THE BUTTERFLY EFFECT

Wie niet weet wat het vlindereffect juist is, wordt bij het begin van de film meteen op de hoogte gebracht. De term wordt gebruikt in de chaostheorie en werd in 1961 voor het eerst in de mond genomen door Edward Lorenz met betrekking tot het weer. Hij beweerde dat de beweging van de vleugels van een zeemeeuw op een bepaalde plaats maanden later op een andere plaats een invloed kon hebben op het weer. Later werd het symbool van de zeemeeuw vervangen door dat van een poëtischere vlinder, maar de idee bleef hetzelfde: sommige systemen, zoals onder meer de atmosfeer en de beurshandel, gedragen zich chaotisch. Wie weet is het vlindereffect ook wel een mooie metafoor voor het leven zelf. Ook dat is onvoorspelbaar en misschien heeft een kleine ingreep aan de andere kant van de wereld op de één of andere manier wel zijn effect op ons eigen leven.

In elk geval wel op dat van Evan Treborn. Op het eerste gezicht leidt deze 7-jarige kid een redelijk normaal Amerikaans voorstadleventje met zijn vrienden Tommy en Lenny en zijn vriendin Kayleigh, the girl next door waar hij stiekem verliefd op is. Vervelend voor Evan is wel dat hij af en toe last blijkt te hebben van geheugenverlies. Zo tekent hij afschuwelijke taferelen waar hij zich niks meer van kan herinneren of staat hij plotseling met een groot mes in de keuken van zijn moeder, zonder te weten waarom. Zijn moeder stuurt hem naar een psychiater die Evan aanraadt om een heel precies dagboek bij te houden van alles wat er in zijn leven gebeurt. Misschien helpt dat wel om de zwarte gaten in zijn geheugen te delven. De zaken worden er niet beter op als Evan betrokken geraakt bij een uit de hand gelopen kwajongensstreek en hij op de koop toe (bijna) het slachtoffer wordt van zijn pedofiele buurman (gespeeld door Eric Stoltz).

Fast forward naar het heden. Evan is twintig en bestudeert als succesvol major psychologie, hoe kan het ook anders, de werking van het geheugen. Als hij op een dag in een van zijn dagboeken aan het lezen is, merkt hij dat hij op die manier terug kan keren in de tijd. Omdat hij wil weten wat er in zijn jeugd allemaal precies gebeurd is en omdat hij een betere toekomst wil voor Kayleigh, reist Evan inderdaad terug naar het verleden. Maar wat hij niet meteen beseft, is dat de kleinste verandering in het verleden zijn consequenties heeft in het heden. Goed geraden: het vlindereffect uit de titel. Op die manier begint voor Evan een heen-en-weer gereis tussen jeugd en volwassenheid, maar wat hij ook probeert te veranderen, alles ontaardt telkens in chaos. De wetten van oorzaak en gevolg zijn immers niet zo buigbaar als hij wel zou willen.

The Butterfly Effect is zo'n film met een idee dat eigenlijk te gek is voor woorden, maar heimelijk toch fascineert. Want stel - stél - dat tijdreizen mogelijk zou zijn, wie zou dan niet even terug willen naar het verleden om een paar kromme situaties recht te trekken? Wie zou aan de verleiding kunnen weerstaan om het leven naar je hand te zetten? Scenaristen Eric Bress en J. Mackye Gruber, die meteen ook hun regiedebuut afleveren, verspillen niet veel energie met het uitleggen of verklaren van hun tijdreisconcept. De gimmick komt zelfs lullig over: Evan staart naar zijn dagboeknotities, de wereld wordt wazig en begint rond te tollen en hupsakee, het volgende moment zit Evan in het verleden. Niet iedereen heeft blijkbaar een DeLorean nodig.

Wie op zoek gaat naar enige logica in de verhaallijn komt zwaar bedrogen uit. Natuurlijk mag je een film over tijdreizen niet teveel op logica afrekenen, maar de gaten in het scenario zijn groot. Het is vooral vreemd om te zien dat de gevolgen van Evans daden enkel betrekking hebben op hem en zijn vriendenkring. Als het vlindereffect écht zijn tentakels zou uitstrekken, dan zouden natuurlijk ook andere mensen erdoor beïvloed worden. Naar het einde toe gaat al dat gereis door de tijd zelfs een beetje vervelend worden, vooral omdat de veranderingen die Evan probeert door te voeren nogal onhandig overkomen. Je hebt al gauw de indruk dat je het zelf béter zou doen. Toch zijn Evans motieven altijd nobel, maar door te helpen, maakt hij de dingen alleen maar erger: zijn vriend Lenny wordt gek, zijn moeder krijgt kanker, zijn vriendin wordt een hoertje. Evan zelf verliest er op een bepaald moment zelfs armen en benen door en belandt in een gevangenis vol racistische homo's. De prijs die de personages moeten betalen voor een rondje Playing God is soms wel hoog en vrijwel altijd bizar. Na een tijd rest enkel nog de vraag hoelang het duurt voor de scenaristen zich zullen vastschrijven. Dat gebeurt verrassend genoeg niet echt. Bress en Gruber slagen er zelfs in om een einde te verzinnen dat je even doet nadenken.

The Butterfly Effect is een scenario dat al een aantal jaren in de schuif van Hollywood lag, maar blijkbaar durfde niemand het echt aan om het te verfilmen. De bal ging pas aan het rollen toen Ashton Kutcher, na afzeggingen van onder meer Joshua Jackson, bij het project betrokken raakte. Kutcher werd een meisjesidool toen hij in 1998 zijn opwachting maakte als Michael Kelso in That '70s Show, maar geraakte in Hollywood voorlopig nog niet verder als dwaze rollen in onder meer Dude, Where's My Car en Just Married. Tegen alle verwachtingen in doet de lover boy van Demi Moore het in The Butterfly Effect niet slecht en dan spreken we niet over de 60 miljoen dollar die de prent tot nu toe al opbracht. Als vrouwelijke tegenspeler Kayleigh hadden de makers eerst blonde stoot Ali Larter uit Final Destination in gedachten, maar het werd uiteindelijk Amy Smart (vanaf volgende week ook in Starsky & Hutch) die met de rol ging lopen. Prima gecast, die meid.

Met Final Destination 2 leverden Eric Bress en J. Mackye Gruber een knap uitgekiend scenario af, maar met The Butterfly Effect komen ze jammer genoeg niet echt verder dan een goed idee dat te onevenwichtig werd uitgewerkt. Toch kreeg de prent op het voorbije Festival van de Fantastiek in Brussel nog de publieksprijs. Misschien is die prijs wel de start van een vlindereffect dat de carrière van Bress en Gruber naar een iets hoger niveau stuurt. We zijn alvast benieuwd wat FD2-regisseur David R. Ellis met hun volgend hersenspinsel, Cellular, zal aanvangen. Mocht dat mislukken, dan is er altijd nog Final Destination 3.