X-MEN 2

Het comic-universum waar de buitenissige Marvel-goeroe Stan Lee (80) grotendeels verantwoordelijk voor is, is niet alleen voer voor diehard stripfanaten, maar ook voor hongerige psychologen. Achter elke superheld schuilt wel een verhaal van een verloren jeugd, een onverwerkt trauma of een gigantisch schuldgevoel. Die psychologische ondertoon kwam nog het best tot uiting in de comics rond de zogenaamde X-Men, waarvan Stan Lee zelf op 1 september 1963 het eerste nummer aan het papier toevertrouwde. In een wereld die steeds minder tolerant werd, een wereld waar racisme en discriminatie op de loer lag, zocht hij naar een metafoor om dit probleem aan de kaak te stellen. Hij creëerde daarvoor een zootje mutanten, mensen die door geheime genetische manipulatie begiftigd (of vervloekt) werden met een of andere bovennatuurlijk talent. Zo maakten we in de eerste film kennis met Wolverine (Hugh Jackman), een kerel met vlijmscherpe messen die uit zijn handen floepen, en Rogue (Anna Paquin), een verlegen meisje dat andermans energie wegzuigt wanneer ze die aanraakt. Het zonderlinge tweetal belandde via een aantal omzwervingen bij de goedhartige Professor Charles Xavier (Patrick Stewart).

Die Xavier, aan een rolstoel gekluisterd maar telepathisch zeer begaafd, is de leider van de paramilitaire groep van X-Men. Zij zijn, zeg maar, de goeien, die een vreedzame samenwerking tussen de gewone mensen en de mutanten op deze aardbol nastreven. In de door Xavier opgerichte School for Gifted Youngsters proberen de mutanten hun gave te beheersen en voor de goede zaak aan te wenden. Onder hen bevinden zich onder meer Cyclops (met ogen als laserstralen), Jean Grey (telepathisch) en Storm (die een storm kan ontketenen). Jammer genoeg meent niet iedereen het goed. De supermutant Magneto (Ian McKellen), die door magnetisme ijzer en staal kan beheersen, beschouwt de mutanten als het overheersende ras en wil niet liever dan dat de zogenaamde Homo Sapiens Superior ten koste van de mens de macht grijpen. In de eerste film zagen we hoe hij dat met de hulp van onder meer de reus Sabretooth en het mensdier Toad probeerde te bereiken. Magneto werd echter gevat en verblijft sindsdien in een plastieken kooi, waar zijn magnetisme een nutteloze kracht is.

In dit vervolg, dat lichtjes gebaseerd werd op de comic God Loves, Man Kills, komt de dreiging dan ook niet in de eerste plaats van Magneto, maar wel van de extremistische ex-generaal William Stryker (Brian Cox), die net het omgekeerde wil: voor hem is het duidelijk dat alle mutanten gedood moeten worden zodat een zuiver mensenras over de aarde kan heersen. Wanneer de president van Amerika het slachtoffer wordt van een aanslag door een mysterieuze mutant, is dat natuurlijk koren op zijn molen en hij krijgt de toelating om de mutanten uit te moorden. Op die manier dwingt hij Xavier, wiens school aangevallen werd door anti-mutanten, en Magneto, die inmiddels uit zijn cel is ontsnapt, tot een monsterverbond. Goed en kwaad moeten de handen in elkaar slaan om de toekomst van de mutanten veilig te stellen. Enkele nieuwelingen maken daarbij hun opwachting: Iceman en Pyro (die respectievelijk ijs en vuur beheersen), circusartiest en bijbelfanaat Nightcrawler (een zogenaamde teleporter) en tenslotte de aartsgevaarlijke Deathstryke, die zoals Wolverine wel heel dodelijke nagels bezit.

Net zoals in de eerste film krijgt die Wolverine een prominente plaats in de grote ensemblecast. Regisseur Bryan Singer (The Usual Suspects) gunt het personage, dat ironisch genoeg ooit begon in de comics rond The Incredible Hulk, zelfs een aparte subplot waarin hij op zoek gaat naar zijn verleden dat op de een of andere manier gelinkt lijkt aan vijand William Stryker. Via enkele aandoenlijke flashbacks komen we te weten hoe Wolverine in het Weapon X programma aan zijn pijnlijke klauwen kwam. Dat nevenverhaal maakt van vechtersbaas Wolverine een kwetsbaar personage. Helemaal de bedoeling van regisseur Bryan Singer, die dit tweede deel van de X-saga wel eens met The Empire Strikes Back uit de Star Wars-films vergelijkt. Ook die film zoomde in op de zwakheden van zijn cast.

In X2 krijgt niet alleen Wolverine het emotioneel lastig, maar wordt ook professor Xavier tot het uiterste getest. De immer twijfelende Jean Gray (Famke Janssen) van haar kant moet kiezen tussen haar liefde voor Wolverine en Cyclops (James Marsden). Troublemaker Pyro (Aaron Stanford) zoekt zijn plaats in een onzekere wereld en maakt op het einde een belangrijke keuze. Tussen Iceman (Shawn Ashmore) en Rogue bloeit dan weer jonge maar gevaarlijke liefde op. Dat menselijke aspect zorgt voor de nodige diepgang in de film en geeft de superhelden ondanks hun X-Factor een menselijk gezicht. Ook zij hebben hun problemen en vragen. Terwijl het popcornvretende tienerpubliek zich kan vergapen aan de zinderende special effects en make-up (het opmaken van Nightcrawler en Mystique duurde vijf à zes uur) en enkele adembenemende actiesequenties (zoals de proloog met Nightcrawler of de final battle tussen Wolverine en Deathstrike) kan de filmische meerwaardezoeker zich buigen over de dieperliggende vraagstukken uit het X-universum.

Maar laat ons niet té filosofisch worden. Natuurlijk zijn de X-Men in de eerste plaats een regelrechte goudmijn. Van de stripverhalen werden meer dan 400 miljoen exemplaren verkocht in meer dan 22 talen en 75 landen, maar de eerste film alleen al bracht met zijn 294 miljoen dollar méér op dan 37 jaargangen aan strips samen. Toen X1 in juli 2000 met 54 miljoen dollar opende, was een sequel al een uitgemaakte zaak. Singer stelde wel zijn voorwaarden: 1) hij wou een lángere film en 2) hij wou méér geld. Fox hapte maar al te graag toe, want ze wisten dat Singer de beste regisseur was om de X-Men franchise in handen te houden. De brave man mocht zijn verhaal dus in twee uur vertellen en mocht 125 miljoen dollar tegen het witte doek aankliederen. Dat heeft in elk geval geleid tot een film die enerzijds méér actie bevat dan deeltje 1 en anderzijds nét iets dieper kan graven. Toch blijven ook in deze sequel een aantal karakters op de oppervlakte. De ensemblecast is misschien nu al een tikje te groot geworden om elk individu voldoende aandacht te geven. In deze film wordt Rogue bijvoorbeeld nogal naar de achtergrond geduwd.

Ons grootste punt van kritiek betreft echter niet de cast, dat hoe dan ook een opmerkelijk amalgaam is van grote sterren, maar wel het verhaal. Tussen de persoonlijke besognes van de X-leden zit namelijk een nogal irritant James Bond-achtig verhaaltje geweven, waarin generaal William Stryker de macht wil overnemen. Stryker weegt als bad guy jammer genoeg véél lichter dan Magneto (een wederom geweldige Ian McKellen) en zijn motivatie (een persoonlijke vete met Xavier) is wat ons betreft alvast onvoldoende. Geef de X-Men wat écht tegenwerk en verzin eens een originele tegenstander. Maar niet getreurd: ondanks de zwakke bottom line, is X-Men 2 een film die voorbij raast en bijgevolg geen minuut verveelt. Bryan Singer heeft oog en respect voor zijn personages, serveert enkele fijne actiescènes, houdt het geheel twee uur lang spannend en lepelt onderweg nog eens subtiel wat morele zedenlesjes naar binnen: mooi zo, daar houden we van.

X-Men 2 is ook een zegen voor de immer hongerige buiken van Fox en Marvel, die voor hun prent een megalomane marketingcampagne verzonnen. X2 ging op een paar dagen tijd in 93 landen nagenoeg simultaan in première, waarbij België de Verenigde Staten zelfs met twee dagen klopte. Maar het moet dan ook allemaal heel snel gaan ten huize Hollywood: op twee weken tijd moet het grootste geld binnen zijn. Op 15 mei is het immers al de beurt aan The Matrix Reloaded om de wereld te veroveren. Maar dan zit Bryan Singer vast al te broeden op X3, de threequel.