Zaterdag 30 oktober 1993. Het moet zo'n zeven uur 's avonds geweest zijn wanneer River Phoenix de set van Dark Blood de rug toekeerde. Zijn bestemming: de suite die de productiefirma in Nikko, een door Japanners gerund hotel op La Cienega Boulevard, voor hem geboekt had. In kamer 328 werd hij opgewacht door zijn vriendin Samantha Mathis, zijn zus Rain en broer Joaquin. Ze hadden eigenlijk wel reden om te feesten. Het was niet alleen de vooravond van Halloween, het was ook weeral een tijdje geleden dat de Phoenixen mekaar gezien hadden. Terwijl River twee maanden op locatie was in Utah voor de nieuwe film van George Sluizer, verbleven Rain en Joaquin in Florida. River was klaar om volledig uit de bol te gaan die avond en om alvast in de juiste stemming te komen, deed hij zich op zijn kamer te goed aan cocaïne en marihuana. De room service, die eten en drank bracht op de kamer, merkte al vlug op dat het vroeg op de avond voor River helemaal uit de hand leek te lopen. De luide muziek, de chaos in de suite en River's vreemde gelaatsuitdrukking waren voldoende om de juiste conclusies te trekken. De spanningen die de opnames van Dark Blood met zich meebrachten, zou hij die avond volledig van zich af kunnen schudden. Hij keek er bovendien naar uit zijn vrienden van de Red Hot Chili Peppers terug te zien in The Viper Room. Zijn makkers zouden samen met John Frusciante een onaangekondigde set spelen in Johnny Depp's nachtclub.
Het was kort na middernacht wanneer Phoenix op 8852 Sunset Boulevard arriveerde in het gezelschap van zijn vriendin, broer en zus. Dat de sfeer er in The Viper Room al goed inzat, is een understatement. De club zat stampvol; iedereen mooi in zijn eigen unieke Halloweenoutfit. River zelf liet de verkleedpartij aan zich voorbij gaan. Gekleed in zwarte jeans en All-Stars zag hij er nochtans niet echt herkenbaar uit. Zijn lange blonde haren hadden voor zijn rol in Dark Blood plaats moeten maken voor kort, bruin haar. Eenmaal de club binnen, ging River op zoek naar Flea en John. De drie hadden eindelijk de gelegenheid om nog eens wat bij te praten en dit in een privé-ruimte, achteraan de nachtclub. Wat later, nadat Phoenix en zijn vrienden de privé-ruimte gelaten hadden voor wat ze was en ze een tafel achteraan The Viper Room toegewezen kregen, liep het helemaal mis. Drugsdealers wisten River probleemloos te vinden en boden hem hun laatste nieuw spul aan. Rond kwart voor één 's nachts verdween de 23-jarige acteur met het allegaartje richting herentoiletten, waar hij van een bevriende muzikant eerste klas Persian Brown aangeboden kreeg. Het zou hem een fantastisch gevoel moeten geven.
Toen River de drugs opsnoof, liep het verkeerd. De acteur begon te beven en te trillen en moest overgeven. Een omstaander probeerde te helpen door Phoenix' gezicht met koud water te besprenkelen. Hij kreeg Valium toegediend om te kalmeren. River, die nog nauwelijks op zijn benen kon staan op dat moment, verliet de herentoiletten en wist zich door de drukte een weg te banen naar Samantha en Rain aan de bar. Nadat hij hen vertelde dat hij niet goed kon ademen, verloor River kort het bewustzijn. Toen hij weer bijkwam vroeg hij Samantha om hem mee naar buiten te nemen. Joaquin hielp een handje om zijn broer naar de uitgang van The Viper Room te krijgen. Eenmaal buiten, zakte River op het voetpad van Sunset Boulevard in mekaar. Ook de eerste aanval liet niet lang op zich wachten. River spartelde met armen en benen als een vis op het droge. Zijn achterhoofd en zijn knokkels botsten ongecontroleerd hard op de koude stenen van het voetpad voor The Viper Room. Zijn zus Rain, die iets later de nachtclub buiten kwam, legde haar lichaam op het zijne om de aanvallen te stoppen. Rond tien na één 's nachts belde Joaquin 911 en schreeuwde het uit: "My brother's having seizures. You must get over here, please. You must get over here, please. Now, I'm thinking he's had Valium or something. You must get over here, please, because he's dying." Ook Ron Davis, een gekende celebrity fotograaf die er net zijn gewone ronde langs de nachtclubs op had zitten toen hij het gebeuren aan The Viper Room opmerkte, verwittigde de hulpdiensten vanuit Turner's Liquor Store, op de hoek van Sunset Boulevard en Larrabee Street.
Terwijl Samantha Mathis hysterisch over en weer liep voor de ingang van The Viper Room, probeerde Joaquin zijn broer gerust te stellen dat hulp onderweg was. River lag nog steeds op de grond, stil, roerloos, tot een nieuwe aanval River vijftien tot twintig seconden de controle over zijn lichaam liet verliezen. Het was veertien over één 's nachts toen de hulpdiensten arriveerden. Op dat moment had River reeds een hartstilstand en de situatie leek uitzichtloos: River had geen polsslag en bloeddruk meer. De diagnose van Fire Captain Ray Ribar van de L.A. County Fire Department was zo klaar als een klontje: "It was the classic cocaine overreaction. It just nails some people and stops the heart." Alles werd in het werk gesteld om de acteur te redden en het team hulpverleners probeerde River te reanimeren. Pas toen kwamen meer en meer mensen de nachtclub buiten om het gebeuren van dichtbij te bekijken. Toen Flea, die op het podium met Johnny Depp, Gibby Haynes en Al Jourgensen aan het jammen was, vernam wat er met zijn vriend aan de hand was, stormde hij naar buiten. Hij hielp River mee de ambulance in en vertrok mee richting Cedars-Sinai Medical Center, zo'n drie en een halve kilometer verderop. Joaquin, Rain en Samantha bleven aan de nachtclub achter. Toen de ambulance iets na half twee 's nachts aan het ziekenhuis arriveerde was River's gezicht helemaal donkerblauw, maar zijn lichaam was nog warm. Op de spoeddienst werd werkelijk alles gedaan om het leven van de jonge acteur te redden. Zijn borstkas werd opengelegd en River kreeg een pacemaker ingeplant om zijn hart te stimuleren. Zonder succes. Om 1.51 AM liet Dr. Paul Silka de woorden waarvoor iedereen vreesde over zijn lippen rollen.
De media sprong op het hele gebeuren als mieren op een stukje honingmeloen. River Phoenix, de clean living guy, de vegetariër, de jonge acteur die bijna uit zijn vel sprong toen Christina Lahti op de set van Running on Empty een blikje Diet Coke opende, die sterft op het voetpad van Sunset Boulevard voor de ingang van The Viper Room? Dit kon niet waar zijn. Het zette Hollywood in rep en roer. De geruchtenmolen was in een mum van tijd op topsnelheid. Joaquin's 911-telefoontje (en dan vooral het woord Valium) dat voortdurend te horen was op radio en televisie, stak het vuur aan het lont. De verklaring van Diane Hecht's (de woordvoerster van het L.A. Sheriff's Department) dat River Phoenix zich die avond "vreemd gedroeg" gaf de speculaties over een eventuele overdosis nog een zetje. Na de negatieve berichtgeving over River Phoenix' dood draaiden bepaalde media het roer om en eerden ze het werk van de talentvolle acteur. Het overlijden van Frederico Fellini, op dezelfde dag als River Phoenix, ging vrijwel helemaal aan de pers voorbij.
Bijna één maand na het overlijden van River Phoenix - en een junkie imago rijker - vond zijn moeder, Heart, dat het genoeg geweest was. Ze kroop in de pen en schreef neer hoe zijn familie het drama verwerkte. Op 24 november verscheen 'A Mother's Note on her Son's Life and Death' in de Los Angeles Times...
"I think people want to know if River ran his course or if he was taken from the world prematurely. River was my first born. He introduced me to motherhood and has been the strongest influence on my life. I feel blessed to have been the woman who held him deep within my being as he grew from a tiny seed. I birthed him at home, suckled him to a chubby two-year-old and then held him in love and awe until his safe passage on October 31. It was incredible to watch River grow. From the beginning, he was a soul filled with passion and a sense of service for others. At a young age he took on the responsibility of sharing the wonderful gifts that were given to him. He diligently taught himself guitar at four, sang on the streets of Venezuela to Westwood, California, and wrote music and lyrics seeking to open hearts in a new way. Many of you have been able to experience his openness, gentleness, beauty and vulnerability on the screen. He chose characters that reached inside the souls of the audience, awakening long-forgotten feelings. With River's passing, people the world over have been touched by the loss and once again their feelings have surfaced. The coroner's report states that drugs were the cause of death. His friends, co-workers and the rest of our family know that River was not a regular drug user. He lived at home in Florida with us and was almost never a part of the club scene in Los Angeles. He had just arrived in L.A. from the pristine beauty and quietness of Utah, where he was filming for six weeks. We feel that the excitement and energy of the Halloween nightclub and party scene were way beyond his usual experience and control. How many other beautiful young souls, who remain anonymous to us, have died by using drugs recreationally? It is my prayer that River's leaving in this way will focus the attention of the world on how painfully the spirits of his generation are being worn down. They are growing up with polluted air, toxic earth and food, and undrinkable water. We are destroying our forests, the ozone layer is being depleted, and AIDS and other diseases are epidemic. The world is a very confusing place for most people and we need to address that. Drug abuse is a symptom of an unfeeling, materialistic, success-oriented world where the feelings and creativity of young people are not seen as important. Drugs, including alcohol, are used to soften the pain of feeling separated from ourselves, each other and love. We can't just say "Just Say No" - it's ridiculous - we need to offer our children something they can say "yes" to. I have been trying to make sense of the chaos in relation to the world situation for many years, and with River's passing I feel more clear than ever before. I feel the answer to our destructive nature, which manifests itself in many forms and our inability to love and care for one another, is based on our disconnection from every natural part of who we are. The universe and the earth is a magnificent system of oceans, tributaries and streams; of electrons, atoms, micro-organisms, plants and animals; of plankton moss and trees. And we, the humans, believe we can stand apart from this living system and say we are the masters. We act as if all of this was put here for our use, abuse and profit from. We have separated ourselves from the very essence of life in order to raise ourselves up as the ultimate divine expression on Earth. River made such a big impression during his life on Earth. He found his voice and found his place. And even River, who had the whole world at his fingertips to listen, felt deep frustration that no one heard. What is it going to take? Chernobyl wasn't enough. Exxon Valdez wasn't enough. A bloody war over oil wasn't enough. If River's passing opens our global heart, then I say, thanks dear, beloved son, for yet another gift to all of us."
Info
'Siddhartha', Hesse, H. (1974, De Bezige Bij)
'A Mother's Note on her Son's Life and Death', Phoenix, H. (24 november 1993, Los
Angeles Times)