VAN GOD LOS

Beelden van een carnavalsoptocht worden afgewisseld met shots waarin een slachtoffer van een bloedige afrekening door de begrafenisondernemer gewassen wordt. De voice-over becommentarieert de streek waarin het verhaal zich afspeelt: 'Waar ik vandaan kom, laten de mensen maar drie dagen per jaar hun echte gezicht zien.'

Van God Los is een psychologische thriller, losjes gebaseerd op de waargebeurde gruwelijkheden in Nederlands Limburg in de jaren '90. De Bende van Venlo terroriseerde de streek met roofovervallen, ontvoeringen en zeven verschrikkelijke moorden.

De commentaarstem die we de hele film horen is van Stan, een doorsnee student die zich verveelt in de provincie. Op zijn zesde is zijn moeder hertrouwd met een rijke tandarts. Zijn echte vader heeft hij ooit één keer gezien. Wanneer hij op een middag spijbelt, komt hij in contact komt met gangster Maikel. Hun toevallige contact is het begin van een heftige vriendschap en een escalerende reeks van misdaden. Als de jongens bij een overval in paniek hun slachtoffer doden, trekken ze de aandacht van de plaatselijke drugsmaffia. Deze ziet wel wat in de jongens en schakelt hen in om zijn vijanden op te ruimen. Het misdaadritueel, hun gemeenschappelijke geheimen en hun gedeelde afkeer tegen de maatschappij smeedt een onbreekbare band tussen de jonge mannen.

Regisseur Pieter Kuijpers en scenarist Paul Jan Nelissen beperken zich niet tot een gestileerde spectaculaire enscenering van de misdaden. Ze besteden veel aandacht aan de vriendschap tussen Stan en Maikel, hun erecodes en de destructieve invloed die ze op elkaar hebben. Langzaam maar zeker verliezen de gangsters de grip op de werkelijkheid en achten ze zichzelf onoverwinnelijk. Noemen ze hun eerste moord oorspronkelijk een ongeluk, later is het een foute inschatting, uiteindelijk heeft het slachtoffer er 'zelf om gevraagd'. Maikel en Stan verhouden zich tot elkaar zoals Robert DeNiro en Joe Pesci zich tot elkaar verhouden in Goodfellas en Casino. Dat is geen gering compliment.

Van God Los heeft de charmes en typische gebreken van een goede debuutfilm: een uitbundige, krachtige uitbarsting van creatief filmtalent maar ook onevenwichtig. In elk shot zit een vondst, over de muziek is lang en goed nagedacht, de dialogen zijn compact, de kleuren fenomenaal. Een misser is de lege vrouwonvriendelijke invulling van de rol van Anna, het vriendinnetje van Maikel. En wanneer de filmmakers het gewelddadige gedrag van hun personages proberen te verklaren gaan ze te kort door de bocht: Stan en Maikel hebben nooit de warmte gekend van een gelukkig gezin. Het geld en de kick van het bendeleven vormen het substituut.

Deze moraliserende ondertoon vloekt met Kuijpers' besliste vertelstijl. Hij wordt daarbij uitstekend geholpen door zijn jonge acteurs. De 21-jarige Egbert Jan Weeber evolueert in de huid van Stan van verveelde nietsnut tot koude moordenaar. Tygo Gernandt levert als Maikel niet de meest verfijnde vertolking uit de filmgeschiedenis. Efficiënt is het wel: je wil hem 's nachts niet op straat tegenkomen. Angela Schijf blijft verrassend overeind in een ondankbare rol als dom wicht met een eng vriendje.

Meer dan honderdduizend bezoekers trok de film in zijn eerste twee weken in Nederland. Het commerciële succes is de makers van harte gegund. Ook al vertoont de prent een aantal schoonheidsfoutjes, hij geeft hoop. Hoop dat er meer films over actuele thema's gedraaid zullen worden. Hoop dat jonge beloftevolle acteurs niet veroordeeld zijn tot romantische komedies maar ook goede rollen in verstandige films kunnen spelen. Hoop ook dat de Kuijpers over een paar jaar een Klassieker met hoofdletter K zal draaien. Het talent om strakke moderne films te maken heeft hij. Van God Los is het bewijs.