LOST IN TRANSLATION

Sofia Coppola verstomde veel mensen met haar regiedebuut The Virgin Suicides. Dit was een bewerking van de gelijknamige roman van Jeffrey Eugenides, verwerkt door haarzelf tot een script. Er viel behoorlijk wat aan te merken op het eindresultaat, maar het bewijs lag er dat hier een groter talent aanwezig was dan iedereen had verwacht. The Virgin Suicides was een sfeervol portret van vijf jonge dames die in de zeventiger jaren zich vrijvochten met desastreuze gevolgen. Het zou het definitieve lanceerpunt worden voor de succesvolle carrières van zowel Kirsten Dunst als Josh Hartnett. Het kritische succes van The Virgin Suicides gaf Coppola de ruimte om te werken aan een project van haar eigen hand met wederom thema's als uitzichtloosheid en hoop.

Lost in Translation is het verhaal van Bob Harris en Charlotte, beiden in Tokyo en beiden verdwaald. Niet verdwaald op een geografische manier, maar ze bevinden zich beiden op een plek in hun leven waar ze niet goed weten waar ze naar toe moeten. Bob (Bill Murray) is een acteur van middelbare leeftijd, vijfentwintig jaar gelukkig getrouwd en op werkbezoek in Tokyo voor de opnames van een reclame. Charlotte (Scarlett Johansson) in een jongedame van begin twintig, net getrouwd en net afgestudeerd. Zij is met manlief (Giovanni Ribisi) meegekomen naar Tokyo en terwijl hij her en der door de stad aan het werken is, moet zij zichzelf vermaken. Deze twee dolende zielen vinden elkaar in het hotel waar ze verblijven en ze ontwikkelen samen een relatie die voor allebei meer gaat betekenen dan ze aanvankelijk voor mogelijk hielden.

De opnames voor Lost in Translation namen zevenentwintig dagen in beslag. Deze werden volledig op locatie in Tokyo geschoten, met een budget van vier miljoen dollar en vaak met een crew van maximaal vier of vijf mensen. En wat een fantastische film is dit geworden. Het originele script van Sofia Coppola is gedeeltelijk gebaseerd op haar eigen ervaringen in deze wereldstad. Zij vertoefde hier regelmatig in haar jeugd en heeft zo een prima idee gekregen van de manier waarop deze stad zich gedraagt buiten het gezichtsveld van de gemiddelde toerist en dat komt zeker over op het scherm. Ze weet de hectische mierenhoop die we meestal zien van Tokyo af te wisselen met oases van rust dieper in de stad. Naast deze ode aan deze fascinerende stad heeft Coppola twee karakters neergezet die zo natuurgetrouw overkomen dat het publiek bijna niets anders kan dan ze direct in de armen te sluiten.

Bill Murray is een jaartje ouder aan het worden en dat is te zien aan zijn werk. Was hij een aantal jaren geleden nog druk bezig met het desperaat herhalen van zijn komische successen, nu lijkt hij zich erbij neergelegd te hebben dat hij dat aan de jongere generatie over moet laten. Hij groeide ondertussen uit tot een karakteracteur van formaat die een aanwezigheid op het scherm heeft waar nog veel mensen iets van zouden kunnen leren. Zijn komische talenten komen nog steeds uitstekend tot hun recht in het excellente script van Coppola, maar die staan nu in dienst van de onzekerheid en verlorenheid waarin zijn karakter zich bevindt. Ondanks dat Coppola zelf net de dertig gepasseerd is, heeft ze het op één of andere manier toch voor elkaar gekregen om over een man te schrijven die in een midlife crisis zit en niet goed weet wat hij aan moet met zijn - voor buitenstaanders - succesvolle leven. Aan het andere eind van het spectrum vinden we Charlotte, die juist aan het begin staat van een carrière en een huwelijk.

Voor het eerst zien we Scarlett Johansson als bijna volwassen vrouw (eerder zagen we haar altijd als tiener in films als Ghost World en Eight Legged Freaks) en ze zet zichzelf stevig met deze rol neer op de lijst van veelbelovende actrices voor de toekomst. Haar prestatie in Lost in Translation is van een onderkoelde intensiteit die als goede tegenpool fungeert voor het ongewoon rustige optreden van Bill Murray. De onzekerheid is in haar ogen af te lezen, ogen die tegelijkertijd een wereldwijsheid uitstralen die haar leeftijd ver vooruit is. Dit komt wellicht omdat haar kersverse echtgenoot als fotograaf de hele wereld over reist en nooit een vaste grond heeft om wortel te schieten. Deze wortelloosheid is voor beide acteurs de basis voor hun optreden en samen zorgen ze ervoor dat ze zichzelf genoeg houvast geven om verder te gaan met hun leven. Een prachtige prestatie die maar eens in de zoveel tijd voorkomt. Net als Kirsten Dunst in Coppola's vorige film The Virgin Suicides lijkt deze film het punt in Johanssons carrière waar zij net als Charlotte in het script begint aan een nieuwe fase in haar leven.

Het is vooral het inzicht en de overtuiging van Coppola dat deze relatie grotendeels platonisch moest blijven dat deze de relatie tussen Bob en Charlotte geloofwaardig houdt en niet doet veranderen in een karikatuur. Zelf kan zij het beste haar motieven en ideeën als volgt uitleggen: "Het gaat over die momenten in het leven die fantastisch zijn maar niet voor eeuwig zijn. Ze houden op te bestaan, maar laten een permanente indruk achter op je ziel." Wat valt daar nou nog aan toe te voegen? Lost in Translation is een bijzonder mooie film die veel meer aandacht verdient dan het geval is. De aangekondigde nominaties voor diverse grote prijzen lijken daar in ieder geval een beetje verandering in te brengen. Lost in Translation is nu al één van de beste films van 2004.