THE QUIET AMERICAN

Toen Australiër Phillip Noyce eind 1999 The Bone Collector met Denzel Washington en Angelina Jolie ingeblikt had, was de regisseur tien jaar Amerika wel even beu. Hij trok terug naar zijn thuisland en blikte er twee veel persoonlijkere films in: Rabbit-Proof Fence, dat nog steeds in onze bioscopen draait, en deze The Quiet American, een verfilming van Graham Greenes roman uit 1955. The Quiet American was in 1958 al eens onderwerp van verfilming, maar regisseur Joseph L. Mankiewicz maakte er toen een potje van. Naar verluidt onder invloed van de CIA veranderde hij het einde van het verhaal in het voordeel van Amerika. Philip Noyce, Australiër en dus objectiever, wou Greenes verhaal in ere herstellen en bleef veel dichter bij de originele roman.

The Quiet American speelt in het Saigon van 1952. Zoals Thomas Fowler (Michael Caine) ons aan het begin van de film vertelt, is het een prachtige plaats en tijd om te zijn, ware het niet dat het land in een politieke tang vastgeklemd zit. Enerzijds probeert Vietnam zich los te wrikken uit het Franse kolonialisme; anderzijds is er het opkomende communisme van Ho Chi Minh. Fowler, een al wat oudere Engelsman, brengt al sinds jaar en dag vanuit Saigon verslag uit voor The Londen Times, maar doet het de laatste tijd erg rustig aan. Hij schrijf niet meer dan vier artikels per jaar, weigert politieke stelling in te nemen en houdt zich veel liever bezig met opium roken en rollebollen met zijn dertig jaar jonger liefje Phuong, een danseresje dat hij uit de prositutie kan houden.

Ondanks de gespannen politieke situatie in het land dat hij zowel liefheeft als haat, kabbelt het leven van Fowler rustig verder, tot Alden Pyle (Brendan Fraser) zijn leven binnenwandelt. Pyle doet zich voor als een Amerikaanse ontwikkelingswerker en eerlijk gezegd mag Fowler de jongen - welgemanierd, intelligent en prettig in de omgang - best. Fowler en Pyle discussiëren vaak over politiek, maar de relatie tussen de twee vrienden wordt grimmiger wanneer Pyle halsoverkop verliefd wordt op Phuong. Bovendien blijkt Pyles interesse in politiek wel heel erg groot. Hij zou graag zien dat Vietnam voor de zogenaamde 'derde weg' kiest, onafhankelijk van de Fransen en het communisme. Langzaam maar zeker blijkt dat Pyle niet zomaar voor een medische organisatie werkt, maar in feite lid is van de CIA dat zich via terroristische aanslagen in Vietnam begint in te mengen.

Regisseur Philip Noyce maakt er geen geheim van dat Alden Pyle die inmenging met zijn leven moet bekopen. Al in het begin van de film zien we hem in de rivier rond dobberen. Maar geen nood, er blijven genoeg vragen over die gedurende de film beantwoord moeten worden: wat was bijvoorbeeld Pyles rol in enkele bloederige aanslagen in Saigon? En in hoeverre zijn Fowler en Phuong bij Pyles dood betrokken? Noyce fileert met een vlijmscherp mes de driehoeksrelatie tussen Fowler, Pyle en Phuong en dat maakt van The Quiet American een meesterlijke karakterstudie. Net als Fowler probeert hij hierbij objectiviteit te bewaren in die zin dat Noyce geen onderscheid maakt tussen de goeden en de slechten. Iedereen is een beetje schuldig, maar wat is schuld als je er heilig van overtuigd bent het goede te doen?

Schrijver Graham Greene behandelde in zijn boek niet meteen het meest makkelijke thema en ook Noyce gaat in zijn verfilming de controverse niet uit de weg. Zonder een regelrechte Michael Moore-achtige aanklacht te zijn, legt The Quiet American zeer zeker bloot hoe Amerika zich eind jaren vijftig met de politieke situatie in Saigon ging bemoeien en de laatste beelden van de film suggereren hoe daaruit de Vietnam-oorlog ontstond. Hoe ironisch dan ook dat Noyce zijn film net voor 11 september 2001 voltooid had. De aanslagen en de daarop volgende oorlog in Irak deed The Quiet American tussen de motteballen belanden, maar toen eind vorig jaar de rust een beetje terugkeerde, besloot Miramax de film toch in (beperkte) release uit te brengen.

Met The Quiet American bewijst Philip Noyce nog maar eens wat een begenadigd filmer hij wel niet is. Het verhaal is steeds boeiend en spannend, de fotografie van een broeierig Saigon is adembenemend mooi en sfeervol en Noyce weet ook het beste uit zijn acteurs te halen. De rol van de ietwat cynische oude rot Fowler is Michael Caine op het knokige lijf geschreven en leverde de acteur een oscarnominatie op. Bijna even verbazingwekkend is de mooie prestatie van Brendan Fraser, die hier bewijst dat hij echt wel betere rollen aankan dan in pakweg George of the Jungle, Bedazzled of Monkeybone. Als stille Amerikaan rolt hij onopvallend het verhaal in, maar grijpt hij je stukje bij beetje meer bij het nekvel. Tot The Quiet American je niet meer loslaat.