SECRETARY

Even opsommen: naast de Special Jury Prize op het befaamde Sundance Film Festival, kreeg vooral hoofdactrice Maggie Gyllenhaal het wierookvat veelvuldig over zich uitgezwierd. Ze werd verkozen als beste actrice tijdens de Awards in Chicago, Florida en Boston; kreeg een Gotham Award en National Board of Review Award én was zowel voor een Golden Globe als een Independent Spirit Award genomineerd. Steven Shainberg ging (zij het wel tevergeefs) voor de hoogste eer als regisseur op de prestigieuze festivals van Deauville en Locarno. Als zo'n film ook bij ons de zalen haalt (wat vooralsnog geen zekerheid is, aangezien voor de meeste bioscoopcomplexen commercie nog altijd op kwaliteit primeert), dan hoort het een beetje om die film bij voorbaat súper te vinden. Bij Secretary valt dat jammer genoeg dik tegen.

De film start nochtans met een intrigerende proloog die ons een dame laat zien die, heel onderdanig, een kop koffie naar haar baas brengt. We gaan dan zes maanden terug de tijd in. De dame blijkt Lee Holloway (Maggie Gyllenhaal) te zijn, die net ontslagen is uit een psychiatrische instelling. Bij haar thuiskomst merken we dat Lee bij een vreemde familie woont, wat voor een deel haar psychische problemen wel kan verklaren. Maar de echte reden van Lee's verblijf in de instelling is dat ze zichzelf op moeilijke momenten met scherpe voorwerpen verminkt. Op een dag besluit ze toch haar leven in eigen handen te nemen. Ze volgt een typecursus, slaagt met brio, en gaat op zoek naar werk. Op die manier belandt ze als secretaresse bij het wat vreemde advocatenkantoor van Edward Grey.

Edward Grey (James Spader) blijkt een al even grote mafketel te zijn als Lee. Hij is een obsessieve perfectionist, die in zijn kantoor met veel nauwgezetheid orchideeën kweekt. Nadat hij Lee duidelijk gemaakt heeft dat hij geen partner voor zijn advocatenkantoor nodig heeft, maar alleen maar een secretaresse voor heel erg afstompend werk (het tikken van brieven, niet op de computer maar op een ouderwetse typemachine) blijkt er in beide personen iets te klikken. De obsessionele Edward en de onderdanige Lee lijken voor elkaar gemaakt en zo krijgt hun werkrelatie een sadomasochistische ondertoon, die helemaal openbreekt wanneer Edward aan Lee billenkoek geeft omdat die een tikfout gemaakt heeft in haar brief.

Vergis u niet, deze prent glijdt niet af naar het soft-erotische werk van een Zalman King, maar verkiest meestal de suggestie boven het beeld en het geestelijke boven het vleselijke. Een tijdlang blijkt de meester-slaaf relatie tussen Edward en Lee goed te werken, tot Lee haar veel te lieve vriend Peter (Jeremy Davies) in de kou laat staan en Edward twijfels krijgt over waar ze mee bezig zijn. 'Look, we can't do this 24 hours a day, seven days a week,' zegt hij op een bepaald moment tegen Lee, waarop zij antwoordt: 'Why not?' Dat het tweetal op het einde van de film toch weer samenkomt en hun prettig gestoorde relatie verderzet, is alles behalve een spoiler en dus allerminst onverwacht. De SM-relatie lijkt te werken voor hen, en daarmee is dan ook alles gezegd.

Regisseur Steven Shainberg (zijn vorige film, Hit Me, klinkt achteraf nogal freudiaans) baseerde Secretary op het korte verhaal Bad Behavior van Mary Gaitskill en had gezien het onderwerp heel wat problemen om zijn project afgerond te krijgen. Blijkbaar wou niemand echt het risico nemen om deze film op de markt te gooien en waren de acteurs en actrices niet erg happig om erin mee te spelen. Niet zo voor James Spader, die met rollen in onder meer Sex, Lies and Videotape en vooral Crash wel meer gewoon was. Hij acteert hier weer met de gelaten dromerigheid die eigen is aan zijn persoontje. Maggie Gyllenhaal was eerder al te zien in Riding in Cars with Boys en Donnie Darko, maar bloeit hier pas helemaal open. Haar vertolking doet inderdaad veel goeds verhopen voor de toekomst.

Het verdient lof dat Shainberg zijn film met het nodige respect behandelt en dat hij zijn verhaal in een mooi gefilmde David Lynchiaanse wereld laat afspelen (de soundtrack van Angelo Badalamenti versterkt dit nog), maar jammer genoeg blijkt het verhaal toch niet te werken. Hoewel zowel makers als critici er de nadruk op leggen dat Secretary niet de relatie tussen dé man en dé vrouw wil ontleden, maar wel de relatie tussen een man en een vrouw, ontbreekt het de film totaal aan inlevingsvermogen. Dat probleem ontstaat bij de zelfverminking van Lee en duurt de hele film door, vooral op het moment dat het meisje aan een hongerstaking begint tijdens het wachten op de terugkeer van Edward. Zou iemand echt zo ver gaan? We durven het te betwijfelen. Tenzij Shainberg ook de kijker in het ootje neemt en hij, die goeie Lynch achterna, werkelijkheid en fantasie door elkaar heeft laten vloeien. Maar hoe dan ook: aan deze prent zit iets scheef. Hij werkt niet, boeit niet en zal zeker niet blijven hangen.