Het is altijd dezelfde vraag: hoe meet je of het nu een goed of slecht filmjaar was? Zijn er objectieve maatstaven? Meetinstrumenten? Filmproducenten en distributeurs tellen eind december vanzelfsprekend de poen. Hoe meer geld in de kluis, hoe beter het jaar was. Simpel. Maar we weten allemaal dat films die veel geld opbrengen niet per definitie ook goéde films zijn. Jammer genoeg is meer dan eens het tegendeel waar. Moeten we er de festivallijstjes bijnemen? Wat zegt het dat Gus Van Sant met zijn Elephant het filmfestival van Cannes beheerste? Of In This World de Gouden Beer in Berlijn won? Of sterker nog: dat Vozvrashcheniye in Venetië naar de Gouden Leeuw greep? Weinig. Zelfs de muizen die Movie aan zijn films geeft, zijn erg relatief. 2004 Was een jaar vol (bijna) maximale muisscores - maar wat vangt een mens daar mee aan? Nee, wat je van 365 dagen film onthoudt, is natuurlijk subjectief, het draait 'm louter om perceptie. En zoals wel eens vaker het geval is, is ons gevoel over het filmjaar dan ook dubbel: er is héél veel rommel op ons afgekomen, akkoord, maar anderzijds was er, o cliché, ook weer zoveel moois te beleven in het cinemadonker.
Er kwamen dit jaar naar schatting 250 films in major release in onze Vlaamse bioscopen, vanzelfsprekend zonder rekening te houden met alle festivals, artistieke filmhuisscreenings of retrospectieves. Zelfs een filmomnivoor krijgt die niet allemaal gezien en natuurlijk kunnen die 250 films ook niet allemaal in een jaaroverzicht. Dat zou pas voor een filmindigestie zorgen. Een jaaroverzicht, ook voor film, wordt in feite pas interessant na een aantal jaar, wanneer je met weemoed en verbazing terugkijkt. Als we dat in pakweg 2008 zouden doen naar 2003, wat zou ons dan opvallen? Natuurlijk dat dit jaar twee van de grootste filmtrilogieën aller tijden hun slotakkoord kregen. The Matrix had dit jaar zelfs deel 2 en 3 in de zalen. Zowat iedereen was het er medio 1999 over eens dat deel 1 niet alleen een baanbrekende maar ook een interessante film was. Over deel 2 en 3 deelde lang niet iederéén nog die mening. The Matrix raakte halfweg verstrikt in zijn eigen succes en werd uiteindelijk niet meer dan een extravagante maar afstandelijke showcase van special effects. Zelden startte een trilogie zó veelbelovend, maar zelden doofde die ook zó uit. Ook The Lord of the Rings-trilogie kwam uiteindelijk aan zijn einde. Het zal nog jaren duren voor we weer zo'n fenomenaal epos in de bioscoopzalen krijgen. Jammer genoeg zal het ook jaren (en halve maandlonen) duren eer we alle special editions en director's cuts verzameld hebben en de film te zien krijgen zoals Peter Jackson die eigenlijk bedoeld had. Hail to the King!
Sluit de ogen en denk na. Wat was nog opvallend aan het filmjaar 2003? De niet aflatende sequelstront die Hollywood ook dit jaar weer uitpoepte bijvoorbeeld, genre Dumb and Dumberer, Bad Boys II, Lara Croft and the Cradle of Life, Legally Blonde 2, Charlie's Angels: Full Throttle, Shangai Knights, Analyse That, Spy Kids 2 en 3, 2 Fast 2 Furious en Scary Movie 3. Slechts enkele vervolgen ontgoochelden niet: Terminator 3 was, in weerwil van wat Schwarzenegger-haters beweren, een amusante film die meer in de lijn van zijn voorgangers lag dan gevreesd werd en meteen de historie inging als misschien wel Arnie's allerlaatste film. Ook X-Men 2 was heel erg te pruimen. De X-saga blijft met voorsprong de beste comicbook-adaptatie van het moment. We hadden er trouwens drie dit jaar: naast X2 haalde Ang Lee de Hulk door een ringetje (puik werk!), maar Mark Steven Johnson maakte van Daredevil een echt zootje. Benieuwd of Sam Raimi volgend jaar zijn tweede Spider Man in toom zal kunnen houden.
Iedereen zal zich van 2003 de legendarische long hot summer herinneren en dan vooral de bonzen bij Disney. Zij schepten deze zomer poen, want Pirates of the Caribbean en Finding Nemo brachten samen zo'n 600 miljoen dollar op. De Pixar-film bleek zo succesvol dat niet alleen het record van The Lion King als bestlopende tekenfilm ooit gesloopt werd, maar ook het einde werd ingeluid van de traditioneel getekende langspeelfilm. Dat is natuurlijk erg jammer, want hoe fantastisch de digitale tekenfilms van Pixar (en PDI) ook zijn, animatie heeft nood aan andere manieren van expressie, zoals dit jaar nog bleek uit het succes van Spirited Away en Les Triplettes de Belleville. Ook Dreamworks denkt eraan om te stoppen met de artisanale tekenfilms. Hun groots opgezette avonturenfilm Sinbad viel best te pruimen, maar flopte fenomenaal aan de kassa's. Volgend jaar staan Pixar en PDI trouwens weer lijnrecht tegenover mekaar met de releases van The Incredibles en Shrek 2.
Elk jaar is het ook uitkijken naar de gevestigde waarden. Anno 2003 hadden we al vrij vroeg op het jaar de nieuwe Martin Scorsese (Gangs of New York) en de nieuwe Steven Spielberg (Catch Me If You Can) achter de kiezen. De meningen over beide films waren nogal verdeeld. Voor Scorsese bleek het visuele jammer genoeg te primeren op het inhoudelijke, terwijl Steven Spielberg na zijn gitzwarte SF-films eindelijk nog eens freewheelend een vederlichte komedie maakte. Quentin Tarantino was dan weer zes jaar (sinds Jackie Brown) mission in action geweest, maar maakte dit jaar zijn comeback met het veel besproken Kill Bill. Ook hier: recensies zo scherp als het zwaard dat Uma Thurman hanteert én reacties zo mooi als het silhouet van Lucy Liu. QT mag dan wel gretig, en heel bewust, geplunderd hebben uit zijn collectie westerns, samoeraifilms en kungfu-prenten, hij wist toch maar weer de filmische goegemeente in de ban (van het zwaard) te houden. Uiteindelijk bleek Kill Bill wel heel erg afstandelijk, maar het eindoordeel kan natuurlijk pas in de lente van 2004 geveld worden als Volume 2 uitkomt. Ook naar de terugkeer van Danny Boyle werd met meer dan gewone belangstelling uitgekeken. Hij leverde met 28 Days Later zijn visie op het zombiegenre.
Die terugkerende fascinatie voor angst was een motief doorheen dit filmjaar. Er was natuurlijk het traditionele rommeltje aan slechte horrorfilms (Darkness, Ghost Ship, They, Valentin, Darkness Falls, Dreamcatcher), maar vooral de obsessie voor het Oosten viel op. Dreamworks maakte een remake van Ringu (The Ring) en Honogurai mizu no soko kara (Dark Water) en Oxide en Danny Pang kregen hun Jian Gui (The Eye) in onze zalen. Vooral The Ring was misschien wel niet zo goed als het origineel, maar Gore Verbinski maakte niet het gedrocht dat gevreesd werd. Dat werd Freddy Vs. Jason wel. De langverwachte confrontatie tussen de twee horroriconen van eind vorige eeuw draaide uit op een ontgoocheling van jewelste. James Mangold bracht met Identity ongetwijfeld de spannendse film van het jaar, al wist het laatste kwartier niet iedereen te bekoren.
Wie over het filmjaar 2003 wil palaveren, kan uiteraard niet om het succes van de Vlaamse film heen. Er gingen dit jaar tweemaal meer Belgen naar een Vlaamse film kijken dan vorig jaar. De Zaak Alzheimer van Erik Van Looy klom vorige week naar de zevende plaats in de top-10 van de succesvolste Vlaamse speelfilms aller tijden. Meer nog dan het financiële succes, was het een verademing om te zien dat ook een Vlaamse productie zo professioneel en sterk in mekaar stak, met dank aan Jan Decleir, onze heel eigen Robert De Niro. Team Spirit II zoog zich in Alzheimers slipstream en bereikte nu al de kaap van de 100.000 toeschouwers. Jan Verheyens sequel is zeker geen toonbeeld van goede smaak, maar de kersverse VTM-baas bewees nog maar eens hoe hij een geslaagde familiefilm in elkaar kon steken zonder zijn broek te laten zakken. The Emperor's Wife van Julien Vrebos bereikte jammer genoeg geen publiek, net als Verder dan de Maan van Stijn Coninx, warempel onze inzending voor de oscars. Vernieuwend en hoopgevend was dan weer Any Way the Wind Blows van dEUS-frontman Tom Barman.
Het moet gezegd worden dat vele grote films dit jaar de verwachtingen niet konden inlossen, maar misschien ligt de gigantische hype die deze films zelf creëren wel mee aan de basis van de ontgoocheling achteraf. Want hoe hoger de verwachting, hoe groter de desillusie achteraf. Hoe goéd een Lord of the Rings: The Return of the King ook was, er was die zweem van ontgoocheling (de kronkelende verhaallijnen, het veel te lange einde); hoe indrukwekkend de effecten uit The Matrix Reloaded en Revolutions ook waren, er was die onontkoombare desillusie (de potsierlijke filosofie, de ontbrekende empathie). Vandaar ook dat meestal kleine films op een onverwachte manier zich in het filmische geheugen krassen; viermuizenfilms als The Magdalene Sisters, About Schmidt, Swimming Pool, The Hours, 25th Hour of Cidade de Deus. Want hoezeer we met z'n allen soms ook van leer trekken tegen al die hersendodende popcornfilms; er is gelukkig nog een ander uiteinde van het spectrum. Over al die kleine, verborgen parels leest u alles in ons Jaaroverzicht - Volume II elders op deze site.
Intussen wenst de hele ploeg van Movie u een schitterend (film)jaar 2004 toe!