ADAPTATION

Screenwriter Charlie Kaufman heeft het handigheidje van Allen blijkbaar ook door en moet bij zichzelf gedacht hebben: 'cut me a slice'. Terwijl Adaptation op het eerste gezicht handelt over de problemen die Kaufman ondervindt bij het vertalen naar het witte doek van Susan Orleans boek The Orchid Thief, gaat het, als je er even bij stilstaat, eigenlijk alleen maar over zichzelf. Charlie dit, Charlie dat, Charlie zus en Charlie zo. Om gek van te worden. Modus operandi bij het schrijven van dit stuk moet ongeveer de volgende geweest zijn: 'Gut, gut, gut, wat ben ik toch een loser. Maar als ik nu eens te koop zou lopen met mijn neuroses, zou het publiek dan niet vertederd zijn? Ja, dat is wat ik ga doen. Wanneer ze in de lach schieten, zullen ze denken dat ik wel oké ben. De uilskuikens.' Bekijk de openingsmonoloog en u weet waar we het over hebben.

Ondertussen bent u twee paragrafen verder en hebt u nog niet veel goeds gelezen over Adaptation. En toch prijken er drie muisjes bovenaan dit tekstje. Wel, dat komt omdat er voor de rest bitter weinig negatiefs over deze film valt te verzinnen. Hij is origineel, zit knap in mekaar, weet een aantal belangrijke valkuilen (zij het op een wat goedkope manier) te omzeilen en kan op de koop toe nog pronken met een perfect uitgebalanceerde cast van steracteurs, oude rotten en jong geweld ook. En o ja, Spike Jonze regisseert. Adaptation is voor Jonze en zijn team de eerste langspeelfilm sinds het populaire Being John Malkovich van drie jaar geleden. Deze film weet de hooggespannen verwachtingen van zijn voorganger in te lossen en gaat zelfs nog een beetje verder: hij is even origineel en verfrissend, maar complexer en met meer humor dan zijn voorganger.

Charlie Kaufman (gespeeld door Nicolas Cage) is zoals gezegd de centrale figuur. Hij is een screenwriter, geplaagd door ernstige writers block, die zijn tanden dreigt stuk te bijten op het boek The Orchid Thief. Nu moet gezegd dat zowel Kaufman als de schrijfster van het bewuste boek, Susan Orlean, echte personen zijn. Dus eigenlijk is deze film een fictieve kijk op het moeilijke proces van het op script zetten van een roman met daarbovenop werkelijke anekdotes over dit proces, zoals ze bij de totstandkoming van Adaptation zijn voorgevallen. Nog mee? Goed, want het wordt er alleen nog ingewikkelder op. Gelukkig komt het op het scherm wel wat natuurlijker over. Daar mengt dit hele 'making of'-proces prima met de gebeurtenissen uit het boek. Dat zult u echter vooral zelf moeten ondervinden.

Terug naar het verhaal dan. The Orchid Thief is een spin-off boek van een artikel in het magazine The New Yorker, dat de zaak onderzocht van de orchideeënstroper John Laroche (gespeeld door Chris Cooper). Laroche is al zijn hele leven zo'n beetje een vrijbuiter en probeert momenteel de lokale stroperswetten te omzeilen door samen te werken met Seminole indianen, een stam die blijkbaar niet onderworpen is aan bepaalde Amerikaanse wetten en zelf orchideeën kweekt in de moerassen van Florida. Susan Orlean (rol van Meryl Streep) is de verslaggeefster van dienst en geraakt naar aanleiding van haar artikel geïntrigeerd door Laroche en zijn passie voor bloemen. Mischien dat het zogezegd erotiserend effect van orchideeën (hun naam stamt uit het Latijn voor mannelijk lid) hier ook wel voor iets tussen zit, maar kom, het is toch vooral Laroche zelf die haar hoofd op hol doet slaan. Op een onbewaakt moment legt ze dit haarfijn uit als volgt: 'I want to want something as much as people want these plants.' Misschien een beetje triest, maar wie zal haar ongelijk geven?

Ondertussen zit Charlie Kaufman nog altijd vast op de openingszin van zijn script. In voice-overs hoor je hem alle schuld bij zichzelf leggen, hij voelt zich namelijk al zijn hele leven nutteloos en dit uit zich niet alleen in zijn schrijven maar vooral in zijn omgang met andere mensen. Dat hij hiermee vooral vrouwen bedoelt, zal wel niet verbazen. Vergelijk hem gerust met Woody Allen, alleen straalt die nog een soort zelfvertrouwen uit waardoor hij een bepaalde aantrekkingskracht heeft op het andere geslacht. Kaufman verzint niet toevallig een fictieve tweelingbroer bij dit verhaal, Donald. Donald is zowat het domme alter ego van Charlie, maar dankzij zijn (misplaatste) zelfvertrouwen heeft hij wel succes. Alleen nu even niet, hij zit zonder werk en besluit dan maar, net als zijn broer, screenplays te gaan schrijven. Het is snel zonneklaar waar Kaufman met deze tweelingbroer heen wil; hij is gewoonweg Charlies alter ego die alles doet wat hij zelf niet durft. De twee hebben ook heel wat 'gezamenlijke' (hoewel Nicolas Cage beide rollen op zich neemt) screen time en dit levert af en toe behoorlijk grappige cinema op. Dubbel jammer dan ook dat geregeld opvalt dat die scènes fake zijn en dat Cage gewoon in het ijle ligt te praten. Maar het weze Jonze vergeven, nobody's perfect.

Zoals gezegd wil Donald ook scripts gaan schrijven en dus neemt hij een crash course bij een guru genaamd Robert McKee (knappe cameo van Brian Cox). Broer Charlie vindt dit overigens maar niks, volgens hem is schrijven meer een duik in het onbekende, niet gebonden aan de regeltjes die Donald denkt te leren bij McKee, maar goed. Eén van de regeltjes die Kaufman in deze film zelf maar al te graag breekt is trouwens die van het gebruik van voice-overs. En met het gewenste resultaat, mogen we wel stellen. Waarover Charlie en guru McKee het ook grondig oneens zijn, is de evolutie die de hoofdpersonages van een verhaal moeten doormaken. 'You 'll bore your audience to tears if you don't have that,' zweert McKee. In een goede film moéten karakters evolueren. Meer nog, op het einde van een film moet er een zodanig straffe wending zitten dat de mensen bijna uit hun luie stoel vallen. Met dat in het achterhoofd kan Charlie bijna niet anders dan deze techniek ook in zijn script te gebruiken. Op het einde van Adaptation smelten het screenwritersverhaal en het orchideeënverhaal samen en krijgen we net dat, een cliffhanger.

Nicolas Cage doet zijn glansprestatie uit Leaving Las Vegas hier nog eens dunnetjes over en speelt de sterren van het scherm. Dankzij het tweelingbroerconcept kan hij een zeer gevarieerde prestatie neer zetten. Eigenlijk twee prestaties voor de prijs van één. Zijn komische timing komt nog eens goed van pas en hij heeft ook net het juiste uiterlijk om deze rol neer te zetten. Jammer dus dat het technische aspect van het simultaan spelen van twee karakters in dezelfde scène niet echt uit de verf komt. Verder verdienen ook de prestaties van Chris Cooper en Meryl Streep de nodige accolades. Streep had even een pauze genomen van het witte doek en laat hier zien dat ze nog steeds één van de beste actrices is op deze planeet. Het is echter Chis Cooper die de finishing touch weet te leggen. Hij zet de bijna tandeloze redneck Laroche, althans zo komt ie in het begin toch over, neer met overtuiging en doet ons naar gelang de film vordert die eerste omschrijving steeds dieper inslikken. Tegen het einde van de film sta je verstomd van dit personage. Vakwerk.

Tot slot nog even melden dat Adaptation tot de nok gevuld zit met incidenten, en geen enkele hiervan is zonder betekenis, dus let goed op of je hebt het één en ander gemist. De film weet een breed scala aan ideeën op een grappige en eerlijke manier te benaderen, geholpen door een zeer efficiënt gebruik van de eerder genoemde voice-over techniek, en probeert origineel uit de hoek waar dat kan. Niets dan lof dus voor de regisseur en de acteurs. Was de overduidelijke pretentie van screenwriter Kaufman, aangehaald in de eerste paragrafen, geen roet in het eten komen strooien, zou deze film vast en zeker de maximumscore verdienen.