YOUNG ADAM

Zijn allerbeste vertolkingen leverde hij in Shallow Grave, Trainspotting en A Life Less Ordinary. Niet toevallig drie films die hij maakte met het triumviraat Danny Boyle (regisseur), John Hodge (scenarist) en Andrew MacDonald (producer). De filmmakers en de acteur kregen vlammende ruzie toen Leonardo DiCaprio de hoofdrol kreeg in The Beach. De Amerikaanse geldschieters twijfelden aan de commerciële aantrekkingskracht van de Schot en zetten Boyle extreem onder druk. Boyle bezweek en verbrak de mondelinge overeenkomst met McGregor. Sindsdien hebben ze geen woord meer met elkaar gesproken.

Sinds het einde van het artistieke huwelijk wisselde McGregor goede films af met werk van twijfelachtige kwaliteit. In Young Adam verbindt hij voor het eerst sinds Moulin Rouge zijn talent weer aan een productie een acteur van zijn niveau waardig. Young Adam is een terugkeer naar zijn roots. Het is de verfilming van de gelijknamige roman van cultauteur Alexander Trocchi. Net als Trainspotting leek Young Adam een onverfilmbaar boek: duister, onheilspellend en weinig hoopgevend. Het verhaal speelt zich af in Glasgow in de jaren vijftig. Joe (Ewan McGregor) werkt en woont op een schip bij Ella (Tilda Swinton) en Les (Peter Mullan). Op een dag vissen Joe en Les het drijvende lijk van een jonge vrouw (Emily Mortimer) uit de rivier. De vrouw draagt geen ondergoed maar blijkt niet seksueel misbruikt te zijn. De zaak wordt al snel het belangrijkste gespreksonderwerp in de stad. Joe lijkt meer van de zaak te weten, maar zwijgt.

Naast een zoektocht naar de doodsoorzaak van de vrouw is Young Adam ook het portret van een onverschillige die door zijn eigen leven wandelt als een toeschouwer door een treurig museum. Joe is een mislukte schrijver die in een woedeaanval zijn typemachine in de rivier gooit. Door als scheepsjongen op de binnenvaart te gaan werken, ontvlucht hij zijn wereld van gefnuikte literaire ambities en de vrouw die hem bleef aansporen om toch door te gaan met schrijven. Door middel van flashbacks ontrafelt Young Adam de band tussen de verdronken vrouw en Joe. De climax van die flashbacks is een zinderende en onthutsende vrijscène waarin de obsessieve, donkere kanten van Joe naar boven komen.

Tegelijkertijd zoomt de film in op de verstikkende verhouding tussen Joe, Les en Ella. Ella is als eigenaar van de boot zowel de bazin als de echtgenote van Les. Seks en alcohol zijn de enige twee manieren om aan de saaiheid en de kilte van de boot te ontsnappen. Les drinkt zich ieder avond laveloos en is daardoor waardeloos in bed. Ella gooit zich zonder scrupules op de jongere Joe, die er eveneens geen probleem mee heeft de vrouw van zijn vriend in te palmen. De seksscènes zijn rauw, onromantisch, onaantrekkelijk en troosteloos.

Het claustrofobische Kammerspiel eindigt in een bijtend rechtbankdrama wanneer Joe van op de publiekstribune het proces bijwoont van de onschuldige verdachte van de moord op de aangespoelde vrouw. Wroeging heeft hij niet, schrik wel en dat is de enige emotie die hij prijsgeeft gedurende de film. McGregor is op zijn allerbest in rollen waarin hij een emotionele dubbele agenda heeft. Zijn Joe is charmant, mysterieus, mondig en ruw aantrekkelijk maar ook gevaarlijk, vals, ijskoud en oversekst. Tilda Swinton is al even dwingend en ondoorgrondelijk. Het trio rasacteurs wordt vervolledigd door Peter Mullan, oudgediende van Ken Loach. Geen van de drie zijn gelukkig.

Regisseur David Mackenzie toont het Glasgow uit de jaren vijftig als een ideaal biotoop voor de afstandelijke, uitgebluste personages die zijn film bevolken. De dialogen zijn schaars en zijn liefdesscènes hebben niets te maken met de clichématige hijgende, puffende en zwetende modellen uit de gemiddelde Hollywoodfilm. In de Verenigde Staten moeten ze alvast niet weten van zoveel realisme in het filmbed. De scènes waarin McGregor naakt te zien is, zijn geknipt. De acteur reageerde woedend: 'De censuur bevestigt de hypocrisie van het Amerikaanse keuringssysteem. Had ik 5000 mensen vermoord in de film, dan was er geen probleem geweest, maar ik heb mijn piemel laten zien en dat mag niet.'

Young Adam is McGregor's terugkeer naar de underground cinema, het genre waarin hij excelleert. Nog één keer uitstapje naar de blue screen wereld van Star Wars kunnen de cinefielen hem vergeven, maar daarna moet hij zijn filmleven vullen met ruwe diamantjes als Young Adam.