RECONSTRUCTION

Het gros van de filmmakers heeft (naast commercieel geldgewin) maar één doel: het publiek door middel van escapisme een zo leuk mogelijke avond laten beleven. Hoe sneller ze erin slagen om het publiek te doen vergeten dat ze naar een film kijken, hoe beter. Als regisseur moet je de kijker het verhaal insleuren. Fictie moet via de magie van het scherm beginnen flirten met realiteit. Johnny Depp verdwijnt achter zijn personage en wordt iemand anders en uiteindelijk beland je als toeschouwer midden in het verhaal en ontwaak je pas terug anderhalf uur later. Dat is de betovering van het witte doek. Het is dan ook erg vreemd dat de Deense regisseur Christoffer Boe er aan het begin van zijn film alles aan doet om de toeschouwer duidelijk te maken dat wat hij te zien zal krijgen slechts film is, een even grote illusie als de truc met de zwevende sigaret die de goochelaar ergens in een metrostation in Kopenhagen uithaalt. 'Remember, it's all film. It's all a construction. But it still hurts.'

Beide beweringen zullen blijken te kloppen. Deze film is inderdaad een soort constructie, maar hoewel je dat weet, doet hij op het einde toch pijn aan het hart. Ondanks de waarschuwing van de commentaarstem over de fictionaliteit, de schijn en het bedrog, word je al na vijf minuten dit bizarre liefdesverhaal ingezogen. De film begint met een man die over straat loopt - niet alleen, maar in een drukke straat - op weg naar een bar waar hij een vrouw gaat ontmoeten. Maar de vertelstem herstelt zich al snel: dat is niet het échte begin en dus gaan we terug de tijd in. We maken kennis met de jonge fotograaf Alex (Nikolaj Lie Kaas) en zijn mooie vriendin Simone (Maria Bonnevie). Hoewel ze het ideale koppeltje lijken, ontbreekt vooral voor Alex een zekere passie in hun relatie. Simone zit het dan weer hoog dat Alex nooit spontaan zegt dat hij van haar houdt.

Tijdens een avondlijke metrorit met amoureuze bedoelingen merkt Alex de intrigerende Aimée (weer Maria Bonnevie) op. Hij laat een verbouwereerde Simone ter plaatse achter en achtervolgt de vrouw. En wat gebeuren moet, gebeurt: de bliksem slaat in en de twee brengen de nacht met elkaar door in de hotelkamer waar Aimée verblijft tijdens de promotietour voor het nieuwe boek van haar oudere man August (Krister Henriksson). Die ontdekt de volgende ochtend het overspel, maar zwijgt erover tegen zijn vrouw. Wanneer Alex vervolgens terug naar zijn appartement wil keren, blijkt er iets bizars aan de hand: zijn flat is verdwenen en noch zijn buren, noch zijn beste vrienden herkennen hem. Zelfs zijn vader en Simone zeggen Alex nog nooit eerder gezien te hebben.

De plotse identiteitscrisis waarin Alex belandt, doet denken aan Kafka's Die Verwandlung, waarin de hoofdpersoon Gregor Samsa 's ochtends plotseling in een kever is veranderd. Waarom? Geen reden. Ook in Reconstruction is er geen verklaring te geven waarom Alex na zijn one night stand plotseling onherkenbaar is geworden voor zijn omgeving. Misschien wil regisseur Boe ons duidelijk maken dat een scheve schaats ons letterlijk verandert, dat de amour fou een bedrieglijk spel met ons speelt? Alex blijft niet bij de pakken zitten en wil Aimee opnieuw ontmoeten en met haar een nieuw leven beginnen in Rome. Maar hij lijkt verstrikt te zitten in een web waar alle logica verdwenen is, want wanneer hij Aimee weer ontmoet, lijkt ook haar geheugen zo lek als een zeef.

Wie tijdens het kijken naar Reconstruction op zoek gaat naar een logische verklaring voor het verhaal, komt wellicht bedrogen uit. Toch geeft Boe genoeg hints om uit het narratieve kluwen te geraken. De vertelstem aan het begin van de prent blijkt namelijk die van August te zijn, de schrijvende man van Aimee. Is de hele film die we te zien krijgen misschien ontsproten aan zijn brein? Maakt de verhaallijn deel uit van zijn nieuwe roman waar hij aan schrijft en die hem met een schuldgevoel opzadelt omdat hij te weinig tijd vrijmaakt voor zijn vrouw? Het fantasme waarin de veel jongere Aimee hem bedriegt, lijkt aannemelijk, zeker als je bedenkt dat boosdoener Alex erin gestraft wordt met een soort letterlijk identiteitsverlies. August had er ons bovendien voor gewaarschuwd dat wat we te zien zouden krijgen een constructie (verhaal) zou zijn.

Misschien vallen er nog wel andere interpretaties te geven aan Reconstruction, maar een schrijver-regisseur die zo knap en handig met het medium film weet te jongleren, verdient alle lof. Die kreeg Boe dan ook vorig jaar in Cannes, toen hij er op het filmfestival aan de haal ging met de Caméra d'Or. Hij schoot Reconstruction trouwens op 16mm, zodat de prent bij het opblazen naar groot formaat een erg grove korrel krijgt, vooral bij donkere scènes. Dat grauwe realisme contrasteert erg fel met de sfeer die de regisseur in zijn cameravoering steekt. Kopenhagen werd zelden zo intrigerend in beeld gebracht. Wars van de Dogma-conventies van een von Trier of Vinterberg, is Reconstruction een prent die baadt in sfeer. Gelukkig is er naast het experimenteren ook plaats voor gevoel. Boe vervalt niet in holle beeldenspielerei, maar laat in zijn film genoeg plaats voor de emoties van zijn personages.

Narratief doet Reconstruction uiteraard denken aan het werk van David Lynch. Ook hier moet de kijker de puzzelstukken zelf in elkaar schuiven, is logica soms ver zoek en loopt de tijd alles behalve chronologisch. Sommige scènes krijgen we zelfs twee keer te zien, maar met subtiele veranderingen en een andere uitkomst. Alsof schrijver August een scène uit zijn boek schrapte en herschreef. Of Boe bekend is met het werk van Paul Auster is ons niet bekend, maar ook van deze postmodernistische schrijver zitten er echo's in de prent: de rol van ons geheugen, de strijd van vrije wil tegenover lotsbestemming, de vage contouren van onze identiteit. Dat laatste aspect wordt perfect belichaamd door Aimee en Simone, die - overigens voortreffelijk - door dezelfde actrice gespeeld worden. De mogelijkheid bestaat dat zowel Aimee als Simone in feite dezelfde persoon belichamen waar Alex telkens weer verliefd op wordt.

Het blijft echter anderhalf uur gissen en ook daarna blijft Reconstruction nog wel een tijdje door de hersens gieren. Wat een paradox: hoe meer Boe je ervan wil overtuigen dat wat je ziet slechts film is, hoe meer je emotioneel bij de personages betrokken geraakt. Als de prent inderdaad niet meer is dan een narratief schaakspel van August, dan is het lot dat hij zijn pion Alex op het einde van de film laat ondergaan wel erg zwaar. Opnieuw in het metrostation - wellicht niet ver van de goochelaar met zijn zwevende sigaret - wandelt hij het verhaal uit, met Aimee achter zich aan. Hij weet dat wanneer hij achterom kijkt, zijn geliefde verdwenen zal zijn, een beetje zoals Orpheus en Eurydike in de bekende mythe. Houdt hij de illusie in stand of wil hij de waarheid weten? Op hartverscheurende vioolmuziek van Samuel Barber levert dat dilemma misschien wel het indringendste filmbeeld van 2004 op.