MINORITY REPORT

Weinig filmmakers zijn zoveel ineens als Steven Spielberg. Met Jaws en Indiana Jones vond hij het fenomeen blockbuster uit, met E.T. liet hij de zakdoekenverkoop vertienvoudigen en later zou hij zichzelf als regisseur vernieuwen met serieus werk als Schindlers's List, Amistad en Saving Private Ryan. De laatste jaren lijkt Spielberg terug te keren naar zijn liefde voor sciencefiction. Zijn Stanley Kubrick-hommage Artificial Intelligence mocht vorig jaar dan nog wel op de nodige scepsis rekenen (vooral over het einde raakte critici niet uitgediscussieerd), met Minority Report schiet de inmiddels 56-jarige oprichter van Dreamworks recht in de roos. Dit is de nieuwe Blade Runner, jazeker, een sciencefiction-prent waar over twintig of vijftig jaar nog steeds naar gerefereerd zal worden.

Spielberg plaatst Minority Report in het jaar 2054 en schept daarmee een wereld die enerzijds erg geëvolueerd is, maar anderzijds nog akelig dicht bij de onze staat. Hypermoderne appartementen of snelwegen gaan in zijn toekomstbeeld samen met landhuizen of interieurs die ook vandaag de dag nog in zwang zijn. Spielberg deed voor die visie drie jaar geleden een beroep op een team van zestien mensen die zich over de toekomst moesten buigen. Hun ideeën werden door production designer Alex McDowell naar de meest indrukwekkende sets getransformeerd. Het idee van de film werd geënt op een kort verhaal van Philip K. Dick (dat voor het eerst in 1956 in Fantastic Universe gepubliceerd werd), een van de grootste SF-schrijvers van de twintigste eeuw die het met Blade Runner, Total Recall, Screamers en Imposter al veelvuldig tot het witte doek schopte. Dick stierf in 1982 aan een hartaanval, maar zijn ideeën over de toekomst blijven haarscherp en brandend actueel.

Zo is er in het jaar 2054 eindelijk een oplossing gevonden voor de steeds stijgende misdaadstatistieken. Dankzij de oprichting van een Pre-Crime Unit zijn er in Washington al gedurende zes jaar geen moorden meer gepleegd. De Pre-Crime Unit kan dankzij het gebruik van zogenaamde Pre-Cogs (in een groot bassin drijvende mediums die de toekomst kunnen voorspellen) immers moordenaars oppakken nog vóór ze hun misdaad gepleegd hebben. De misdadigers worden vervolgens in een soort slaaptoestand bewaard in een Hall of Containment. Het systeem blijkt heel erg goed te werken en stemmen gaan op om de Pre-Crime Unit nationaal te laten gaan. Het is in dat kader dat teamleader John Anderton (Tom Cruise) bezoek krijgt van de norse justitieambtenaar Danny Witwer (Colin Farrell). Witwer is nog erg wantrouwig en wil wel eens weten hoe die Pre-Cogs eigenlijk te werk gaan.

Net op dat moment voorspellen de Pre-Cogs een nieuwe moord. Over 36 uur zal niemand minder dan John Anderton zélf ene Leo Crow vermoorden. Anderton kan zijn eigen ogen niet geloven, maar heeft slechts één optie: vluchten. Hij moet, op de hielen gezeten door Witwer, meer informatie te pakken krijgen over de (on)feilbaarheid van de Pre-Cogs. Om zijn onschuld te bewijzen moet hij op zoek naar een zogenaamd minderheidsrapport (vandaar de titel). Want blijkbaar zijn de Pre-Cogs toch niet zo volmaakt als het Pre-Crime Unit eerst wou laten uitschijnen. De Pre-Cog Agatha had Anderton immers even voordien ook nog vreemde beelden van een vroegere moord laten zien die Anderton aan het systeem liet twijfelen.

Minority Report is een film die vanaf het allereerste beeld een indrukwekkende visuele flair ten toon spreidt. Naast de decors maken ook en vooral de fotografie van het Poolse halfgenie Janusz Kaminski indruk. Hij liet de pelicule via een speciaal proces satureren en geeft blauw, groen en grijs de overhand op het doek. De soms gezochte overbelichting of groezeligheid hangen een heel bevreemdend en vaak koel waas over de film. Spielberg slaagde er verder in om het toekomstbeeld heel geloofwaardig weer te geven. Geen enkel moment heb je moeite om ook écht te geloven dat onze maatschappij er over vijftig jaar zo zal uitzien. Met futuristische autosnelwegen, torenhoge flatgebouwen, holografische foto's en computers, geïndividualiseerde reclame of politiemensen die niet op hun moto's rijden maar vliegen, kijk je je ogen uit.

Een belangrijk euvel in moderne SF-films is vaak dat speciale effecten de overhand krijgen op het verhaal. In Minority Report zijn ze er een onderdeel van, ook al lieten ze het budget tot boven de honderd miljoen dollar oplopen. Nu al legendarisch (en niet alleen door het technisch overdonderend shot), is de scène waarin Danny Witwer en zijn team in een appartementsblok een groepje spiders loslaten. Die spinachtige robotjes hebben als doel een retinascan uit te voeren bij elk levend organisme. Er zijn wel meer scènes die beklijven en een vaste plaats verdienen in een bloemlezing van meest invloedrijke SF-films uit de filmgeschiedenis. Spielberg zelf verwijst in deze prent uitgebreid naar vorig werk zoals A Clockwork Orange, 2001: A Space Odyssey, Blade Runner en enkele Hitchcock-films. Voer voor film-addicten dus om (naast het speurwerk naar cameo's van Cameron Crowe en Cameron Diaz) alle subtiele en minder subtiele verwijzingen te ontdekken. Hilarisch is dan weer het moment waarop Anderton achter zijn eigen oogbollen moet aanhollen. Dat moet je gezien hebben om het te geloven.

Een film mag dan wel visueel en technisch perfect zijn, als er geen goed idee en verhaal achter schuilt, betekent dat niets. Scott Frank (Dead Again, Out of Sight) rekte het kort verhaal van Dick uit tot een scenario en bleef volgens kenners heel erg dicht bij de sfeer die Dick in zijn hele oeuvre probeerde op te roepen. Zonder daarom altijd een antwoord te formuleren, werpt hij in Minority Report enkele belangrijke vragen op die ook vandaag actueel zijn. In hoeverre mag de bemoeienis van politie of staat bijvoorbeeld gaan in het privé-leven van mensen? Of: is het wel ethisch om iemand te arresteren voor een moord die hij eigenlijk nog moét begaan. In de loop van de film begint ook Anderton, nu zelf slachtoffer van het systeem, zich die vragen te stellen. Wat is zeker en onzeker in de wereld? Welke paradoxen veroorzaak je door in te grijpen op basis van gegevens die eigenlijk nog deel uitmaken van de toekomst? En in hoeverre schakel je de vrije wil van iemand uit door hem te arresteren voor een moord die hij nog niet beging?

Minority Report zou geen Spielberg-film zijn zonder een streepje sentiment en dat smokkelt Spielberg het verhaal binnen via de figuur van Anderton, die gescheiden is van zijn vrouw nadat hun zoontje Sean ontvoerd werd. Anderton mag zijn werk dan wel vol passie en genie uitvoeren (de manier waarop hij de binnengelopen droombeelden van de Pre-Cogs analyseert zorgt voor schitterende beelden), in zijn privé-leven moet hij zich staande houden met de kalmerende drug Clarity en holografische herinneringen aan vrouw en kind. Een gekortwiekte Cruise geeft overigens op een perfecte manier gestalte aan Anderton en bewijst dat hij dankzij zijn natuurlijke uitstraling eigenlijk niet echt veel hoeft te doen om indruk te maken. Naast en rond hem houden Colin Farrell als zijn antagonist, Max von Sydow als vaderfiguur Lamar Burgess en Samantha Morton als Pre-Cog Agatha stevig stand.

Slechts zelden slaan amusement en klasse of actie en idee de handen in elkaar, maar met Minority Report slaagde Steven Spielberg erin om een intelligente thriller te maken. Minority Report heeft álles: actie, spanning en effecten, maar evengoed ideeën, vragen en maatschappijkritiek. Het Amerikaanse publiek wist Spielbergs bravourestukje niet unaniem te smaken, maar voor ons is net dát het bewijs dat deze futuristische film noir meer diepgang te bieden heeft dan andere films. Nu al een klassieker dus.