THE MAGDALENE SISTERS

Zelfs in een tijdperk waar het de filmindustrie vaak enkel om lichtvoetig amusement te doen is, heb je films die als een baksteen naar de maag zinken en daar enkele nachten blijven liggen. De eerste twintig minuten uit Saving Private Ryan, het slotakkoord uit Requiem for a Dream of de tripsequentie uit Trainspotting bijvoorbeeld: niet bevordelijk voor de spijsvertering, laat staan voor de nachtrust. Depressief word je van zoveel ellende, maar tegelijk zijn het verhalen die verteld en gezien moéten worden. Voeg daar nu ook gerust The Magdelene Sisters aan toe. Toen regisseur Peter Mullan (vooral bekend als acteur in onder meer My Name is Joe) enkele jaren geleden op Channel 4 de documentaire Sex in A Cold Climate zag, bleef dat verhaal tussen zijn ribben plakken. De katholieke kloosters waar onschuldige meisjes gevangen gehouden werden, lieten hem niet meer los.

In een technisch erg knap opgebouwde en beklijvende proloog schetst Mullan kort het leven van drie meisjes. Margaret (Annie-Marie Duff) wordt tijdens een huwelijksfeest verkracht door haar neef; Bernadette (Nora-Jane Noone) ligt op school goed in de markt bij enkele jongens en Rose (Dorothy Duff) bevalt van een kindje terwijl ze niet getrouwd is. Volgens de streng katholieke familie hebben de meisjes grote zonden begaan en om die reden worden ze in een Magdalene-klooster gedumpt, een soort onmenselijk werkkamp waar de ultra-strenge non Bridget (Geraldine McEwan) de scepter zwaait. Het devies van het klooster is duidelijk: door arbeid, ontbering en boete moeten de meisjes hun hemel verdienen. Naast het harde werken in een wasserij, moeten ze daarbij ook mentale en fysieke vernederingen ondergaan.

In de Magdalene-kloosters in het Ierland van 1964 zaten ongeveer 30.000 meisjes, maar regisseur Mullan zoomt exemplarisch in op het verhaal van deze drie meisjes, die in het klooster ook kennis maken met de mentaal gehandicapte Crispina (Eileen Walsh). Hoewel vriendschap onder de meisjes streng verboden is (er mag tijdens het werken zelfs geen woord gewisseld worden), groeit er tussen het viertal een speciale band, die nodig is om in het kille en koude kloosterregime te overleven. Niet alleen moeten de meisjes keihard werken, ze krijgen (in tegenstelling tot de scheinheilige nonnen) bijna niets te eten. Elke vorm van verzet wordt als rebellie opgevat en door non Bridget in de kiem gesmoord. Zij hanteert daarbij gretig de zweep of tondeuze (kale meisjes zijn immers minder aantrekkelijk) en laat het niet na om echte dwarsliggers naar een gekkenhuis te sturen. En dat allemaal terwijl ze zelf bijna machtsgeil het inkomende geld telt.

Het beeld dat Mullan van het klooster schetst is heel erg grauw, grijs en extreem hard. Niet moeilijk dus dat de katholieke kerk vorig jaar, toen de prent furore maakte in Venetië, op haar achterste poten stond. Dit was zwáár overdreven, zo vonden ze. Peter Mullan van zijn kant beweert dat zijn prent nog de hemel lijkt in vergelijking met wat er écht allemaal in de kloosters is gebeurd. Daar vangen we bijvoorbeeld een glimps van op als we zien hoe een van de meisjes door Father Fitzroy (Daniel Costello) tot orale seks gedwongen wordt. Het is bijna niet te begrijpen dat deze dingen ook écht gebeurden, maar waarom zouden we aan Mullans versie twijfelen? Dat extremisme en fanatisme in welke vorm dan ook slecht zijn, weten we al langer dan vandaag.

Gloort er dan geen enkele hoop in het Magdalene-klooster? Nee. Dit is een film zo zwart als de nacht en ruimte voor ademhalen is er nauwelijks. Of het moet de figuur van Margaret zijn, die langzaam maar zeker de moed verzamelt om zich tegen non Bridget (eigenlijk wel glansrol van Geraldine McEwan) te verzetten. Op een dag heeft zij haar limiet bereikt en beraamt ze een plan om het klooster te verlaten. Of haar dat ook écht lukt, laten we hier in het midden, maar één ding is zeker. Na het bekijken van The Magdalene Sisters, groeit heel duidelijk het besef dat vrijheid wel het hoogste goed op deze aardbol is. Autoriteit is soms verdacht, macht steeds gevaarlijk, en blind geloof vaak dodelijk.