I, ROBOT

Isaac Asimov werd wellicht het bekendst met zijn drie wetten. Deze komen op het volgende neer: 1. Een robot mag een mens geen kwaad doen, of, door niets te doen, een mens kwaad aan laten doen; 2. Een robot moet ten allen tijden de bevelen opvolgen die het wordt opgelegd, tenzij dit conflicteert met de Eerste Wet en 3. Een robot moet zijn eigen bestaan ten allen tijden beschermen zolang dit niet conflicteert met de Eerste en Tweede Wet. De verfilming van regisseur Alex Proyas en scenarist Akiva Goldsman (A Beautiful Mind) en Jeff Vintar (Final Fantasy: The Spirits Within) gebruikt deze wetten als beginpunt voor één van de betere blockbusters van deze zomer. Alhoewel er toch nog veel te wensen overblijft voor de fans van het werk van Asimov.

Agent Del Spooner (Will Smith) heeft het niet op robots; daar heeft een traumatische ervaring in het verleden voor gezorgd. Hij vindt ze allemaal maar veredelde blikopeners. Laat de gehele samenleving in het jaar 2035 nou doorvlochten zijn met robots die voor allerhande doeleinden ingezet worden. Aan de vooravond van de introductie van een nieuw model robot (de NS-5) - die de samenleving ingrijpend zal veranderen - wordt Spooner naar het hoofdkwartier van de fabrikant van deze robots, USRobotics, geroepen. De ontwerper van de nieuwe NS-5, Alfred Lanning (James Cromwell), heeft zelfmoord gepleegd. Tenminste, zo lijkt het.

In het kantoor van Lanning vindt Spooner echter een robot die wel erg veel trekjes vertoont van zijn menselijke evenbeeld. Ondanks dat het onmogelijk is voor een robot om een mens te doden, staat deze robot direct boven aan het lijstje van verdachten bij Spooner. Sonny, zoals de robot zichzelf noemt, is volgens hemzelf onschuldig, maar Spooner zet alles in het werk om zijn schuld te bewijzen. Dit heeft tot gevolg dat Spooner een nog veel groter complot boven tafel haalt.

Regisseur Alex Proyas - eerder verantwoordelijk voor The Crow en Dark City - is een getalenteerd visueel regisseur. Hij laat ons in I, Robot een overtuigend portret zien van een wereld waarin robots geïntegreerd zijn in het dagelijks leven van de mens. We zien robots de hond uit laten, het vuil buiten zetten en kinderen omarmen. Het is allemaal met het grootste gevoel voor details in elkaar gezet. En toch voelt het toekomstige Chicago niet overdreven futuristisch aan. De straten zijn nog steeds vies en criminaliteit is nog steeds aanwezig in de samenleving. Het is alles behalve een utopia in het Chicago van 2035. Hierin kunnen we duidelijk de invloeden op Proyas zien van films als Minority Report, Blade Runner, en zelfs een vleugje Artificial Intelligence.

Proyas heeft in de beginfase van I, Robot de juiste toon te pakken om zijn film genoeg gewicht te geven om het tot aan de hyperkinetische ontknoping uit te zingen. Het moment dat we voor het eerst echt kennis maken met Sonny - in de fabriek waar hij gemaakt is - kijkt hij op ons neer en vraagt met een uiterst bezorgde blik aan ons, de kijkers: 'Wat ben ik?' Koude rillingen. Dit duurt amper een seconde, maar geeft genoeg voer om een aantal emotioneel geladen scènes op touw te zetten. De amusante ondervragingsscène die daarop volgt is een heerlijk geschreven woordenwisseling vol scherpe opmerkingen over en weer tussen Sonny en Del. Nog nooit heeft Will Smith zo met een mond vol tanden gestaan (op zich al een mooie prestatie).

Het is Sonny die in I, Robot de show steelt. Hij is op dezelfde manier als Gollum in Lord of the Rings gemodelleerd op de bewegingen en grimassen van een echte persoon (Alan Tudyk, Ice Age). En dat is Sonny aan te zien. De emoties zijn duidelijk af te lezen van zijn gezicht: verbazing, woede, vertwijfeling - zelfs een glimp van arrogantie naar het einde toe - wisselen elkaar in rap tempo af. Zijn tegenspeler Smith brengt het er ook aardig vanaf. Hij zet Spooner op het scherm met een ingetogen bescheidenheid die je niet gauw van hem zou verwachten. Als het script het van hem verwacht dat hij zijn ego even opzij zet voor een introspectieve scène, dan doet hij dit zowaar. Maar wanneer datzelfde script later van hem verlangt dat hij al rennend en schietend een stel robots te lijf gaat, dan gaat dit hem uiteraard ook uitstekend af.

Een derde ster in I, Robot is de commercie. Het is al sinds jaar en dag gewoon dat er hier en daar reclame gemaakt wordt voor sponsoren (zogenaamde 'product placement'). Maar de producenten van I, Robot hebben hun uiterste best gedaan om zo veel mogelijk reclame te 'verbergen' in de krappe twee uur looptijd. Na het zien van I, Robot is het niet gek als je op Converse schoenen wilt lopen, een JVC stereotoren wil hebben, en in een prachtige Audi wil rijden. Vooral die speciale auto's lijken een trend te worden. Lexus mocht voor Minority Report een speciale auto ontwerpen, Ford kreeg de opdracht om de befaamde zeswieler 'FAB1' te maken voor The Thunderbirds en nu was het de beurt aan Audi om een pracht van een automobiel te creëren waar elke autogek kwijlend van over grond kruipt. Laten we maar hopen dat Proyas het wat dit betreft bij het juiste eind heeft.

Het script van Goldsman en Vintar begint helaas wel halverwege vervelende scheuren te vertonen. Stelselmatig wordt de aanwezigheid van Sonny afgebouwd, totdat hij voor het verhaal zelfs helemaal van het toneel verdwijnt. Daarna laat hij te lang zijn gezicht niet zien. Wat er zonder hem overblijft is niet meer en niet minder dan een aaneenschakeling van actiescènes waarin Will Smith het opneemt tegen een heleboel robots die weinig goeds in de zin hebben. De robots zijn op dat moment niet meer de goedaardige, behulpzame androïden, maar moordzuchtige, breinloze slaven. Alle subtiliteit die in de eerste helft is opgebouwd, is dan plotsklaps vergeten. Maar jeetje, wat ziet het er allemaal goed uit.

Als we kijken naar de totale hoeveelheid materiaal die Asimov achter heeft gelaten, dan moeten we de conclusie trekken dat er weinig over is gebleven van zijn oorspronkelijke gedachtegoed. Het was mooi geweest als er dieper ingegaan was op de ideeën van Asimov en iets minder op het spectaculair maken van deze film. Verwacht dus van I, Robot geen diepe filosofische lessen (die gaan niet verder dan een basiscursus), maar amusant is I, Robot zeker wel.