PAYCHECK

Paycheck gebruikt als uitgangspunt het concept reverse engineering. Dat is een proces dat de dag van vandaag wijd en zijd gebruikt wordt in de industrie wanneer een concurrerend bedrijf op de proppen komt met een nieuw idee dat veel succes kent bij de consument. Om te beletten dat die concurrent een onoverkomelijke voorsprong opbouwt inzake marktaandeel, dient het bedrijf op zeer korte tijdsspanne een gelijkaardig (of beter) product op de markt te brengen. Hierbij komt reverse engineering wonderwel van pas: je neemt simpelweg een staal van het concurrerend product in kwestie en probeert te achterhalen hoe en waaruit het is samengesteld. Auto's, pesticiden, computerprogramma's, cola: noem maar op, het valt allemaal te reverse engineeren. Eens de samenstelling achterhaald, verander je gewoon een paar onderdelen en breng je het spul op de markt onder je eigen merknaam: niet te achterhalen en het scheelt soms miljarden dollars aan ontwikkelingskosten. Dat is ondernemen anno 2003.

Anno 2007 zijn zulke praktijken blijkbaar alleen maar in populariteit toegenomen. Ben Affleck speelt Michael Jennings, een ingenieur elektronica op de top van zijn kunnen. Jennings is gespecialiseerd in de kunst van het reverse engineeren. Dat maakt hem tot grof wild voor verschillende multinationals. Natuurlijk willen die bedrijven ook graag alle bewijsmateriaal vernietigd zien wanneer hij klaar is met zijn vorserswerk. Daarin wordt zeer ver gegaan: zelfs Jennings geheugen wordt gewist tot vlak voor het moment waarop hij de job aanvaardde. Aangezien dit proces niet zonder risico is, wordt hij vorstelijk betaald voor zijn diensten. Momenteel heeft hij er net een klusje van een half miljoen dollar op zitten voor ene Rethrick (rol van Aaron Eckhart). Niet slecht voor een luttele twee maanden werk, maar het kan nog straffer: Rethrick belooft hem een som met acht cijfers in aandelenopties als hij de volgende drie jaar aan een geheim project voor hem wil werken. Na een poosje bedenktijd (wat zal er met zijn hersenen gebeuren als drie jaar aan herinneringen uit zijn geheugen worden gewist?), stemt Jennings toe. In wat voor hem enkele minuten later lijken, wordt hij opnieuw wakker in het kantoor van Rethrick en krijgt hij laconiek te horen: "You're done". Wanneer hij zich echter naar de bank begeeft om zijn vette paycheck op te strijken, krijgt hij te horen dat hij die zelf vier dagen voordien heeft opgegeven. Een enveloppe met enkele op het eerste gezicht waardeloze voorwerpen is het enige wat hij krijgt overhandigd. Hij moet nu zien te achterhalen wat hij zoal heeft uitgespookt gedurende de voorbije drie jaar van zijn leven.

Voor de gemiddelde liefhebber van het commerciële filmgenre is escapisme waarschijnlijk de belangrijkste drijfveer. Onderuit zakken in een comfortabele zetel en compleet meegezogen worden in een wereld die totaal verschilt van die van alle dag: meer dan ooit geldt 'Ignorance is bliss'. De formule tot zo'n ervaring is simpel: voeg aan een meeslepend maar niet al te ingewikkeld verhaal enkele bekende gezichten toe en overgiet het geheel royaal met een smeuïg sausje van stevige actie in somptueuze decors, en je komt al een heel eind. Oh, en om echt te scoren moet het natuurlijk ook allemaal uitdraaien op een happy end. Dat hebben de statistieken nu eenmaal onomstotelijk bewezen, nietwaar? Het probleem is echter dat dit concept al meer dan twintig jaar gehanteerd wordt en dat alle films er op den duur hetzelfde beginnen uit te zien. Paycheck is duidelijk in dit bedje ziek. John Woo leek een decennium geleden, met zijn vijfentwintig jaar ervaring in de Hongkongcinema, nog een geschenk uit de hemel voor de Amerikanen. A breath of fresh air, zoals ze dat ginder zo graag zeggen. Aan die frisse lucht begint nu echter een reukje te komen. Na het zien van Paycheck kun je moeilijk anders besluiten dat Woo's inspiratie het danig laat afweten. Tenslotte, hoeveel keer kan een mens onder de indruk zijn van een duif in slow- motion of een circulair shot van twee mannen die elkaar onder schot houden? Visueel geweld, met balletachtige choreografie en bliksemsnelle bewegingen afgewisseld met slo-mo beelden, mag dan al door Woo zijn groot gemaakt, ondertussen hebben God en klein pierke dat al door de molen gedraaid en zelfs verbeterd. Denk maar aan de broertjes Wachowski. Tegen zulke budgetten kan je niet op, John: ga liever nog eens voor een klein project en voor je het weet heb je terug een diamantje in handen a la A Better Tomorrow, Hard-boiled en vooral The Killer.

Ben Affleck is voor een keer wel de juiste man op de juiste plaats. Hij ziet er dan wel niet uit als een briljant wetenschapper, dat doet er eigenlijk niet toe: enkel in het begin van de film zien we Michael Jennings even aan het werk. En dan nog, wat hij daar uitsteekt ziet er meer uit als jongleren met beelden en aanraakschermen dan als echt ingenieurswerk. Hadden we dat trouwens ook al niet gezien in Minority Report, die andere Philip K. Dickverfilming? Neen, wat Affleck zo goed maakt in films als deze is simpelweg zijn naturel, hij handelt het hele gamma van actie- tot emotionele scènes af met een air alsof dat voor hem dagelijkse kost is. Nochtans niet evident, John Woo is een notoir perfectionist en zijn camera staat tijdens het filmen nog minder stil dan een wild zwijn met een vuurpijl in z'n derrière. Affleck blijft zelfs in die omstandigheden gewoon zijn ding doen en heeft achteraf steevast een zelfvoldane grijns op zijn tronie die lijkt te zeggen 'Is that all?'. Diezelfde superioriteit speelt de film echter ook parten, Afflecks tegenspelers komen nauwelijks uit de verf. Aaron Eckhart kan de schijn nog wat ophouden, hij lijkt Affleck zowat te imiteren in de rechtstreekse confrontaties en houdt min of meer stand. Uma Thurman heeft het echter niet onder de markt, zij krijgt als Rachel simpelweg niet genoeg materiaal om haar rol enige gestalte te kunnen geven. Ze speelt dan wel een doctor in de biologie, voor meer dan de love interest van Affleck te spelen is dat diploma niet goed. Het lijkt erop dat de tijd van vrouwen aan de haard in filmland nog niet helemaal voorbij is. Thurman zou beter opletten bij haar rolkeuzes de volgende jaren, anders zal zij snel de geschiedenisboeken in gaan als louter de fetisjactrice van Quentin Tarantino of pakweg de Poison Ivy uit Batman (een rol die zij hier trouwens nog eens dunnetjes overdoet). Een eervolle vermelding gaat tenslotte naar Paul Giamatti. Hij weet voor de vrolijke noot te zorgen en de film tegelijk een zeker indiegehalte te geven, een kunst die tot hiertoe enkel Steve Buscemi tot in de puntjes beheerste.

Is Paycheck nu de moeite waard of niet? Voor de sci-fi fanaten en John Woo- adepten onder ons in ieder geval. Behoort u tot geen van bovenstaande categorieën, dan mag u het vooral niet te snel op de heupen krijgen van wat dichterlijke vrijheid: heel wat scènes zijn ronduit ongeloofwaardig tot zelfs compleet onmogelijk en dienen enkel om het oog ook eens wat te gunnen. In het andere geval zou deze film achteraf wel eens heel snel uit uw geheugen kunnen gewist zijn.