A SONG FOR A RAGGY BOY

De eindtitels vermelden dat regisseuse Aisling Walsh de film maakte als eerbetoon aan de vele kinderen die ooit verbleven in een van de Ierse heropvoedinginstituten die bestonden tot het midden van de jaren tachtig. Daar werden jongens geplaatst die een lesje verdienden: kleine crimineeltjes, onhandelbare broekjes, wezen of gewoon kinderen voor wie de ouders geen tijd hadden. Eens binnen de muren van de gevangenisachtige instelling was de reden van hun verblijf irrelevant. De leraars/priesters scheerden alle kinderen over één kam ongeacht hun leeftijd, intelligentie, achtergrond en talent. In de helse scholen was iedereen een nummer en dat is nog niet het ergste. Vaak waren de kinderen prooien voor de katholieke gefrustreerde pedofiele sadisten die er les gaven. Zij konden zich ongestoord vergrijpen aan de vaak ongeletterde jongens. In die tijd was de Katholieke Kerk oppermachtig, duldde ze geen tegenspraak en bedekte ze de ergste misdaden met de mantel der liefde.

William Franklin is de eerste leek die aangeworven wordt op Saint Jude, een school die beantwoordt aan bovenstaande omschrijving. In het begin van de film is hij getuige van de executie van zijn geliefde en zijn beste vriend. Tijdens de Spaanse burgeroorlog zijn de drie in de handen gevallen van Francogetrouwe troepen. Omdat ze weigeren trouw te zweren aan de Bijbel krijgen ze een kogel door hun kop. Franklin verloochent zijn principes en overleeft wel.

De school waar hij in de volgende scène voor het eerst voet zet, was de enige die hem wou aanwerven. Meteen maakt hij een einde aan een eerste schooltraditie. Hij noemt de leerlingen weer bij de voornaam: nummer 237 wordt weer Peter, nummer 754 Mike. Later laat hij hen kennis maken met literatuur en poëzie. Een eerste vergelijking met Dead Poets Society dringt zich op. Franklin heeft al snel door dat zijn priester/collega's niet zuiver op de graat zijn en hij trekt in zijn eentje ten strijde tegen de ongemene hardheid waarmee de priesters de kinderen behandelen. Hij komt fysiek tussen wanneer de kinderen tot bloedens toe afgeranseld worden. Hij leert de kinderen voor zichzelf opkomen en kneedt hen tot zelfstandige, enthousiaste, positieve modelburgertjes. Eén jongen in het bijzonder steelt zijn hart. Op hem heeft de leiding van de school het bijzonder gemunt. De gevolgen zijn dramatisch.

Als Song for a Raggy Boy bekijkbaar is dan is dat grotendeels te danken aan de uitstekende vertolkingen van Aidan Quinn en de jongens in zijn klas. De Amerikaan - zoon van Ierse immigranten - is er in geslaagd zijn oppervlakkig getekend personage diepgang te geven. Hij is fantastisch in de scènes waarin hij voor de klas staat maar kan het uiteindelijk ook niet helpen dat het verhaal extreem zwart-wit verteld wordt. De priesters waartegen Quinn het opneemt, zijn slechte mensen. Het zijn de slechtste mensen die je kent in het kwadraat. Het is geen toeval dat ze er uitzien als Duitse kampofficieren. De school is een hel. Zoals de priesters ongemeen hard, begriploos en ongenuanceerd denken, doen en mishandelen, zo vertelt Walsh haar verhaal. Eenzijdig en lomp.

Het lijkt wel alsof ze denkt dat Song for a Raggy Boy de eerste film is die het over machtsmisbruik en pedofilie binnen de katholieke kerk durft te hebben. Walsh staat onvoorwaardelijk achter de moedige, heldhaftige Mr. Franklin en wil net zoals hij de wanpraktijken stoppen. Walsh denkt dekseltjes van stinkende potjes te lichten. Met die moed en heldhaftigheid valt het nogal mee. Binnen de Katholieke Kerk zelf is het taboe van kindermishandeling en misbruik al een tijdje doorbroken. Het aartsbisdom van Boston betaalde een schadevergoeding van 85 miljoen dollar aan de slachtoffers. Op dit ogenblik lopen in tientallen landen processen tegen pedofiele priesters. Song for a Raggy Boy brengt oud nieuws en trapt bruut open deuren in. De fragmenten waarin de kinderen mishandeld worden, missen hun effect niet. Van zoveel laf geweld krimpt iedere maag ineen. Walsh heeft in haar film al zo veel - nauwelijks verborgen - hints gestopt dat de beelden voor het verhaal geen toegevoegde waarde hebben. Geen zinnig mens heeft begrip voor kindermishandeling, de gedachte aan kinderverkrachting doet gruwen. De keuze het geweld ook te tonen neigt naar pure exploitatie en effectbejag.

Aan het einde geeft Walsh haar film de nekslag. Een tweede keer dringt een vergelijking met Dead Poets Society zich op. Het happy end is potsierlijk en is bovendien een verraad aan de raggy boys die ze met haar film wilde eren. In plaats van consequent te blijven, buigt ze voor de wil van het Amerikaanse publiek dat de bioscoop met een positief gevoel moet en zal verlaten. Gek dat een film die de dubbele moraal van de katholieke kerk op de korrel wil nemen zelf barst van de hypocrisie.