BALZAC ET LA PETITE TAILLEUSE CHINOISE

In 1971 besloot Mao om alle Chinese universiteiten te sluiten en om alle tieners, die hun middelbare school hadden beëindigd, naar heropvoedingskampen te sturen. Bedoeling was om deze zogenaamde reactionairen door hard labeur om te vormen tot brave communistjes. Regisseur Sijie Dai had zelf vier jaar in zo'n kamp doorgebracht en zijn ervaringen neergepend in een semi-autobiografische roman, die meteen het uitgangspunt vormt voor de film.

Het is dan ook geen verrassing dat Ma en Luo, de twee mannelijke hoofdpersonages, veel gemeen hebben met hun 'geestelijke vader'. Op zich hebben ze niks misdaan, maar ze hebben dubbele pech: niet alleen hebben ze een degelijke opleiding genoten, bovendien zijn hun vaders dokter en dat maakt hen extra verdacht. Van zonsopgang tot zonsondergang moeten ze mee de velden bemesten en in de mijnen werken. Gelukkig vinden de twee tieners al gauw een paar middelen om de harde werkelijkheid te ontvluchten. De kampchef beveelt hen namelijk om in een nabijgelegen stad naar de cinema te gaan en achteraf aan alle dorpsbewoners te vertellen waarover de film ging. Bovendien stelen Ma en Luo een tas vol verboden boeken van onder andere Kipling en Balzac.

Zoals gezegd is er ook een dosis romantiek in de film. Tussen hun geploeter in velden en mijnen door zijn de twee jongemannen verliefd geworden op de kleindochter van de plaatselijke kleermaker. Om Naaistertje - zo wordt het meisje door het hele dorp genoemd - te behagen en wat educatie bij te brengen, beginnen de twee jongens voor te lezen uit Balzac. Dit heeft echter verstrekkende gevolgen: het meisje, dat amper kan lezen of schrijven, is intelligent genoeg om te beseffen dat de wereld buiten haar dorp veel interessanter is.

In vergelijking met andere films en boeken die gewijd zijn aan de Culturele Revolutie heeft Dai verbazend weinig aandacht voor de wreedheden die deze periode in de Chinese geschiedenis kenmerkten. Het heropvoedingskamp lijkt meer op een zomerkamp en de kampchef is vriendelijker dan de doorsnee drillinstructeur die je in Amerikaanse oorlogsfilms aantreft. Het idyllische van het leven in het kamp wordt op het einde nog eens extra in de verf gezet: de film spitst zich dan namelijk toe op de lotgevallen van de hoofdpersonages in het hedendaagse China. Ondanks het feit dat Ma en Luo een comfortabel leven leiden lijken ze niet echt gelukkig te zijn en schijnen ze zelfs te verlangen naar het verleden. Het feit dat het dorp moet verdwijnen voor de bouw van een dam staat symbool voor hun verloren gegane illusies.

Het feit dat sommige details dus eerder met de mantel der liefde worden behandeld en dat de drie hoofdacteurs bovendien niet echt goed presteren, wordt goedgemaakt door de knappe fotografie en de adembenemende locaties. Vooral dit laatste element maakt de film het bekijken waard. Maar als de regisseur zich minder had laten meeslepen door de romantiek was Balzac et la petite tailleuse chinoise een nog betere film geworden.