(Van onze redacteur in Japan)
Hayao Miyazaki is in Japan wat Spielberg in de rest van de wereld is: een levend icoon van creativiteit. Een nieuwe Walt Disney, maar dan een die commercieel succesvolle films maakt zonder het commerciële op te zoeken. De man die in Japan op handen wordt gedragen is hier enkel bij animatieliefhebbers bekend. En vooral geliefd. Zij bestempelen zijn animatiefilms als feilloos en zelfs virtuozen als John Lasseter (Toy Story) spreken enkel in superlatieven over de nu meer dan 60 jaar oude man.
Wij hadden het immense geluk om heel kort met Miyazaki te kunnen spreken nadat we een interview hadden gehad met zijn producent Toshio Suzuki. Niettegenstaande de man twee maanden voor de Japanse release van Spirited Away een superdrukke agenda had, improviseerden Suzuki en de PR-verantwoordelijke een kort exclusief interview toen hij voor een productievergadering kwam afgezakt naar de geluidsstudio hartje Tokyo. Enigszins uit het lood geslagen door de aanwezigheid van een levende animatielegende probeerden we toch nog een aantal vragen te stellen.
MOVIE: Toen ik uw CV doornam zag ik dat u aan de universiteit economie hebt gestudeeerd. Waarom eigenlijk?
HAYAO MIYAZAKI: Voor het geval ik er niet in zou slagen een manga-artiest te worden wilde ik een soort verzekering dat ik een soort company guy zou kunnen worden. Niet dat ik dat niet wou worden, maar dan had ik een andere optie.
MOVIE: Maar de droom om animaties te maken was eerst?
HAYAO MIYAZAKI: Na heel lang denken aan de universiteit, 4 jaar, wist ik dat ik ofwel een animator wilde worden of een manga-artiest.
MOVIE: Toen u jonger was, was u samen met Mr. Takahata actief in de marxistische beweging. Is dat de reden waarom uw films een meer sociale inslag hebben? Is dat nog zo, en hoe heeft het invloed gehad?
HAYAO MIYAZAKI: Het is inderdaad zo dat ik geloofde in marxisme, maar dat is het geval niet meer, want ik besefte het belang van de natuur, dat we daar over na moesten denken. Dus na een tijd nam ik afstand van het marxisme.
MOVIE: De natuur is zo belangrijk in uw werk. Waarom?
MIYAZAKI: Wel, zelf wil ik bijvoorbeeld niet dat de bomen die voor mijn huis staan, gekapt worden. Maar ik ben ook van mening dat we met onze generatie moeten proberen de natuur te redden voor de volgende generatie, want de natuur is een heel belangrijk aspect in ons leven. En daarom beschouw ik de natuur als heel belangrijk. In het innerlijk gevoel van heel wat Japanners leeft het idee van animisme (de opvatting die aan alle levende en levenloze dingen een ziel toekent), iets wat de europeanen vroeger ook hadden. Als je rondkijkt zie je gebouwen, high tech zaken, maar in je hart is er animisme. Ik wil enkel dat mensen nadenken over dat animisme dat in je ziel zit, en over het feit dat Japanners zonder dat misschien hun identiteit zouden verliezen. Ik denk dus dat animisme niet zomaar een oud primitief idee is, maar dat het echt verbonden is met de ideeën van de 21e eeuw.
MOVIE: Nu Princess Mononoke zo'n groot succes is, geeft u dat hoop dat mensen er daadwerkelijk interesse in hebben? Niet alleen in de film zelf, maar in de achterliggende gedachten?
HAYAO MIYAZAKI: Ik denk dat dat niet noodzakelijk zo is. Ik heb die film niet gemaakt opdat mensen zouden denken "ik zou meer bomen moeten hebben". Dat was niet wat mij aantrok in de film. Wat mij wel aantrok was de complexe relatie tussen de mensen en de natuur en er is daarvoor geen eenvoudige oplossing. Dus ik voelde me niet gelukkiger omdat er veel mensen kwamen kijken.
MOVIE: U suggereert het reeds: er is geen oplossing op het einde. Werd dat op met opzet zo gedaan want het is niet normaal voor een film?
HAYAO MIYAZAKI: Je herinnert je wel dat er in de film een soort paard voorkomt met een gezicht dat redelijk menselijk is. Eigenlijk is dat een contradictie. In de 20e eeuw werd iedereen uit elkaar getrokken. En wij kennen de oplossing niet. Dat stelt dus dat voor. Maar we moeten in de 21e eeuw een oplossing vinden anders ziet de toekomst van de wereld er duister uit. Zo staan we er nu voor. Sommige mensen zeiden dat we het woud moesten redden om de 21e eeuw te overleven, maar als je dat bekijkt vanuit het standpunt van het animisme dan is dat wat egoistisch. Het is dus niet zo eenvoudig.
MOVIE: Uw films zijn dus echt meer sociaal gebaseerd, met een grote boodschap. U bent van kleine films naar grote films gegaan. Is het niet moeilijk om alles nog te leiden. Hebt u geen schrik dat u het plezier van het maken verliest?
HAYAO MIYAZAKI: Ik heb nog steeds plezier, en in feite heb ik voor het museum korte films gemaakt, maar op sommige ogenblikken heb je wel gelijk.
MOVIE: Buiten storyboards tekent u niet meer echt aan een film. Mist u dat niet?
HAYAO MIYAZAKI: Normaal was ik dat niet van plan om nog te tekenen, neen, maar uiteindelijk heb ik toch nog wat getekend.