LE TEMPS DU LOUP

Drie minuten geeft Haneke zijn kijkers respijt. Dan verkoopt hij zijn eerste oplawaai. Isabelle Huppert, haar man en twee kinderen komen aan in hun vakantieverblijf. Het huis is ingenomen door een zigeunerachtig gezin. De daarop volgende discussie leidt tot een onverwachte schietpartij. Haar man valt dood neer. Huppert moet met de kinderen op de vlucht. Het landschap dat de drie doorkruisen is herschapen in een vijandige woestenij. Er is geen licht. Er is niemand die kan helpen. Na een enerverende nacht in een verlaten hooischuur ontmoeten ze een jonge schichtige zwerver die al langer ronddoolt. Hij heeft een smerige wonde aan de hand, gaat gekleed in lompen en scheurt vlees van karkassen van verhongerde runderen.

Le Temps du Loup speelt zich af op een onbepaalde plaats, op een onbepaald tijdstip, na een onbepaalde catastrofe. Misschien is de bom gevallen of is er een burgeroorlog uitgebroken. Zijn het de gevolgen van milieuvervuiling? Is de natuur op hol geslagen? Het antwoord blijft achterwege. Aan het verleden heeft het gezin Huppert niets. Het geld op de bank, het buitenverblijf, de nette kleren die ze aanhebben zijn allemaal waardeloos. De maatschappij waarin dergelijke zaken van belang waren, bestaat niet meer.

Na een zwerftocht vinden Huppert en haar kinderen onderdak in een gebouw aan een spoorweg. Terwijl de aangespoelde vluchtelingen wachten op de trein - die al weken niet meer is langsgekomen - ontstaat spontaan een nieuwe sociale structuur. Een man met een pistool (Olivier Gourmet) werpt zich op als leider. De constante toestroom van nieuwe vluchtelingen brengt zijn leiderschap in gevaar. De strijd om te overleven wordt niet met elkaar maar tegen elkaar gevoerd. De vluchtelingen hebben te weinig water en voedsel. Ze zitten op elkaar gepakt in een smerig hol. Corruptie, diefstal, leugens en machtswellust sluipen de miniatuursamenleving aan de spoorweg binnen.

Vanaf dit moment gooit Haneke de traditionele vertelstructuur overboord. Hij volgt zijn personages van de hak op de tak. Hij zoomt in op een groepje vluchtelingen om even later een ander klosje te belichten. Door de aard van de ramp, de nationaliteit en het verleden van de personages vaag te houden is iedere vergoelijking onmogelijk. De schuld is eenvoudig niet af te schuiven op misbruik van het geloof, verschillende culturele achtergronden of historisch gegroeide haat. De oorzaak van de wantoestanden ligt diep in de mens zelf.

Het spoorweggebouw is Hanekes laboratorium. Zijn sociologische en psychologische studie is interessant maar weinig onthullend. In zijn vorige films toonde hij zich al uiterst zorgelijk over de condition humaine. Een andere conclusie was op voorhand al uitgesloten. Haneke maakt geen films om gelijk te krijgen of om zijn fans en de critici te behagen. Hij wil discussie uitlokken, treiteren, provoceren en irriteren. De man heeft een grote schare trouwe fans die zijn werk luid bejubelen in een poging de awoert-roepende tegenstanders te overstemmen.

Le Temps du Loup zal die situatie niet veranderen. De voorstanders zullen weg zijn van zijn apocalyptische Big Brother. De tegenstanders zullen zijn variant op Lord of the Flies afwijzen als pretentieus en drammerig. De film is weinig toegankelijk en donker. Door de ramp is de elektriciteit uitgevallen. Driekwart van de film speelt zich dan ook af in het duister. De gezichten van de personages zijn steevast onderbelicht. De decors zijn grauw. De zon schijnt niet.

Huppert speelt voor de tweede keer mee in een film van Michael Haneke. Ze was onvergetelijk in La Pianiste en is nu ijzingwekkend goed in de nachtelijke scènes. Nog meer verbazing wekken de drie kinderen. Ze acteren alle drie voor het eerst. Het is een mysterie hoe ze de complexe, zwarte kijk op de mens van de regisseur hebben weten te doorgronden.

Toevallig komt deze week ook het gelijkaardige Elephant in de zalen. Net zoals Haneke zapt Gus van Sant van het ene personage naar het andere. En net zoals Le Temps du Loup roept de film meer vragen op dan hij beantwoordt.