ELEPHANT

Van Sant zelf werd bekroond als beste regisseur van het festival. Von Trier keerde met lege handen naar huis. De laatste keer dat de twee belangrijkste onderscheidingen in Cannes naar dezelfde film gingen, was in 1991. Toen won Barton Fink van Joel Coen. De prijs voor het beste scenario kon Elephant onmogelijk winnen. Er was er namelijk geen. Elephant is een in documentaire stijl gedraaide weergave van de schietpartij op een Amerikaanse high school in Columbine. Op 20 april 1999 openden twee scholieren, die zichzelf de Trenchcoat Mafia noemden, zonder enige aanleiding het vuur op hun studiegenoten. Die middag vielen dertien doden en ruim twintig gewonden.

Elephant is de tweede film over dit macabere onderwerp. Vorig jaar draaide Bowling for Columbine van Michael Moore in de bioscoop. De shockerende moordpartij roept een groot aantal vragen op. Terwijl Michael Moore een oorzaak zoekt - 'Are we a nation of gun nuts, or are we just nuts?' - bewaart Van Sant een ijzingwekkende neutraliteit. Hij stelt geen vragen, zoekt geen verzachtende omstandigheden en komt niet met een voorgekauwde verklaring. Bovendien laat hij een traditionele verhaalopbouw achterwege. De camera observeert. Zijn film is een poëtische jazzy mozaïek.

Gedurende één schooldag zwerven we door de gangen van het enorme schoolgebouw. Van Sant volgt een mollig meisje dat geen korte broek durft te dragen tijdens de gymles. Een student fotografie richt zijn lens op iedere voorbijganger. Drie graatmagere meisjes vinden zichzelf te dik en stoppen in het toilet de vinger in de keel. Een blonde jongen krijgt strafstudie omdat hij te laat is op school, zijn dronken vader blijft achter in de auto. Telkens wanneer de jongeren elkaar kruisen, introduceert van Sant een nieuw personage. Sommigen kennen elkaar, anderen niet. Het enige element dat hen bindt is hun aanwezigheid in de omgeving van het gebouw in de aanloop naar de bloedige climax. Van Sant gaat op dezelfde manier te werk als de schietgrage tieners. Net zoals zij willekeurig hun studiegenoten en docenten neerknallen, toont de regisseur de toekomstige slachtoffers.

De associatieve opbouw van Elephant toont de onvoorspelbaarheid van het lot. Niet alle scholieren die we te zien krijgen, worden vermoord. Overleven of sterven hangt af van toevalligheden: eten ze in de kantine of in de tuin? Hebben ze gymles of aardrijkskunde? Pas na driekwart film wordt duidelijk welke twee jongens zullen schieten. De toekomstige slachtoffers kennen we al. De eerste geweerschoten raken niet alleen de studenten maar ook eenieders bevattingsvermogen.

Net zoals Le Fils, de controversiële Gouden Palm uit 1999, is Elephant geen film voor het grote publiek. Daarvoor is hij te onconventioneel en het gebrek aan antwoorden te confronterend. De cast bestond grotendeels uit amateurs uit de buurt van Portland waar de film opgenomen werd. Gus Van Sant is een specialist in het tonen van de gebroken Amerikaanse jeugd. Als executive producer was hij betrokken bij Kids. Drugstore Cowboy, My Own Private Idaho, To Die For en Good Will Hunting zijn meesterwerkjes van eigen hand. Elephant is de artistieke kroon op het werk. De discussie is geopend. Het woord is aan u.