THE HUMAN STAIN

Die Philip Roth geldt als een van de belangrijkste hedendaagse schrijvers die Amerika rijk is. In zijn trilogie American Pastoral, The Human Stain en I Married a Communist probeert hij een beeld te schetsen van de Verenigde Staten op het keerpunt van het derde millennium. Roth schrijft zogenaamde sleutelromans, waarin hij echte personen en situaties onder het mom van fictie laat opdraven. Ook in The Human Stain laat hij fictie en werkelijkheid door mekaar lopen. Het fictieve verhaal over het hoofdpersonage Coleman Silk speelt zich namelijk af in 1998, in wat Roth de zomer van huichelarij noemt, de zomer waarin de seksuele escapade van Bill Clinton met Monica Lewinski aan het licht kwam. De parallellen tussen Silk en Clinton worden niet zo heel erg expliciet gemaakt, maar zijn als Zeitgeist toch belangrijk. Net zoals voor Clinton zullen ook voor Silk de dingen niet al te goed aflopen. Dat wordt meteen al in het begin van de film duidelijk gemaakt door de verteller, schrijver Nathan Zuckerman. The Human Stain is immers een verhaal over 'the tricky life and bitter downfall of Coleman Silk.'

Maar laten we voor alle duidelijkheid beginnen bij het begin: Coleman Silk (Anthony Hopkins) is een gerespecteerd professor antieke literatuur en decaan aan het prestigieuze Athena College. Hij doceert er met veel passie onder meer over Achilles, maar maakt tijdens een college een kapitale fout door twee studenten die nooit in de les komen opdagen ongewild te beledigen. 'What are they, spooks?' vraagt hij zich af, niet beseffende dat 'spooks' naast 'spoken' of 'waanbeelden' ook een racistisch scheldwoord is voor zwarten. Het tweetal (inderdaad zwart) dient een klacht in en Coleman wordt door de politiek correcte universiteit tot de orde geroepen. Nog voor hij zich goed en wel kan verdedigen, neemt Coleman ontgoocheld ontslag. Waarom hij dat zo snel doet, wordt later in de film pas duidelijk.

Als een razende Coleman het domme incident aan zijn vrouw Iris uitlegt, is deze er zo van gedaan, dat ze een beroerte krijgt. Een tijdje later stapt Coleman met zijn verhaal naar de schrijver Nathan Zuckerman (Gary Sinise) met de opdracht een boek te schrijven over die 'moordenaars' van zijn vrouw (in casu de universiteit). Coleman en Zuckerman worden na verloop van tijd beste maatjes, maar een en ander verandert wanneer Coleman ook een stormachtige en passionele relatie begint met Faunia Farley (Nicole Kidman), een arme en slonzige vrouw die niet alleen veel jonger is dan Coleman maar ook tot een sociaal veel lagere klasse behoort. In het begin lijkt de relatie tussen Coleman en Faunia enkel stand te houden bij gratie van de grote hoeveelheden viagra die de oude man slikt, maar later blijkt dat zowel Coleman als Faunia een groot geheim verbergen.

Wat het geheim is dat Coleman al vijftig jaar met zich meedraagt, is één van de belangrijkste scharnierpunten in de film, en gaan we hier dus niet onthullen, hoewel enkele recensies geen moeite doen om deze spoiler te verbergen. We krijgen de ware toedracht over zijn verborgen geschiedenis aan de hand van flashbacks over de jonge Coleman (Wentworth Miller) die tijdens zijn studententijd blijkbaar een groot bokser was. Over Faunia's verleden wordt niet zo geheimzinnig gedaan: zij werd vroeger door haar stiefvader misbruikt en trouwde daarna met een man (Ed Harris) die haar mishandelde en haar nu nog steeds achtervolgt. Langzaam maar zeker ontrafelt de film tenslotte de aangekondigde 'bitter downfall' van Coleman en ook de rol die Faunia's man en schrijver Zuckerman daarin spelen. De film eindigt vervolgens weer bij het begin, met Coleman en Faunia die met hun auto door een sneeuwlandschap tuffen en van de baan slippen.

Het verfilmen van romans is altijd een enorm moeilijke zaak en als het om zo'n belangrijke sleutelroman als The Human Stain gaat, ben je in feite al bij voorbaat tot mislukken gedoemd, al was het maar omdat de verwachtingen vooraf meestal torenhoog zijn. Regisseur Benton pakt de zaken rustig aan en maakte van The Human Stain een kalme, beheerste film, waarin hij behoedzaam en langzaam zijn pionnen op het schaakbord laat bewegen. Anthony Hopkins en Nicole Kidman gaan als de twee leads gewillig mee in zijn schuifspel en leveren grootse prestaties af. Anthony Hopkins heeft Hannibal Lecter achter zich gelaten en acteert weer op een akelig hoog niveau: eerst als bevlogen professor, dan als een Achilles op viagra en ten slotte als getormenteerde held die worstelt met zijn lot. Als de sletterige poetsvrouw Faunia komt Nicole Kidman eerst een beetje ongeloofwaardig over, maar na een tijdje schudt Kidman al dat stardom van zich af en zit ze echt wel goed in haar rol. Wie het rijtje van haar meest recente films eens afloopt (Panic Room, The Hours, Dogville) moet toegeven dat Kidman haar rollen nogal weet uit te kiezen.

Hoe behoedzaam Benton echter ook te werk gaat, je voelt aan dat film niet het ideale medium is voor wat Roth ons wil vertellen. Je kan je zo voorstellen dat zijn roman een bolwerk is van grote thema's als politieke correctheid en de ongelijkheid van sociale klassen, maar op het witte doek lijkt The Human Stain het gewoon meer te moeten hebben van de vreemde relatie tussen Coleman en Faunia en dat doet toch wat af aan de verdienste van schrijver Roth. Benton raakt veel subthema's aan over liefde, ouderdom, identiteit, afkomst, overmoed, keuzes, schuld en onschuld, maar meestal worden ze niet voldoende uitgewerkt. Want naast dat alles moet ook Colemans grote geheim nog ontrafeld en verwerkt worden. Desalniettemin is The Human Stain een prima opener van het nieuwe filmjaar.