THE MAN WITHOUT A PAST

Er zijn enkele dingen waarvan u op de hoogte moet zijn als u oog in oog met een Kaurismäki komt te staan. Zonder deze voorkennis kan het onbegrip wel eens overslaan in irritatie en verveling. En het laatste wat u wilt te pakken krijgen is een chronische allergie voor een Kaurismäki-film. Beschouw het volgende dus maar als een soort van bijsluiter.

De Fin is ten eerste geen serieproduct van die fabriek daar in Amerika. Dat maakt dus dat hij ook niet die aangeboren drang heeft om - gruwel - voor élke gebeurtenis ook meteen een infantiele verklaring te geven. Stoute psychopaat want boze papa au au stokslagen gegeven vroeger, u kent het genre vast. Kaurismäki gaat extreem ver hierin. Hij plaatst zijn personages in absurde situaties, zodat wij ons afvragen hoe ze daar in godsnaam zijn terechtgekomen.

Het eerste wat we immers van de man without a past te zien krijgen, is dat hij op de trein naar Helsinki zit, gepakt met een grote valies. In Helsinki zwerft hij rond tot hij 's nachts een slaapplaats uitkiest: een bank in het park. Die Aki toch. Komen er plots drie bozo's aan - en we spreken hier van drie pracht -bozo's, schitterend gecast en acterend - die de slapende man verrot slaan en hem beroven. Hoe hij in het ziekenhuis terechtkomt, mag u zelf te weten komen, maar verwacht u aan onvervalste jaren '50-Hollywood-sci-fi-kitsch, onder handen genomen door Kaurismäki, de Finse wacky scientist. Netto resultaat: geheugenverlies.

Ten tweede heeft Kaurismäki zich, we zeiden het reeds, een eigen stijl aangemeten die blijkbaar alleen in zijn films werkt. Vreemde reacties, soms zelfs geen reacties, gruwelijk vergezocht toeval, dat hij toch weet te combineren met pure, herkenbare situaties.

Want na dit vreemde begin krijgen we een tedere vertelling van een man die zijn situatie aanvaardt en probeert het beste er van te maken. Ondanks de obligate Kafkaïaanse moeilijkheden van een leven zonder naam en adres, weet de man er zich toch door te slaan en langzaam een nieuw bestaan op te bouwen. We weten niet welk leven hij eerst leidde, maar toch groeit ons besef dat hij met zijn bescheiden poging waarschijnlijk beter af is. Want hoewel de actie - slechte woordkeuze in een Kaurismäki-film, we spreken misschien beter van 'gebeurtenissen' - zich afspeelt in de harde outskirts, vol met ongure Helsinkese homies, vindt hij er toch zielsrust, vriendschap en affectie. Langzaam maar zeker.

Vooral langzaam eigenlijk, want dit is een derde punt dat Kaurismäki siert. Mocht het leven veel te snel voor u gaan, dan is er geen betere manier om te onthaasten dan enkele uurtjes Kaurismäki. Het is alsof hij de boel zo traag laat vooruit gaan, in de hoop dat u niet merkt dat er niks gebeurt. Er kan wel gesproken worden van een rechtlijnige plot waarin duidelijke plotpoints aan te duiden zijn - mijn god, laten we voor de lieve vrede hopen dat hij nóóit David Lynch zal tegenkomen - maar hij maakt er een sport van om een verhaal te verzinnen met zo min mogelijk wendingen, om dat dan nog eens op zijn traagst aan de man te brengen. Denk aan de leegte in Strangers In Paradise van Jim Jarmusch, ongetwijfeld zijn Amerikaanse zielsverwant. Of dacht u dat dat gastrolletje in Leningrad Cowboys Go America gewoon maar om te lachen was? Neenee, die twee verstaan elkaar, dat is duidelijk.

Dus laten we dus nu maar met z'n allen hopen dat Kaurismäki dankzij The Man Without A Past slaagt waar Jarmusch blijft in falen. En dat is een klinkende naam worden in Hollywood, een naam die dollars opbrengt alleen al door hem te vernoemen. Want wie is nu niet benieuwd naar wat hij zou maken van het vervolg op een film als let's say Triple-X? Diesel zal lachen.