RUNAWAY JURY

Misschien moeten we inderdaad niet zo diep gaan graven, films als The Insider met Russell Crowe behandelden immers al soortgelijke thema's en gebruikten toevallig ook de tabaksindustrie als schietschijf. Aangezien die prent nog tamelijk vers in het geheugen ligt bij het publiek, opteerden de scriptwriters van Runaway Jury toch maar voor een andere oplossing. De wapenindustrie raakt vooral bij Amerikaanse kijkers nog steeds een gevoelige snaar, zowel bij de hevige voor- als tegenstanders, dus die keuze lag alvast voor de hand. Als bonus kregen de makers ineens de gelegenheid ook wat wapengeweld in het begin van de film te verwerken, altijd een leuke binnenkomer om de aandacht te trekken natuurlijk. In het boek sterft de echtgenoot van de aanklaagster aan longkanker, en om dat pijnlijk proces sereen in beeld te brengen zou waarschijnlijk heel wat meer screen time nodig zijn geweest. Het hoofdthema van Runaway Jury is echter het kat- en muisspel dat gespeeld wordt met de jury, en dat komt op deze manier alvast beter uit de verf dan in het boek.

John Cusack is Nicholas Easter, een uitbater van een winkel in computerspelletjes. Niets speciaals aan, zou je zeggen, maar uiteraard zijn de dingen niet zo simpel als ze eruit zien. Zo wordt Nick op een dag opgeroepen voor jury duty: hij hoort bij de 'uitverkorenen' die in aanmerking komen om te zetelen in de jury bij een proces tegen een grote wapenfabrikant. Directe aanleiding voor dit proces was de slachtpartij die een ontslagen werknemer twee jaar eerder had aangericht op het kantoor van zijn voormalige werkgever, alvorens zelfmoord te plegen. Daarbij werd een type pistool gebruikt dat erg populair was op de zwarte markt. Reden genoeg voor een achtergelaten weduwe om een proces te starten tegen de wapenfabrikant in kwestie. Only in America, moet je maar denken. Een uitgemaakte zaak, zou je denken, maar het zou geen Grishamverhaal zijn natuurlijk, zonder een beetje opgeklopte suspens.

Die komt er in de persoon van Hollywoodtopkanonnen Gene Hackman (als Rankin Fitch) en Dustin Hoffman (als Wendell Rohr). Fitch is de ware leider van de verdediging die het zich zelfs aanmatigt het pleiten over te laten aan stroman Durwood Cable (rol van Bruce Davison). Tijdens het proces is Fitch zelf liever met peperdure apparatuur en ingehuurde profs bezig, op die manier de zwakke plekken blootleggend van de verschillende juryleden. Staat één van hen een gunstige uitspraak voor de verdediging in de weg, wordt die simpelweg monddood gemaakt. "I'm in it to win! Everything else is colored bubbles!", is zowat Fitch' lijfspreuk. Al even door de wol geverfd is de advocaat van de aanklager, Wendell Rohr. Ook hij gebruikt een onopvallende handlanger in de persoon van Lawrence Green, een rol van Jeremy Piven. Green heeft zijn diensten in het begin van de film aan Rohr aangeboden als believer in de 'zaak', maar speelt voor de rest van het verhaal eigenlijk geen rol van betekenis. Ouwe maat John Cusack zal Piven klaarblijkelijk weer een vriendendienst hebben willen bewijzen met deze rol.

Derde hond in het kegelspel is Cusack zelf, de eerder genoemde Nicholas Easter. Hij geraakt maar net door de finale selectie van de twaalf juryleden die uiteindelijk over het proces zullen oordelen, maar heeft enkele sterk empathische gaven die hem in staat stellen de andere juryleden te beïnvloeden. Fitch beschouwde hem alvast terecht als een twijfelgeval: als liefhebber van gewelddadige games ('look, you can make her head explode') zou hij van pas kunnen komen, maar anderzijds, hij wil ook steeds haantje-de-voorste zijn in de groep, en dat maakt zijn gedrag hoogst onvoorspelbaar. 't Wordt dus al snel duidelijk: wie Easter in zijn zak heeft, maakt goede kans het proces te winnen. Er is echter ook nog de schimmige figuur van Marlee, gespeeld door Rachel Weisz. Zij probeert zowel hoofdfiguren Fitch als Rohr van buitenaf te manipuleren. Wat zit daarachter?

Het leeuwendeel van de schermtijd gaat uiteindelijk naar het achterbakse poppenspel van de hoofdrolspelers, slechts kruimels blijven er over voor de juryleden die de uitkomst van het proces zouden moeten bepalen. Nochtans worden zij ook stuk voor stuk gespeeld door acteurs waarvan je het gezicht zo herkent, maar waar je net geen naam kunt op plakken. Jennifer Beals is waarschijnlijk nog de bekendste, maar helemaal goedkoop wordt het als Gerry Bamman gekozen wordt als juryvoorzitter: als blinde is hij blijkbaar de ideale incarnatie van vrouwe Justititia. Not funny. Zelfs de voorzitter van de rechtbank (weer een fijne rol van karakteracteur Bruce McGill) heeft geen flauw benul wat er eigenlijk achter de schermen allemaal speelt, en maakt zo deel uit van het originele leidmotief van de film: de rechtspraak in de VS is niet meer dan een lachertje.

Al bij al is dat uitgangspunt niet genoeg om ons meer dan twee uur zoet te houden. Hoezeer we een gezonde dosis cynisme bij tijd en stond ook kunnen appreciëren, een volledige film kan Gary Fleder er niet mee brouwen. Gelukkig zijn er nog wel raspaardjes Hackman en Hoffman om de meubels te redden. Geloof het of niet, maar Runaway Jury is de eerste film waarin deze twee samen in een hoofdrol te bewonderen zijn. En dan te bedenken dat ze al maatjes zijn van het prille begin (Hackman heeft Hoffman in het begin van zijn carrière zelfs nog letterlijk onderdak verleend). Er is één bepaalde scène, in een herentoilet nota bene, waar deze twee heerlijk verbaal op elkaar mogen inhakken, en dat is de facto het hoogtepunt van de film. Al wat daarna komt is zodanig ongeloofwaardig of werkt zo slaapverwekkend, dat je op het einde geen zier meer geeft om wie de zaak uiteindelijk wint. Oh ja, dat is natuurlijk... Grapje!