WHALE RIDER

Echt brokken zal Whale Rider niet maken in de bioscopen, maar de prent heeft zo'n indrukwekkend festivalparcours achter zich, dat het genoeg nieuwsgierige kijkers naar de bioscoop zal lokken. Whale Rider won onder meer de Cinemanila en Humanitas Award en ging aan de haal met prijzen op de festivals van Rotterdam, San Francisco, Seattle, Sundance en Toronto. Een c.v. zowaar om jaloers op te worden. En dat allemaal voor een filmpje dat zijn oorsprong al in 1985 vond, toen de in New York wonende Nieuw-Zeelandse Witi Ihimaera over de Hudson River staarde en tot haar grote verbazing zag hoe daar een walvis kwam bovendrijven. Dat voorval deed haar terugdenken aan haar geboortestad Whangara én het geloof van dat volk dat hun stamvader Paikea op de rug van een walvis aan land is gekomen. Ihimaera schreef haar boek naar eigen zeggen in drie weken tijd. Eén lezer was er meteen weg van. John Barnett, producent en zelf ook Nieuw-Zeelander. Het zou tot 1995 duren eer hij voldoende middelen en mensen bij elkaar kreeg om het project ook echt aan het rollen te krijgen.

Whale Rider opent met een memorabele proloog. In een ziekenhuis bevalt een moeder van een tweeling. Het jongetje en de moeder sterven; het meisje, Pai, overleeft. Haar vader, Porourangi, verlaat Nieuw-Zeeland en gaat in Europa zijn geluk als artiest beproeven. Pai wordt opgevoed door haar grootouders, de lieve Nanny Flowers en de stugge Koro. Koro is de leider van de Maori en is erg ontgoocheld met de komst van Pai, aangezien alleen de eerstgeboren jongen de traditie als stamleider kan verder zetten. Hoewel Koro van Pai houdt, kán hij haar niet aanvaarden. Pai van haar kant koestert de droom om ooit de nieuwe leider van het volk te mogen worden. Maar zal zij kunnen opboksen tegen een traditie die al meer dan duizend jaar standhoudt?

In tegenstelling tot Lee Tamahori's Once Were Warriors uit 1994, krijgen we hier een heel alledaags beeld van het leven van de Maori's, waar traditie en vernieuwing een plaats in de maatschappij zoeken. De rol van Pai is vanzelfsprekend de ideale belichaming van die dualiteit: ze houdt zielsveel van haar grootvader, maar die is er tegelijkertijd ook de oorzaak van dat zij de rol van nieuwe leidster niet op zich kan nemen. Hoewel we de gebeurtenissen vooral vanuit het perspectief van de 12-jarige Pai beleven, is Whale Rider evenzeer het verhaal van de oude Koro. Hij ziet de traditie langzaam afbrokkelen en probeert naderend onheil af te wenden door ten einde raad alle eerstgeboren kinderen op te trommelen en op te leiden in de oude tradities. Pai mag die bijeenkomsten niet bijwonen, maar leert in het geheim mee.

Zal Pai het uiteindelijk tot de nieuwe whale rider schoppen? De vraag stellen, is ze beantwoorden - dit blijft een film. Toch zit Whale Rider niet boordevol Hollywoodclichés. Wanneer Koro aan de opleiding van de jongens begint, loert The Karate Kid weliswaar om de hoek, maar vooral naar het einde toe kiest de jonge regisseur Niki Caro (Memory & Desire) veeleer voor een spirituele en metaforische aanpak. Terwijl Pai tot tranen toe bewogen tijdens een schoolvoorstelling een ode aan haar land én aan haar (afwezige) grootvader brengt, spoelen op het strand van Whangara tientallen walvissen aan, als willen ook zij een signaal aan de gemeenschap geven.

Veel festivalbezoekers hielden het bij het einde van Whale Rider naar verluidt niet droog. De zakdoeken werden gretig uit de broeken gehaald en dan vooral om de pakkende prestatie van Keisha Castle-Hughes, die uit tienduizend meisjes gekozen werd voor de rol van Pai. Ze combineert jeugdige onschuld met verbetenheid en de wil om het te maken. Het merendeel van de cast bestaat uit lokale, niet-professionele acteurs, maar vooral Rawiri Paratene zit goed in de rol van Koro. Niki Caro portretteert hem niet als de bad guy van dienst, maar als een oude, verslagen man die verbeten probeert vast te houden aan wat volgens hem goed is. Hij krijgt spetterend weerwerk van zijn feministische vrouw Nanny Flowers, gespeeld door Vicky Haughton.

Zakdoeken kwamen er bij ons niet aan te pas en eerlijk gezegd stoorden we ons af en toe aan het naïeve optimisme dat de film uitstraalt, maar je kan niet ontkennen dat Whale Rider een jeugdfilm is met de hart op de juiste plek. Een film met zo'n mooie boodschap verdient niet anders dan een plaats in onze bioscopen. Dat traditie en cultuur niet noodzakelijk in de weg hoeven te staan van verandering en evolutie is een idee dat in deze tijden niet duidelijk genoeg kan weerklinken.