Judi Dench, Ralph Fiennes en Nicole Kidman op de planken) had met American Beauty uit 1999 zo'n hoge vlucht genomen (en vijf oscars meegepikt), dat sceptici de messen al geslepen hadden om zijn volgende project neer te sabelen. Want een duistere gangsterfilm anno 1931, dat was toch wel andere koek dan die lichtvoetige komedie over middle class america?

Inderdaad. Met Road to Perdition sloeg Sam Mendes een totaal andere weg in. De prent speelt zich af tijdens de Depressie van de jaren dertig. Terwijl de regen onophoudelijk uit de winterse hemel gutst, is het leven in Illinois, Amerika, geen pretje. Voor de meesten is het sparen en overleven. Zo ook voor Michael Sullivan (Tom Hanks), die samen met zijn vrouw en twee zoontjes een goed en rechtschapen leven probeert op te bouwen. Want niemand echter weet, is dat Michael klusjes opknapt in dienst van zijn peetvader, de maffiabaas John Rooney (Paul Newman), die in de Ierse onderwereld van Illinois de touwtjes letterlijk en figuurlijk in handen heeft. Als Sullivans zoontje Michael Jr. op een bepaald moment getuige is van een afrekening, loopt alles fout. Sullivans vrouw Annie (Jennifer Jason Leigh) en jongste kind Peter worden afgemaakt en Sullivan en Michael Jr. moeten, vogelvrij verklaard, op de vlucht. Ze worden op de hielen gezeten door de sinistere Harlen Maguire (Jude Law), een huurmoordenaar die er een hobby van gemaakt heeft zijn dode slachtoffers te fotograferen.

Het is nauwelijks te geloven, maar Road to Perdition is gebaseerd op een DC-comic van Max Allan Collins en Richard Piers uit 1998. Vergéét alle eerdere comic-verfilmingen die u zag, Road to Perdition is wel degelijk een dráma, en dan nog wel eentje van een zelden geziene kwaliteit. Regisseur Sam Mendes haalt hier werkelijk álles uit de kast. Het verhaal (verteld door de ogen van de 12-jarige Michael Jr.) mag dan op het eerste gezicht een beetje clichématig lijken, het wordt zó intens uitgetrokken, dat je als kijker ongenadig in het verhaal opgezogen wordt. Vaak zie je wel waar Mendes met zijn pionnen op dit schaakbord naartoe wil, maar dat maakt het er niet minder interessant op. De haat-liefde verhouding tussen Sullivan en zijn peetvader Rooney, de vele Bijbelse verwijzingen, de liefde van Sullivan voor zijn zoontje: Road to Perdition is een film die dieper gaat dan je eerst denkt. Of de zes weken durende vlucht naar Perdition ook echt naar verdoemenis en hel leidt, wordt pas op het einde van de film beantwoord.

Het familiedrama ontspint zich tegen een overweldigende achtergrond en met een visuele flair om van in zwijmel te vallen. Cinematograaf Conrad Hall, voordien al een legende, moet 76 jaar geworden zijn om wellicht zijn beste werk ooit af te leveren. Elk shot dat hij door zijn camera trekt, is een perfecte compositie van licht en donker, van beeld en reflectie. Vooral de scènes waarin het onophoudelijk regent (weinig subtiel het noodlot symboliserend, maar zo doeltreffend) spreken tot de verbeelding. Mendes moet zich hoorndol gepiekerd hebben over de keuze van zijn shots. Nooit kiest hij voor de makkelijkste oplossing en altijd komt hij magistraal verrassend uit de hoek. Let onder meer op zijn Vertigo-hommage aan Hithcock, wanneer hij de figuur van McGuire met een contra zoom-shot (de camera zoomt in terwijl hij achteruit rijdt) introduceert. Verbazingwekkend en opmerkelijk zijn ook de acteerprestaties van een gebochelde Jude Law en gewaagd gecaste Tom Hanks (die graag de rol van Lester Burnham had gespeeld in American Beauty), maar vooral ook van Paul Newman, die als trotse maar gekwelde pater familias nog eens heerlijk ouderwets alle registers mag opentrekken. De acteur met de blauwste ogen uit de filmgeschiedenis mag zich op 77-jarige leeftijd zo goed als zeker nog eens voor een oscaravond opdirken.

Road to Perdition is grootse, epische cinema. Klassiek qua thema en verhaal, maar meesterlijk uitgewerkt. Een tragedie vol hoop en wanhoop, schuld en boete, haat en liefde - en wie weet, helemaal op het einde, ook verlossing. Wie na American Beauty nog twijfelde: Sam Mendes hééft het. De lat voor zijn volgende film ligt aan de hemel.