K-19: THE WIDOWMAKER

Wij hebben het altijd een beetje vreemd gevonden, maar de duikbootfilm is bijna een losstaand filmgenre op zich. Das Boot blijft voor de meeste filmkenners nog altijd dé standaard waar films als The Hunt for Red October, Crimson Tide of U-571 niet konden aan tippen. Duikbootfilms hebben, net als pakweg de actiefilm of thriller, hun eigen regels en wetten, en ook K-19 plukt gretig uit het potje duibootfilmclichés: een beklemmend claustrofobisch sfeertje, een oneindig deinende watermassa voor de buitenshots, de gebruikelijke spanningen onder de bemanning en vanzelfsprekend het mankement dat de duikboot ei-zo-na tot zinken zal brengen. Been there, done that, maar gezien de geschiedenis weet K-19 wel een extra cachet aan het geheel toe te voegen.

We zijn in 1961 en tussen Amerika en Rusland bereikt de Koude Oorlog stilaan zijn hoogtepunt. De Amerikanen hebben atoomwapens op Rusland gericht. Om Amerika van antwoord te dienen, wil Rusland een nucleaire duikboot in stelling brengen. De operatie wordt geleid door kapitein Polenin (Liam Neeson), maar omdat hij er volgens de Russische autoriteiten te lang over doet om de duikboot klaar te krijgen, krijgt hij kapitein Vostrikov (Harrison Ford) boven zich. Omdat er volgens Vostrikov geen tijd te verliezen is, wil hij meteen vertrekken. Zelfs als de duikboot nog maar met haken en ogen aan elkaar hangt en de nodige veiligheidsmaatregelen niet honderd procent in orde zijn.

Het gevolg laat zich raden. De K-19 is nog niet goed en wel gezonken, of de problemen stapelen zich op, in die mate zelfs dat de bemanning hun zinkende doodskist algauw nogal cynisch 'the widowmaker' dopen. Vostrikov laat het niet aan zijn hart komen en houdt de bemanning scherp met de ene driloefening na de andere. Als de koeling van de reactor het wegens een lek plotseling laat afweten, is een nucleaire ramp nabij. Tussen Vostrikov en Polenin lopen de spanningen intussen erg hoog op.

K-19 is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal, maar de productie liep niet van een leien dakje. Zo kreeg de film heel wat kritiek van de Russische overlevers van het incident omdat ze vonden dat Bigelow hen als roekeloze dronkemannen had afgebeeld. Russische extra's wezen er tijdens de opnames op dat de kleding van de bemanning eerder uit de jaren dertig leek te komen dan uit de jaren zestig. Bovendien moesten tijdens de productie de namen van de hoofdrolspelers veranderd worden en moest toneelschrijver Tom Stoppard een deel van het scenario proberen op te lappen. Uiteindelijk mocht het alvast commercieel niet baten: van het mega-budget van 100 miljoen dollar was na een maand release nog maar 35 miljoen terugverdiend, slechts iets meer dan het loon van Harrison Ford. Blijkbaar zijn ze in Amerika dan toch nog niet klaar voor Russisch heldendom.

Het moet inderdaad gezegd worden dat het vreemd is om Harrison Ford en Liam Neeson als Russische helden aan het werk te zien. De Russische vlag vol patriottisme zien wapperen is eens wat anders dan de Amerikaanse, maar toch. Harrison Ford en Liam Neeson, beiden niet vreemd van een beetje overacting, acteren weer tenenkrullend hard op het scherpst van de snee. Het conflict tussen de twee, die vechten om het hoogste woord, zie je al van mijlenver aankomen en is zo oud als de straat. In een duikboot wordt er nu eenmaal over lijken gegaan voor het hoogste gezag. Misschien had Kathryn Bigelow dat toch iets subtieler kunnen aanpakken.

Visueel zit het met K-19 wel snor. Bigelow kent haar klassiekers en weet hoe ze de camera in de kleine ruimtes van een duikboot moet manoeuvreren. De scènes waarin de crewleden de reactor moeten gaan herstellen (en op die manier aan een hoge dosis straling worden blootgesteld) blijven nog lang op het netvlies nazinderen. Op zo'n momenten bewijst techneute Bigelow dat ze zich ook om haar personages bekommert. Jammer genoeg gaat het er voor de rest iets te clichématig aan toe. Een duikbootfilm blijft nu eenmaal een duikbootfilm. Zelfs door de ogen van Russen bekeken.