AMERICAN SPLENDOR

De man in kwestie is dus Harvey Pekar (Paul Giamatti), een man die een leven leidt in één van de minder gefortuneerde wijken van zijn geboortestad Cleveland, Ohio. Het is al gauw duidelijk dat hij vastzit in zijn weinig opmerkelijke baan als klerk en eigenlijk weinig doet om hieraan te ontsnappen. Wat hij echter wel heeft is heel erg veel opgekropte boosheid over de stand van zaken in de wereld en het feit dat hij altijd zijn sleutels kwijt is. Wanneer hij een stapel archiefmappen laat vallen, valt er één open op een bladzijde met informatie over een overledene. Deze man was een klerk die was geboren in Cleveland en daar ook gestorven was. In navolging van zijn goede vriend, de striptekenaar Robert Crumb, besluit Pekar zijn dagelijkse beslommeringen in een formaat te gieten dat voorheen alleen maar plaats bood aan het bovennatuurlijke: de comics. Geen strakke pakken, geen speciale krachten, maar een vertelling over gewone mensen in gewone situaties.

Wie nog niet van Harvey Pekar heeft gehoord, hoeft zich niet te schamen, want Pekar doet geen moeite om zichzelf bekend te maken bij het grote publiek. Toch heeft hij een grote aanhang verworven sinds de eerste uitgave van American Splendor in 1976. American Splendor bleek een schot in de roos en maakte van Pekar direct een cultheld. Dat was mede te danken aan de manier waarop hij de ordinaire dingen in het leven even veel aandacht gaf als de aparte dingen in het leven. Zo kon een gesprek met zijn echtgenote Joyce over de achterstallige afwas bladzijden lang voortduren en toch op een vreemde manier interessant blijven. Pekar gaf de man van de straat een stem en dat sprak heel erg veel mensen aan. Hij was zonder het zelf te willen toch een soort superheld geworden.

Toen het regisseursduo Shari Springer Berman en Robert Pulcini van producent Ted Hope een paar edities van American Splendor in handen gedrukt kregen, waren ze direct verknocht aan die kalende, sikkeneurige man. Als regisseurs van documentaires zagen ze ook gelijkenissen met hun eerdere werk. American Splendor is als een getuigenis van een normaal leven zonder enige vorm van verheerlijking of verbloeming en heeft, ondanks het hier gaat om een gefictionaliseerde versie van Pekars leven, een eerlijkheid die je zelden ziet in films. In wezen kan American Splendor de eerste echte realitysoap genoemd worden. Het was echter behoorlijk lastig om een lineair verhaal te destilleren uit het vaak fragmentarische werk van Pekar. Deze ogenschijnlijke willekeurigheid van scènes hebben Berman en Pulcini op verschillende manieren doorgevoerd in de uitwerking van hun film. Zo springen ze zonder pardon heen en weer tussen de gefictionaliseerde wereld van Pekar, een studio waar de echte Pekar commentaar zit te geven tijdens de film om vervolgens weer naar archiefmateriaal van Pekar in de tijd dat hij regelmatig bij David Letterman op bezoek kwam over te schakelen.

Om met deze stijl in overeenstemming te blijven moest Pekar als protagonist natuurlijk ook diverse incarnaties krijgen en we krijgen er maar liefst vier voor onze kiezen. We zien in American Splendor: de 'fictie-Pekar' van Paul Giamatti; de hedendaagse 'non-fictie-Pekar'; de toenmalige 'non-fictie-Pekar' en de getekende Pekars uit de strip. Deze laatste groep is ook weer onderverdeeld in verschillende vormen, want elke editie van de strip wordt door een andere tekenaar getekend. Dit komt perfect naar voren in een scène waarin Joyce Harvey voor het eerst zal ontmoeten. Dit heeft een uiterst komische scène tot gevolg met een fantastische anticlimax.

Naast Pekar zelf (die op zichzelf al een rariteitenkabinet genoemd mag worden) ontmoeten we ook nog een aantal van zijn vrienden en kennissen. Allemaal hebben ze hun eigenaardigheden en Pekar doet geen enkele moeite om deze personages er beter uit te laten zien dan ze zijn. Berman en Pulcini hebben dit ter harte genomen en acteurs en actrices gecast die bijna exacte kopieën lijken van de echte mensen (vergelijken is makkelijk, want de acteurs ontmoeten de originelen in de film zelf) Zo is daar Toby Radloff (Judah Friedlander), een oppernerd die een diepere betekenis ziet in Revenge of the Nerds (hij was ooit nog even een gezicht voor Mtv dankzij Pekar); Robert Crumb (James Urbaniak), de beroemde striptekenaar die Pekar inspireert tot het schrijven van zijn verhalen (ook niet een van de meest opgewekte mensen op de wereld), maar de grote verrassing van American Splendor is Hope Davis (About Schmidt). Zij speelt de hypochondrische echtgenote van Pekar met een uitgestreken gezicht en fungeert vooral als de rots in de onstuimige branding die Pekar is. Davis krijgt de lachers uitstekend op haar hand met opmerkingen die niemand aan ziet komen. Ook haar bewering dat ze een persoonlijkheidsstoornis zonder moeite kan herkennen, levert een aantal hilarische momenten op. Niet alleen beweert ze dit; ze doet het ook nog met een griezelige precisie bij de vrienden van Pekar (en daar zijn wel wat stoornissen te vinden). Het is meteen duidelijk dat zij de perfecte tegenpool is voor de pessimistische Pekar (niet dat zij het zonnetje in huis is) en rust brengt in het leven van Pekar. Nog nooit eerder werden buitenbeentjes en nerds zo eerlijk en onbevooroordeeld op het beeld gebracht.

Paul Giamatti (Storytelling) geeft in zijn allereerste hoofdrol op zeer overtuigende wijze gestalte aan de eeuwig klagende Pekar. Zijn lichaamshouding, stem en gedrag zijn een perfecte afspiegeling van de Pekar zoals die in de strips verscheen. Maar om niet als een persiflage over te komen heeft hij er wel voor gezorgd dat hij niet al te veel op de echte Pekar lijkt. Want ook de echte Pekar zien we regelmatig in beeld verschijnen. We zien zelfs af en toe Giamatti en Pekar in hetzelfde beeld langskomen en het zijn vooral deze versmeltingen van realiteit en fictie die van American Splendor de aparte ervaring maken die de film is. Berman en Pulcini hebben in hun eerste uiting als speelfilmregisseurs een fantastisch debuut gemaakt. Hilarische, emotionele, ontroerende en absurde momenten wisselen elkaar in een hoog tempo af zonder afbreuk te doen aan eventuele diepere betekenissen in de materie. Om Pekar's woorden te gebruiken: 'het normale leven is behoorlijk ingewikkelde materie.' Met deze woorden kunnen we concluderen dat American Splendor met gemak een van de beste en meeste interessante Amerikaanse producties van 2003 was.