UZAK

In de openingsbeelden van Uzak loopt Topraks personage Yusuf door een besneeuwd landschap de film binnen. In zijn geboortedorp heeft de laatste fabriek de deuren gesloten. Hij is op weg naar Istanbul waar hij een baan hoopt te vinden op een cruiseschip dat naar Amerika vaart. Hij vindt tijdelijk onderdak in het donkere stoffige appartement van zijn verre neef Mahmut, een fotograaf in de steek gelaten door zijn vrouw. Mahmut is een uitgebluste veertiger die geniet van zijn pornocollectie en zijn vaste soap. Hij begon zijn carrière als fotograaf met nobele, artistieke doelen die hij al lang niet meer nastreeft. Wanneer blijkt dat Yusuf niet op één-twee-drie een baan vindt krijgt zijn tijdelijk verblijf bij Mahmut een definitief karakter. De territoriumstrijd die zich ontvouwt, doet onvermijdelijk denken aan de Amerikaanse klassieke komedie The Odd Couple waarin Jack Lemmon en Walter Matthau elkaar onophoudelijk in de haren vliegen. In tegenstelling Felix en Oscar voeren Yusuf en Mahmut hun tragikomische strijd niet verbaal maar in bijna volstrekte stilte. Hun woordenwisselingen beperken zich tot het strikt noodzakelijke. Ze maken plezier noch ruzie. De huisgenoten maken nooit echt contact. Het enige dat hen bindt is hun strijd tegen de huismuizen die zich niet laten vangen.

Meer dan een verhaal over twee verloren zielen is Uzak een illustratie van grootstedelijke eenzaamheid, vervreemding en het onvermogen te communiceren. Terwijl Yusuf verliefd is op een meisje dat hij niet durft aan te spreken, bespiedt Mahmut zijn ex-vrouw in de luchthaven wanneer ze haar nieuwe man gaat afhalen. In Istanbul is het geluk steeds weggelegd voor een ander. De arbeidsmarkt ligt op zijn gat, de mooie vrouwen zijn onbereikbaar.

Uzak is het Turkse woord voor afstandelijk. In het Engels heet de film Distant, in het Frans Lointain. De afstand die gaapt tussen Yusuf en Mahmut is even groot als de afstand tussen het tweetal en het geluk dat ze nastreven. Ook de afstand tussen de film en de kijker is immens. Onder het artistiekerige oppervlak schuilt een onthutsende leegte. Uzak geeft het begrip traag een nieuwe dimensie. De introductie van de twee hoofdpersonages is nog geestig en curieus maar daarna volgt het Grote Niets. Traag staat immers niet altijd voor diepgaand. Uzak is een labyrint met één gang. De personages zijn oppervlakkig, op het randje van het clichématige. De pummel van het platteland die zich eenzaam voelt in de wereldstad staat tegenover de verbitterde intellectueel. Het thema - het gebrek aan sociale cohesie in de grootstad en de daaruit vloeiende eenzaamheid van haar inwoners - is al eerder en beter in beeld gebracht. Het meest recent nog door Tsai Ming-liang in Vive l'Amour en The River. Uzak is esthetisch uitermate verzorgd, is bij vlagen mysterieus en intrigerend, maar mist de poëzie om het hartzeer van zijn protagonisten te verlichten.