James Cameron dus. Een Canadees die in Amerika fortuin kwam maken, maar in het begin met een vrachtwagen het land moest rondhossen om eten op de plank te krijgen. Maar ook een man met een missie, want sinds hij op 15-jarige leeftijd met open mond naar 2001: A Space Odyssey had zitten staren, wist hij waar zijn toekomst lag. Cameron besefte ook dat hij helemaal onderaan de ladder moest beginnen en klopte aan bij Roger Corman, de koning van de B-film, maar ook broedplaats voor jong talent. En talent hád Cameron. Hij was art director, bouwer van miniatuursets en projectie-supervisor voor Battle Beyond the Stars uit 1980, maar mocht van Corman al snel zelf de megafoon ter hand nemen voor Piranha II: The Spawning, een debuut dat nogal wat deining veroorzaakte omdat Camerons visie door de filmstudio verknipt werd. Maar het was slechts een kwestie van tijd voor Cameron écht zijn zin kon doen. Toen hij in 1984, samen met zijn toenmalige vrouw en zakenpartner Gale Ann Hurd, The Terminator pende en regisseerde, zou dat zijn carrière met een goedgemikt schot naar de maan schieten.
Hoewel Camerons idee voorsproot uit zijn droom over een Terminator die uit een zee van vlammen tevoorschijn kroop (een scène die hij op het einde van de eerste film ook echt zou schieten), was het Camerons eerste bekommernis om een goeie cast nààst de robots te krijgen. Cameron wou in eerste instantie immers meer de nadruk leggen op zijn helden uit de film dan op de boosaardige machines. Het casten van Linda Hamilton, zo mooi en zo blond, in de rol van Sarah Connor bleek een schot in de roos. De actrice zou later vooral furore maken als 'de schone' in de tv-reeks Beauty and the Beast en boorde samen met Sigourney 'Ripley' Weaver de bron van sterkevrouwenrollen in Hollywood aan. Hamilton zou trouwens, na Sharon Williams, Gale Anne Hurd en Kathryn Bigelow, later de vierde vrouw van James Cameron worden. Jammer genoeg hield ook zij het niet lang bij de regisseur vol. In 1999 scheidden hun wegen. Cameron is tegenwoordig getrouwd met actrice Suzy Amis.
Natuurlijk was het ook zaak een geloofwaardige Terminator te hebben en James Cameron wist precies wie hij die rol zou geven: zijn goeie vriend Lance Henriksen. De investeerders in The Terminator stonden erop dat Arnold Schwarzenegger, in die dagen vooral bekend als Mister Universe en van rollen als Hercules en Conan the Barbarian, de heldenrol op zich zou nemen, die van verzetsstrijder Kyle Reese dus. Het draaide volledig anders uit: Arnie ging met de rol van T-800 aan de haal, terwijl de lijnen van Reese naar Michael Biehn gingen. Lance Henriksen moest uiteindelijk vrede nemen met de rol van inspecteur Vukovich, maar zijn dagen van glorie zouden nog wel komen als de androïde Bishop in Aliens.
De hele Terminator-saga draait eigenlijk rond één datum: 29 augustus 1997, Judgement Day. Op die dag neemt het commandocentrum Skynet na een nucleaire vernietigingsoorlog de wereldmacht in handen. Vanaf dat moment wordt de wereld gecontroleerd door geavanceerde cyborgs, beter bekend als Terminators. Slechts enkele mensen hebben de kernoorlog overleefd. Zij verzamelen zich in een Verzetsbeweging tegen de machines en worden geleid door John Connor. In het jaar 2029 is die Connor goed op weg om Skynet te verslaan en daarom stuurt de organisatie een Terminator T-800 naar het jaar 1984, om Johns toekomstige moeder Sarah te vermoorden. Gelukkig kan het verzet ook een mannetje de tijdmachine inslingeren, Kyle Reese, die - zoals later blijkt - ironisch genoeg de vader van John Connor is.
Op het einde van de eerste film slagen Kyle en Sarah erin om de T-800 te vernietigen, maar in de tweede film blijkt dat de CPU (de centrale computereenheid) van de T-800 bewaard is gebleven. Wetenschapper Miles Dyson werkt voor Cyberdyne Systems Corporation en onderzoekt hoe de chip een doorbraak kan betekenen op het gebied van cybernetica en artificiële intelligentie. Wat hij niet weet is dat zijn onderzoeken zullen leiden tot het ontstaan van Skynet. Omdat John Conner inmiddels een tiener is, stuurt Skynet uit de toekomst opnieuw een Terminator, nieuw model ditmaal: de T-1000. Conner heeft anno 2028 een T-800 weten te herprogrammeren en stuurt hem naar 1994 om zijn alter ego te beschermen. Hoewel de T-1000 een veel gesofisticeerdere machine is, slagen John, Sarah en de T-800 erin om de T-1000 op het einde van de film te vernietigen, samen met de originele chip. Geen dag des oordeels dus? Dat hadden we gedacht. Tot Terminator 3 eraan kwam.
The Terminator lanceerde medio 1984 niet alleen de carrières van Cameron en Schwarzenegger, maar betekende ook een doorbraak van jewelste voor de effectenwereld. FX-tovenaar Stan Winston was al van eind jaren zeventig in het effectenwereldje aan het knutselen, maar werd pas echt beroemd toen hij het endoskelet van The Terminator op het einde van de film liet lopen. Met die werkelijk angstaanjagende scène werd meteen ook Camerons nachtmerrie omgezet in een regelrechte droom. Hoewel Cameron er op aangedrongen had om voor de wandelende Terminator een schaalmodel te maken, gebruikte Winston voor enkele cruciale shots waarheidsgetrouwe replica's van de robot. De scène waarin we de Terminator in stop-motion uit de brandende olietanker zien lopen, werd legendarisch, net als Winston zelf, die in de jaren tachtig en negentig het gezicht zou bepalen van onder meer Edward Scissorhands, Batman Returns, Aliens en Jurassic Park. Om het feestje compleet te maken, bleek The Terminator ook een financiële klapper. De film had slechts 6 miljoen dollar gekost en zou in Amerika alleen al 37 miljoen dollar opbrengen.
Geen wonder dus dat een sequel al snel een uitgemaakte zaak was. Cameron temde twee jaar na The Terminator enkele aliens, maar het was pas tijdens het draaien van The Abyss in 1989 dat hij op het idee kwam om de rollen voor zijn nieuwe Terminator-film om te keren: Arnold Schwarzenegger zou deze keer tijdreizen om John Conner te rédden, niet om hem te vermoorden. Dat zadelde Cameron meteen wel met een probleem op, want met Arnie in het kamp van de goeden, wie zou dan de bad guy van dienst gaan uitmaken? Even werd overwogen om de spierbundel de dubbelrol van T-800 en T-1000 te geven, maar dat concept verdween wegens te ingewikkeld al snel in de lappenmand. De geschiedenis wil dat Cameron zijn eerste draft voor Terminator 2 nét had uitgeprint toen hij samen met de producers van Carolco Pictures naar Cannes vloog, waar het project meteen bekend werd gemaakt. Terminator 2 zou op 4 juli 1991 in première gaan. De klok begon te tikken. Nog 13 maanden.
Toen duidelijk werd dat Schwarzenegger de dubbelrol niet zou torsen, kwam Cameron al snel uit bij de toen nog onbekende Robert Patrick, de man met de spichtige oren die later zelf nog tegen shapeshifters zou strijden in The X-Files. Patrick zette mede door zijn ijzeren mimiek en geblokt uiterlijk een ijzingwekkende T-1000 neer. Ook het vinden van een jonge John Connor verliep van een leien dakje: toen casting director Mali Finn hem in een lokale jongensclub zag rondlummelen, was ze meteen voor hem gewonnen. Het enige probleem was dat Furlong tijdens de productie in zijn pubertijd kwam, zienderogen van uitzicht veranderde en de baard in de keel kreeg. Voor Linda Hamilton was een zware taak weggelegd: zij moest en zou in korte tijd in fysieke topconditie geraken, want zoals iedereen intussen wel wist: James Cameron is op de set geen doetje.
Terminator 2: Judgement Day zou een heuse doorbraak betekenen op het gebied van digitale effecten. Dennis Muren had net een oscar gewonnen voor zijn baanbrekende CGI-effecten in The Abyss en zou die techniek ten volle benutten in de Terminator-sequel. De scènes waarin de T-1000 zijn kwikzilveren gedaante vertoonde om daarna naar hartelust te morphen, zouden het uitzicht van de volgende SF-films bepalen. Murrens gegoochel met computereffecten duwden het budget wel naar historische hoogten: 100 miljoen dollar, een magische grens die voor het eerst gekraakt werd. Ook Stan Winston, inmiddels legendarisch, keerde terug. Hij kreeg van James Cameron de opdracht om een speciale trailer te regisseren, waarin geen enkel beeld uit de film te zien zou zijn. Winston toonde in zijn inmiddels beroemde voorfilm, die enkel en alleen al 150.000 miljoen dollar kostte, slechts een fabriek, waarin Terminator na Terminator van de band rolde. Het was zowat de eerste trailer die een ware hype veroorzaakte in filmland.
De grote vraag was natuurlijk of Terminator 2 aan die hooggespannen verwachtingen zou voldoen. Het antwoord was: ja, en zelfs méér dan dat. James Cameron maakte met T2 niet alleen de meest invloedrijke actiefilm uit de jaren negentig, maar wellicht ook de beste. De stunts waren voor die tijd fenomenaal, de digitale effecten nog nooit eerder vertoond, maar Cameron nam ook rustig de tijd om zijn personages te ontwikkelen en bouwde de broodnodige rustpunten in zijn film. Naast actie had Cameron, uitgerekend híj, oog voor een mooi verhaal. Naar Terminator 1 kan je vandaag de dag niet meer kijken zonder de film hopeloos verouderd te vinden, maar Terminator 2 houdt stevig stand tussen de hedendaagse actiefilms. Meer zelfs: hij is beter.
Terminator 2 verdiende het eerste weekend al de helft van zijn budget terug en zou wereldwijd in totaal 500 miljoen dollar opbrengen. Een sequel dus? Welzeker, dat was voor producenten Mario Kassar en Andrew Vajna een uitgemaakte zaak. James Cameron en Arnold Schwarzenegger waren niet zo laaiend enthousiast. Hun ster was in Hollywood zo hoog gerezen dat ze in feite hun zin konden doen. En eigenlijk hadden ze meer zin in de opgeblazen James Bond-spoof True Lies, die er in 1994 dan ook kwam. Kassar en Vajna konden nog wel even op T3 wachten, maar in 1995 sloeg het noodlot toe. Hun ooit zo trots vlaggenschip Carolco Pictures ging na flops als Showgirls en vooral Cutthroat Island overstag en er moest de volgende jaren erg hard gebikkeld worden om de rechten op de Terminator-reeks. Kassar en Vajna bleken pitbulls in hun vak, kochten Galle Anne Hurd uit, richtten met C-2 Pictures een nieuw bedrijf op en leken alsnog hun slag thuis te halen. James Cameron was intussen door het mega-succes van Titanic in 1997 King of the World geworden en een derde Terminator liet hem koud. Naar eigen zeggen omdat hij alles al in de eerste twee delen verteld had en omdat hij geen heil zag in het verfilmen van andermans script. We zijn inmiddels zes jaar na Titanic en de wereld wacht nog steeds op een nieuwe film van zijn koning.
Arnold Schwarzenegger zat eind vorige eeuw in zak en as. Na True Lies had Arnie Strong een verschrikkelijke fout gemaakt: hij was met Junior en Jingle All The Way de komische toer opgegaan en kon daarna met films als Batman & Robin en End of Days zijn carrière niet uit het slop trekken. Reken maar dat hij, met of zonder Cameron, op een derde Terminator-film zat te wachten. In die mate zelfs dat Arnie, herstellende van een paar gebroken ribben die hij eind 2001 had opgelopen tijdens een motorongeluk in Santa Monica, in een bijzonder milde bui was. Toen bleek dat er te weinig geld was om een cruciaal effectenshot te bekostigen, schreef hij snel zelf een cheque van 1.5 miljoen dollar uit. Zijn gage voor T3 was... 30 miljoen dollar.
Met James Cameron uit het oog en uit het hart, kon de zoektocht naar een nieuwe regisseur beginnen. Zowat alles wat big was in Hollywood passeerde wel de revue, van Ridley Scott, John McTiernan, David Fincher, Roland Emmerich tot zelfs John Woo en Ang Lee. Maar uiteindelijk kwam Jonathan Mostow aan boord, een nog redelijk onervaren regisseur die met de duikbootfilm U-571 wel bewezen had dat hij een grote productie in balans kon houden. Hij nam John Brancato en Michael Ferris onder de hand, het scenaristenteam van onder meer The Game, om een nieuw verhaal te schrijven. Eén pittig detail hielden ze over uit Tedi Sarafians vorige script: de Terminator die uit 2029 zou komen om John Connor uit de weg te ruimen zou vrouwelijke curven vertonen.
En zo was een nieuw type cyborg geboren: de T-X, ook wel bekend als de Terminatrix. Een nieuw modelletje uit de stal van fx-meester Stan Winston, die ook al de oudere modellen T-800 en T-1000 uit de eerste twee films had uitgetekend. Om de geavanceerde animatronics van Winston en co. in moeilijke momenten bij te staan, werden de digitale effecten wederom doorgeschoven naar Industrial Light & Magic. Maar de T-X moest natuurlijk ook een écht gezicht krijgen. Carrie-Anne Moss was een tijdlang in beeld, maar koos voor The Matrix. Famke Janssen leek omwille van haar dodelijke blik de juiste keuze, maar uiteindelijk kreeg de Noorse schone Kristianna Loken de rol van femme fatale. Het was al snel duidelijk dat Linda Hamilton niet zou terugkeren in haar oude rol (haar personage blijkt in T3 overleden aan leukemie), en Warner Bros. wou liever niet meer samenwerken met Edward Furlong. De jongen was inmiddels man geworden - en zat aan de drugs. Nick Stahl heeft nu zijn plaats ingenomen. Exit ook Sarah Conner dus, init Kate Brewster, die in T3 als liefje van John de sterkevrouwenrol mag overnemen. Een sterke zet van de scenaristen. De rol van Kate werd overigens een paar scènes lang gespeeld door Sophia Bush (Van Wilder), maar toen bleek dat ze eigenlijk te jong en frêle oogde voor de rol, moest ze plaats ruimen voor Claire Danes. Voor de filmquizzers nog dit: op een bepaald moment zaten ook Vin Diesel en basketbalster Shaquille O'Neal op de geruchtenmolen voor een rol in de film. Ze haalden het niet.
Was Terminator 2 medio jaren negentig met zijn 100 miljoen dollar recordhouder wat budget betrof, dan werd dat voor Terminator 3 bijna verdubbeld: 170 miljoen dollar, no kidding. Mostow en zijn team zouden de prent oorspronkelijk in Vancouver schieten, maar weken op het laatste moment toch uit naar Los Angeles, de plaats waar Arnie eerst wel en dan weer niet zijn kandidatuur zou indienen voor het gouverneurschap van Californië. De opnames begonnen op 15 april 2002 en zouden op 9 september afgerond worden. Tijd zat dus om een montage af te werken die in mei in Cannes te zien was. T3 ging op 2 juli in première in Amerika, haalde een openingsweekend van 44 miljoen en zit inmiddels al aan de 127 miljoen dollar. Slechte karakters vragen zich af wat James Cameron hiervan moet denken.
Wat de producenten ervan denken is dit: geen drie zonder vier. Het box-office succes van T3 zet, net als het einde van de film trouwens, de poort naar Terminator 4 zo wijd open dat de scharnieren het bijna moeten begeven. En die Jonathan Mostow, die kan ook nog wel een filmpje mee. Maar niemand kan ontkennen dat de tand des tijds ook langzaam aan de Oostenrijke Eik knabbelt. 56 jaar is Schwarzenegger nu, en een paar jaar geleden moest hij al eens aan het hart geopereerd worden. De vraag is hoe lang hij nog geloofwaardig in de huid kan kruipen van de onoverwinnelijke machine die hij nu al twee decennia geleden mee creërde. Lang genoeg om gestalte te geven aan de T-800 die ondertussen uit de pen van scenarist David Campell Wilson aan het druipen is?