THE DANCER UPSTAIRS

Het boek is een gefictionaliseerd relaas over de gevangenneming van Avimaël Guzman. Deze charismatische figuur was de leider van het Lichtend Pad, een marxistische guerrillabeweging uit het Peru van de jaren '80 en '90. Held van dienst in de film is de rechtschapen flik Agustin Rejas (een schitterende Javier Bardem). Hij krijgt de opdracht om rebellenleider Ezekiel Duran (de film-Guzman, rol van Abel Folk) op te sporen. Malkovich slaagt erin om met dit uitgangspunt een spannende politieke thriller op te bouwen, zonder te vervallen in ordinaire actie of Hollywoodachtige nep-suspens. Spijtig genoeg stellen de eerste en laatste vijftien minuten teleur.

Malkovich had nochtans enkele goede voornemens bij het maken van deze film. Van het grootste belang was dat hij zo min mogelijk zou samenwerken met Hollywood, om al die eenheidsworsterij te vermijden. Spaanse en Italiaanse acteurs gingen de rollen vertolken, hoewel ze in het Engels praatten. Malkovich vernoemt nooit een land (zelfs geen continent), maar we voelen direct dat het Zuid-Amerika betreft. Normaal gezien Spaanstalig, dus. Om een onduidelijke reden was de kopie die vertoond werd op het Filmfestival van Gent echter gedubd in het Spaans. Waarom makkelijk, als het moeilijk ook kan, moeten ze gedacht hebben, maar de kijker zit wel al na vijf minuten te vloeken over het gebrek aan lipsync. Een slecht idee, dus.

Het verhaal wordt voorafgegaan door een flashback van een vijftal jaar eerder. De scène, waarin we Rejas te zien krijgen als douanier aan een godvergeten grenspost in de bergen, is op zich wel interessant. Direct merken we hoe gezapig en ongeïnteresseerd de andere bewakers hun werk doen - manana, manana - terwijl ze een vreemd stelletje reizigers 'controleren'. Misschien wel interessant, dus, maar totaal overbodig. Al na enkele minuten na deze scène wordt het immers duidelijk dat de reizigers in kwestie de mysterieuze Ezekiel en zijn compadres waren. Rejas had Ezekiel immers recht in de ogen gekeken, en dat moest nog een staartje krijgen. Terwijl enkele jaren later voor iedereen de figuur van Ezekiel een mythe is, lijkt het alsof Rejas al vanaf het begin weet dat het in feite die rare snuiter is die hij op de grenspost had ontmoet. Qua spanningopbouw rond Ezekiel missen Malkovich en Shakespeare hierdoor een kans.

Maar goed, in het resterende gedeelte schetsen ze een beeld van een land dat langzaam maar zeker in de wurggreep komt van een ronduit terroristische groepering. Hun acties worden steeds driester en traumatiserender, wat nog wordt versterkt door hun handelsmerk: de leuze 'Viva el presidente Ezekiel'. Een greep uit het aanbod: een straat met aan elke verlichtingspaal een lijk dat hangt te bengelen, geïmproviseerde executies, een overvolle discotheek die vakkundig getel-avivt wordt en zelfs - in feite totaal not done volgens de filmconventies - een scène die begint met een lief klein indianenjongetje dat op een bank een ijsje zit te eten. Hier meer vertellen zou alles verbrodden. Weet dat het Utterly shocking is, dus roep niet bij wijze van grap de Ezekiel-slogan als u de zaal buitengaat, want uw medemens zal nog niet in staat zijn ermee te lachen en u raken waar het pijn doet. Ook Rejas raakt overspannen door de situatie. Hoewel hij al heel wat heeft meegemaakt als advocaat, denkt hij erover om de brui eraan te geven. Ditmaal niet door de welig tierende corruptie, maar omdat hij zich zelf psychisch gegijzeld voelt door de terroristische acties. Gelukkig leert hij op dat moment Yolanda kennen. Deze mysterieuze dame woont het appartement boven hem, geeft dansles aan rijke kinderen en is bovenal zeer aantrekkelijk. De Italiaanse Laura Morante, die u misschien zult herkennen als Nanni Moretti's vrouw in La Stanza del Figlio, speelt hier ijzersterk haar rol van intrigerende, sensuele schoonheid. Morante komt goed tot haar recht bij Bardem, want de vonken slaan direct over.

Zoals reeds gezegd, doet het einde teleurstellen. Malkovich was met succes bezig om de film dieper en dieper te dompelen in een ongemakkelijk, dreigend sfeertje, met soms ronduit puntje-van-de- stoel-scènes. Naar het einde toe lijkt het alsof hij denkt dat er te veel van het publiek wordt geëist en om nog enig soelaas te bieden, breidt hij er daarom een zeer onlogisch en goedkoop einde aan. De kwaliteit zakt hierom als een kaartenhuisje in elkaar, zodat the dancer upstairs uiteindelijk met haar klikken en klakken door het plafond komt gedonderd...