THE TERMINAL

Er zijn films waar je naar uitkijkt en er zijn films waar je naar smacht. Als een van de grootste regisseurs en acteurs ter wereld de handen in elkaar slaan bijvoorbeeld. Steven Spielberg en Tom Hanks werkten al twee keer eerder samen - voor Saving Private Ryan en Catch Me If You Can - en twee keer leverde dat vuurwerk op. Spielberg en Hanks zijn zo geniaal in hun vak, dat je eraan zou gaan twijfelen om de volgende jaren alleen maar een film te bekijken als zij weer eens samenwerken. In The Terminal baseren ze zich op een waargebeurd verhaal, dat eerder al in de Franse film Tombés du ciel uit 1993 verteld werd. In 1988 verzeilde de Iranese vluchteling Merhan Nasseri op het vliegveld Charles de Gaulle in Parijs, nadat hij uit Engeland was gezet. Nasseri's paspoort en visum waren gestolen en hij kon de luchthaven niet verlaten. Toen hij uiteindelijk de toestemming kreeg om terug te keren naar zijn land, bleef hij in de terminal wonen om zijn verhaal aan omstaanders te vertellen.

Het verhaal inspireerde scenaristen Sacha Gervasi en Jeff Nathanson tot The Terminal. Oorspronkelijk zou Andrew Niccol (The Truman Show) het verfilmen, maar toen Spielberg interesse vertoonde, was het snel duidelijk dat de meester himself het project zou krijgen. Niccol bleef aan The Terminal verbonden als schrijver en kreeg een credit als executive producer. Het verhaal is simpel maar intrigerend: Victor Navorski (Tom Hanks) belandt als immigrant uit Krakosië, een klein (fictief) Oost-Europees landje, op de Kennedy luchthaven van New York. Als hij de immigratiedienst wil passeren, rijst een groot probleem: tijdens Navorski's reis werd er een gewelddadige coup in zijn vaderland gepleegd. Navorski's paspoort en visum zijn ongeldig geworden en hij mag Amerika niet binnen, maar mag ook niet terug.

Volgens Frank Dixon (Stanley Tucci), de zogenaamde customs official, zit er voor Navorski niets anders op om voorlopig in de transitzone te blijven. Enig probleem: de dagen worden weken en de weken worden maanden. De oorlog in zijn land blijft duren, en Navorski zit nog altijd in het niemandsland. Hij maakt een terminal tot zijn onderkomen, brengt karretjes terug om enkele dollars te verdienen en leert Engels uit enkele boeken die hij in de W.H. Smith vindt. Het relaas dat zich vervolgens ontpopt, tart elke verbeelding: Navorski sluit vriendschap met een keukenhulpje en een schoonmaker, vindt werk als arbeider en wordt zelfs verliefd op de stewardess Amelia (Catherine Zeta-Jones). Navorski steelt ondertussen ook de harten van heel JFK, maar is een doorn in het oog van Dixon. Die wil hem koste wat het kost uit zijn luchthaven.

Met Viktor Navorski zet Tom Hanks een personage neer dat je onmiddellijk in je hart sluit en niet snel weer zal vergeten. Bij zijn aankomst op de luchthaven brabbelt Navorski tussen het Bulgaars door slechts enkele halve woorden Engels. Hanks schildert hem af als een onbeholpen, maar vriendelijk figuur en zijn Oost-Europees accent komt nooit vreemd over. Hoe merkwaardig dat een superacteur als Hanks volledig in zijn personage kan verdwijnen. Geen moment komt hij onnatuurlijk over. Navorski blijft vooral hangen door zijn niet aflatend optimisme. Hoewel Dixon hem een paar keer in de val wil laten lopen, weigert Navorski de wet te overtreden. Hij blijft geloven in de goedheid van de mens, helpt met een bijna naief enthousiasme andere mensen en maakt op die manier van zijn verblijf in de terminal het beste.

Navorski houdt ondanks zijn penibele situatie van de ondraagelijke lichtheid van het bestaan, en da's tegen de zin van Frank Dixon, de leider van de immigratiedienst die in Navorski een groot probleem ziet. Dixon is een man van de regels die moeten toegepast worden. Enig probleem is dat Navorski op een Kafkaeske manier door de mazen van het net gevallen is. Geen enkele wet is nog op hem van toepassing. Hij zit vast in een soort bureaucratische schemerzone en kan geen kant meer op. Stanley Tucci speelt de rol van Dixon keihard, maar maakt van zijn personage toch geen stereotiepe slechterik. Er kronkelt ook twijfel en emotie door Dixons lichaam en dat maakt zijn rol nog sterker. Navorski sluit tijdens zijn verblijf vriendschap met nevenpersonages zoals de kok Enrique (Diego Luna), die stiekem verliefd is op een meisje aan de balie en de oude schoonmaker Gupta (Kumar Pallana), wiens enig genot het is om mensen te laten uitglijden op een natte vloer. Gupta denkt in eerste instantie dat Navorski een spion is die erop uit is zijn job te stelen, maar bewijst zich later als een ware vriend. Pallana heeft enkele hartverwarmende scènes.

The Terminal is een lichtvoetige komedie waarbij Tom Hanks als een soort Charlie Chaplin of Buster Keaton door het verhaal dartelt. De dingen die hij meemaakt zijn vaak grappig, niet zozeer omdat de scenaristen ze bedacht hebben, maar omdat ze bijna natuurlijk uit de gebeurtenissen lijken voort te vloeien. Toch zit er nog een tweede laag in het verhaal. Enerzijds is er de (nogal overdreven) subplot waarin Navorski verliefd wordt op de stewardess Amelia en de opofferingen die hij voor haar over heeft. Anderzijds blijkt Navorski met een heel welbepaald doel in Amerika te zijn aangekomen. Hij is niet zomaar in New York beland, maar heeft een belofte waar te maken. Het is die belofte die hem sterkt in zijn overtuiging om door te zetten en niet af te geven. Een en ander heeft te maken met een blik dat hij de hele tijd met zich meezeult. Welke geheimen daarin verscholen zitten, komen we pas op het einde van de film te weten. Het geeft The Terminal weer dat typisch Spielbergiaanse trekje dat we in zoveel van zijn andere films ook terugvinden.

In een tijd waarin regisseurs alle problemen lijken op te lossen door het invoegen van computereffecten, koos Spielberg ervoor om voor The Terminal een levensgrote set van een luchthaven na te bouwen, een aardigheidje dat het budget opdreef tot 60 miljoen dollar. De set in een immense hangar bestond uit drie verdiepingen die met elkaar door liften verbonden werden. Enkele grote Amerikaanse en internationale winkelketens zoals McDonalds, Starbucks en W.H. Smith bouwden identieke replica's van hun winkels. Blijkbaar gingen ze zo ver dat van sommige winkels zelfs de kassa's en ovens écht werkten. De set is zo indrukwekkend, dat je je zonder enig probleem echt op een luchthaven waant. Het gaf cinematograaf Janusz Kaminski de kans om de prent adembenemend mooi in beeld te brengen. De terminal van JFK vormt letterlijk een microkosmos van het leven, waarin mensen als mieren door elkaar wroeten. Onderweg, gestrand, wachtend of vertrekkend.

De bewondering die we voor een regisseur als Steven Spielberg hebben grenst aan het oneindige. Als geen ander weet hij in een film zoveel menselijkheid, warmte en magie te pompen dat je met een goed gevoel de zaal verlaat zonder dat je je gemanipuleerd voelt. Had Spielberg maar even veel tijd als Viktor Navorski. Dan kon hij meer films maken dan nu het geval is. Voor ons, filmliefhebbers, is het wachten op zijn volgende projecten, War of the Worlds, Indiana Jones 4 en Vengeance.